Ειδικό καθεστώς θα ενεργοποιείται σε περίπτωση απότομης αύξησης αφίξεων και μεταναστευτικών ροών που αξιοποιούνται ως υβριδική απειλή από τρίτες χώρες. Αρκετές κυβερνήσεις της ΕΕ δηλώνουν ανοικτές στην πρόταση, που μπορεί να ενταχθεί στη νέα Επείγουσα Ανταπόκριση της Κομισιόν.
Ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου Θάνος Πλεύρης πρότεινε την Πέμπτη την προσωρινή αναστολή των διαδικασιών ασύλου σε περιπτώσεις μαζικής ή εργαλειοποιημένης μεταναστευτικής πίεσης στα εξωτερικά σύνορα.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Η Ελλάδα επιδιώκει η πρόταση να ενταχθεί στο "European Emergency Response Framework", ένα νέο νομοθέτημα που η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα παρουσιάσει τους επόμενους μήνες για την αντιμετώπιση των παράτυπων αφίξεων και της εργαλειοποίησης της μετανάστευσης στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ.
Η Αθήνα προτείνει ένα «Ειδικό Καθεστώς Παρέκκλισης» (Special Derogation Regime), που θαείναι ένας ολοκληρωμένος μηχανισμός διαχείρισης κρίσεων στα εξωτερικά σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ο οποίος θα ενεργοποιείται μόνο σε εξαιρετικές περιστάσεις. Τα κριτήρια θα περιλαμβάνουν απότομη αύξηση των παράτυπων αφίξεων, πίεση στις τοπικές υποδομές και στοιχεία ότι οι μεταναστευτικές ροές οργανώνονται ή διευκολύνονται από χώρες εκτός ΕΕ.
Εφόσον ενεργοποιηθεί, ο μηχανισμός θα επιτρέπει την προσωρινή αναστολή των αιτήσεων ασύλου, τη χρήση επιταχυνόμενων διαδικασιών επιστροφής και την άμεση συνδρομή της ευρωπαϊκής υπηρεσίας συνοριοφυλακής Frontex.
Σύμφωνα με διπλωμάτες, η συζήτηση ήταν σύντομη αφού ο Πλεύρης παρουσίασε την πρόταση στο Συμβούλιο Εσωτερικών Υποθέσεων στο Λουξεμβούργο.
Ωστόσο αρκετά κράτη μέλη της ΕΕ δείχνουν διατεθειμένα να στηρίξουν το μέτρο.
«Υπήρχε σαφής διάθεση να εξεταστεί το ζήτημα και να διαπιστωθεί τι είναι εφικτό», δήλωσε στο Euronews ένας διπλωμάτης της ΕΕ.
Μεταξύ των χωρών που εκφράζουν στήριξη συγκαταλέγονται η Πολωνία, η Γερμανία, η Αυστρία και η Δανία.
«Οι κανονικές διαδικασίες ασύλου δεν μπορούν να πραγματοποιούνται όταν είναι σαφές ότι [μια μαζική εισροή μεταναστών] δεν είναι ανθρωπιστική κατάσταση, αλλά μία που προκαλείται από πράξεις διακίνησης και παραπληροφόρησης», δήλωσε στους δημοσιογράφους κατά την άφιξή του ο Γερμανός υπουργός Εσωτερικών Αλεξάντερ Ντόμπριντ.
«Αν 70.000 άνθρωποι, κυρίως νεαροί άνδρες, έρθουν σε μία μέρα, αυτό προφανώς δεν έχει καμία σχέση με το άσυλο [...] και τότε δεν μπορείς να λειτουργήσεις με τους προηγούμενους κανόνες», είπε ο Αυστριακός υπουργός Εσωτερικών Γκέρχαρντ Κάρνερ.
Η Βελγίδα υπουργός Μετανάστευσης Αννέλιν βαν Μπόσουττ δήλωσε επίσης ότι δεν πρέπει να υπάρχουν «ταμπού» όταν εξετάζονται μέτρα για να καταστούν οι επιστροφές παράτυπων μεταναστών πιο αποτελεσματικές.
Νωρίτερα αυτή την εβδομάδα, το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα τάχθηκε υπέρ της αναστολής του δικαιώματος αναζήτησης ασύλου ως απάντηση σε «υβριδικές επιθέσεις», κατά τις οποίες τρίτες χώρες διευκολύνουν τη μαζική μετανάστευση για να αποσταθεροποιήσουν ένα σύνορο της ΕΕ.
Η πρόταση έχει δεχθεί κριτική από πολιτικούς της αριστεράς, ειδικούς στη μετανάστευση και οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, οι οποίοι υποστηρίζουν ότι η αναστολή ενός θεμελιώδους δικαιώματος θα ήταν πρωτοφανής και θα μπορούσε να υπονομεύσει τις υφιστάμενες δικλίδες ασφαλείας.
Ορισμένα κράτη της ΕΕ έχουν στο παρελθόν αναστείλει προσωρινά την επεξεργασία αιτημάτων ασύλου.
Η Ελλάδα ανέστειλε την επεξεργασία αιτημάτων ασύλου για έναν μήνα τον Μάρτιο του 2020 και εκ νέου για τρεις μήνες τον Ιούλιο του 2025, μετά από αιφνίδια αύξηση των αφίξεων δια θαλάσσης από τη Λιβύη. Η Πολωνία εισήγαγε παρόμοιο μέτρο για τους μετανάστες που διέσχιζαν τα σύνορά της από τη Λευκορωσία τον Μάρτιο του 2025.
Σε επίπεδο ΕΕ, ωστόσο, η αναστολή του δικαιώματος υποβολής αίτησης ασύλου παραμένει υπό συζήτηση. Με βάση τους ισχύοντες κανόνες, τα άτομα που βρίσκονται σε χώρα της ΕΕ έχουν το δικαίωμα να ζητήσουν άσυλο, με τα αιτήματα να εξετάζονται εξατομικευμένα.
Οι αιτήσεις ασύλου στην ΕΕ μειώνονται από το 2023. Στο πρώτο εξάμηνο του τρέχοντος έτους, περίπου 332.000 άνθρωποι υπέβαλαν αίτηση ασύλου σε χώρες της ΕΕ καθώς και στην Ελβετία και τη Νορβηγία, αριθμός μειωμένος κατά 17% σε σχέση με την ίδια περίοδο του 2025.
Στην ίδια συνεδρίαση, οι υπουργοί της ΕΕ έδωσαν την οριστική έγκριση στον "Κανονισμό Επιστροφών", ένα νομοθέτημα που αποσκοπεί στην επιτάχυνση της επιστροφής μεταναστών χωρίς νόμιμο δικαίωμα παραμονής στην ΕΕ. Ο κανονισμός επιτρέπει στα κράτη μέλη να δημιουργούν κέντρα απέλασης εκτός της Ένωσης, γνωστά ως return hubs, μέσω συμφωνιών με χώρες εκτός ΕΕ.