Ο πρώτος καφές καλλιεργημένος στην Ιταλία, στο Παλέρμο: Το θερμότερο κλίμα αλλάζει τη γεωργία

Μια φυτεία στις παρυφές του Παλέρμο έχει παράγει για πρώτη φορά κόκκους καφέ ποικιλίας Arabica, καλλιεργημένους και συγκομισμένους εξ ολοκλήρου στην Ιταλία. Το αποτέλεσμα, που επιτεύχθηκε στην έκταση της οικογένειας Morettino, κατέστη δυνατό χάρη στην αλλαγή του κλίματος, η οποία έχει ουσιαστικά φέρει τροπικές θερμοκρασίες στη νότια Ιταλία.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Αν η υπερθέρμανση του πλανήτη είχε ήδη μετατρέψει τη νότια Αγγλία σε παραγωγό σαμπάνιας και αφρώδων οίνων, μετατοπίζοντας πιο βόρεια την παραδοσιακή ζώνη παραγωγής της Γαλλίας και του βορρά της Ιταλίας, τότε το άλμα του καφέ από τις ισημερινές περιοχές στη Μεσόγειο είναι σίγουρα πολύ πιο μεγάλο.

Όπως ανέφερε την Πέμπτη η εφημερίδα La Stampa (πηγή στα Ιταλικά), η παραγωγή στη Σικελία, που βρίσκεται στην περιοχή San Lorenzo ai Colli σε μερικές εκατοντάδες μέτρα πάνω από το επίπεδο της θάλασσας, φθάνει προς το παρόν περίπου τα 100 κιλά δρύπες (ο καρπός του φυτού του καφέ, γνωστός και ως «κεράσι»), από τις οποίες προκύπτουν λίγο πάνω από 15 κιλά ψημένοι κόκκοι.

Το εγχείρημα, που εμπλέκει το Πανεπιστήμιο και τον Βοτανικό Κήπο του Παλέρμο (πηγή στα Ιταλικά) στη μελέτη της προσαρμογής των τροπικών καλλιεργειών στο νέο μεσογειακό κλίμα, προς το παρόν παράγει ποσότητες πολύ μακριά από μια εμπορική παραγωγή μεγάλης κλίμακας, αλλά έχει ήδη σημαντική επιστημονική και συμβολική αξία.

Πού καλλιεργείται ο καφές: οι βασικές χώρες παραγωγής στον κόσμο

Παραδοσιακά ο καφές καλλιεργείται στις τροπικές και ισημερινές περιοχές του πλανήτη, όπου οι υψηλές θερμοκρασίες, η υγρασία και οι σταθερές βροχοπτώσεις ευνοούν την ανάπτυξή του.

Για τον λόγο αυτό οι βασικοί παραγωγοί και εξαγωγείς παγκοσμίως συγκεντρώνονται κυρίως στη Λατινική Αμερική, την Αφρική και την Ασία, με την ποικιλία arabica να προσφέρει την καλύτερη ποιότητα σε μεγαλύτερο υψόμετρο σε σχέση με τη robusta.

Στους μεγαλύτερους παραγωγούς περιλαμβάνονται η Βραζιλία, η Κολομβία, το Περού και η Κόστα Ρίκα στη Λατινική Αμερική· η Αιθιοπία, η Ουγκάντα, η Κένυα και η Τανζανία στην Αφρική· το Βιετνάμ, η Ινδονησία στην Ασία.

Σύμφωνα με τους εμπνευστές της πρωτοβουλίας, ο καφές που παράγεται στο Παλέρμο αναπτύσσει ιδιαίτερα αρωματικά χαρακτηριστικά με νότες που παραπέμπουν στη σταφίδα, μια ιδιαιτερότητα που τον ξεχωρίζει από τις παραγωγές που προέρχονται από τις παραδοσιακές περιοχές καλλιέργειας του καφέ.

Μάλιστα, πριν από την πρωτοβουλία της οικογένειας Morettino, μια αγροτική επιχείρηση είχε καλλιεργήσει καφέ αποκλειστικά σε θερμοκήπιο (πηγή στα Ιταλικά) στην Terrasini, επίσης στην περιοχή του Παλέρμο.

Παρόμοια πειράματα έχουν επιχειρηθεί σε διάφορα σημεία και αλλού στη νότια Ευρώπη.

Στην Ισπανία, ιδίως στην περιοχή της Γρανάδα, έχουν ξεκινήσει πειραματικά προγράμματα για να δοκιμαστεί η αντοχή των φυτών, με αποτελέσματα σαφώς διαφορετικά από τη Γκραν Κανάρια όπου, λόγω της γεωγραφικής θέσης σε χαμηλότερο γεωγραφικό πλάτος, καλλιεργείται καφές ήδη από τον 19ο αιώνα, αξιοποιώντας τη γονιμότητα και την υγρασία του ηφαιστειακού εδάφους.

Οι Αζόρες στην Πορτογαλία, όπου έχουν καταγραφεί πολλές ιδιωτικές καλλιέργειες που εκμεταλλεύονται το ήπιο κλίμα, αποτελούν ένα από τα βορειότερα σημεία στον κόσμο όπου καλλιεργείται καφές.

Πώς έχει αλλάξει η κατανάλωση καφέ στην Ιταλία

Η αυξανόμενη προσοχή σε παραγωγές ακόμη και μικρής κλίμακας, όπως αυτή της Σικελίας, εντάσσεται σε ένα πλαίσιο όπου η Ιταλία είναι ο πρώτος παραγωγός στην ΕΕ σε καφέ καβουρδισμένο, με πάνω από 400 τόνους να παράγονται το 2025.

Ο εγχώριος παραγωγικός κλάδος, αν και βασίζεται σε εισαγωγές πρώτης ύλης από άλλες χώρες παραγωγούς (δηλαδή τους άψητους κόκκους, ή «πράσινο καφέ»), περιλαμβάνει περίπου χίλιες μονάδες καβουρδίσματος και παράγει ετήσιο κύκλο εργασιών 5,9 δισ. ευρώ.

Η προοπτική μιας καλλιέργειας επί τόπου, που καθίσταται δυνατή χάρη στην κλιματική υπερθέρμανση, η οποία δυστυχώς φέρνει μαζί της ταυτόχρονα φυσικές καταστροφές, ευθυγραμμίζεται άλλωστε με τις καταναλωτικές συνήθειες των Ιταλών, οι οποίες παραμένουν σταθερές και αυξανόμενες, σύμφωνα με ορισμένες έρευνες που δόθηκαν στη δημοσιότητα την 1η Οκτωβρίου, με αφορμή τη Διεθνή Ημέρα Καφέ.

Σύμφωνα με έρευνα της AstraRicerche σε συνεργασία με το εμπορικό σήμα Segafredo, το 82,6% των Ιταλών θεωρεί καθοριστική την ποιότητα της πρώτης ύλης, ενώ το 71,8% δίνει προσοχή στα αρωματικά χαρακτηριστικά και το 51,5% θέλει να γνωρίζει την προέλευση και τη διαδρομή του προϊόντος κατά μήκος της αλυσίδας παραγωγής.

Κατά άλλη μέτρηση που πραγματοποιήθηκε από το Comitato Italiano del Caffè της Unione Italiana Food και την Altroconsumo σε περισσότερους από 1.200 καταναλωτές, τρεις στους τέσσερις Ιταλούς πίνουν τακτικά καφέ και σχεδόν ένας στους δύο τον θεωρεί ένα από τα σύμβολα της κουλτούρας και του τρόπου ζωής της χώρας, ισάξιο με τα ζυμαρικά.

Από όσους καταναλώνουν εσπρέσο, το 83% τον πίνει καθημερινά, στο σπίτι και στο μπαρ, είτε με την κλασική moka είτε με τις νέες μηχανές με κάψουλες, οι οποίες πλέον βρίσκονται σε σκληρό ανταγωνισμό στις καθημερινές συνήθειες.

Στις εμπορικές προοπτικές πρέπει φυσικά να προστεθούν και οι παράμετροι που σχετίζονται με τη βιωσιμότητα αυτής της καλλιέργειας εκτός των περιοχών καταγωγής της.

Η επεξεργασία των κόκκων μετά τη συγκομιδή μπορεί να απαιτήσει από 50 έως 200 λίτρα νερού για κάθε κιλό πράσινου καφέ και παράγει απόνερα που, εάν δεν υποβληθούν στη σωστή επεξεργασία, μπορεί να επηρεάσουν τα τοπικά οικοσυστήματα.

Εάν στη συνέχεια, αντί για τις τροπικές βροχοπτώσεις που τροφοδοτούν παραδοσιακά τις φυτείες καφέ, μεταφερόμαστε σε περιοχές όπου η ξηρασία σε ορισμένες περιόδους του έτους τείνει να γίνει ενδημική, καθίσταται αναγκαίο δίπλα στην αγροτική πρόκληση του καφέ να υπάρξει και μία τεχνολογική, ώστε να μειωθεί η ποσότητα νερού που απαιτείται για την καλλιέργεια και την επεξεργασία του.