Η γερμανική ενότητα έγινε πραγματικότητα στις 3 Οκτωβρίου 1990, όταν η ΛΔΓ ενώθηκε με την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία
Η Γερμανική Επανένωση γιορτάζει την 36η επέτειό της. Στις 3 Οκτωβρίου 1990 η τότε Λαοκρατική Δημοκρατία της Γερμανίας (ΛΔΓ - DDR) προσχώρησε στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας (ΟΔΓ). Η ημέρα αυτή σηματοδοτεί ταυτόχρονα και το τέλος της γερμανικής διαίρεσης, που διήρκεσε συνολικά 41 χρόνια.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Το Βερολίνο έγινε ξανά πρωτεύουσα της ενωμένης Γερμανίας. Αν και το Τείχος είχε ήδη πέσει στις 9 Νοεμβρίου 1989, χρειάστηκε σχεδόν ένας χρόνος ώσπου Ανατολή και Δύση να καταλήξουν σε συμφωνία για τις σχετικές συνθήκες.
Ο καγκελάριος Χέλμουτ Κολ δήλωσε στη ιστορική του τηλεοπτική ομιλία (πηγή στα Γερμανικά) στις 2 Οκτωβρίου 1990: «Σε λίγες ώρες ένα όνειρο θα γίνει πραγματικότητα. Ύστερα από πάνω από σαράντα πικρά χρόνια διαίρεσης, η Γερμανία, η πατρίδα μας, είναι ξανά ενωμένη. Για εμένα αυτή η στιγμή είναι από τις πιο ευτυχισμένες της ζωής μου...»
Και συνέχισε: «Ωστόσο, μέσα σε όλη αυτή τη χαρά, ας σκεφτούμε πρώτα όσους υπέφεραν ιδιαίτερα από τη διαίρεση της Γερμανίας. Οικογένειες σκίστηκαν βάναυσα στα δύο. Στις φυλακές βρίσκονταν έγκλειστοι πολιτικοί κρατούμενοι. Άνθρωποι πέθαναν στο Τείχος.»
Κατά τη διάρκεια της ομιλίας του ο καγκελάριος ευχαρίστησε τους Ανατολικογερμανούς που κέρδισαν την ελευθερία τους, τις πρώην νικήτριες δυνάμεις και τα κινήματα ελευθερίας στην Κεντρική, Ανατολική και Νότια Ευρώπη, χωρίς τα οποία, όπως είπε, η επανένωση δεν θα ήταν δυνατή.
Ο «καγκελάριος της Επανένωσης» ολοκλήρωσε με τα λόγια: «Η Γερμανία είναι η πατρίδα μας, η ενωμένη Ευρώπη το μέλλον μας. Ο Θεός ας ευλογεί τη γερμανική μας πατρίδα.»
Γιατί χωρίστηκε η Γερμανία
Η ΛΔΓ έπαψε να υπάρχει στις 3 Οκτωβρίου 1990. Η Γερμανία επανενώθηκε νομικά και έγινε πιο ανεξάρτητη. Μέχρι τότε, η ΛΔΓ εξαρτιόταν σε έναν βαθμό από τη Σοβιετική Ένωση και η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία από τους Συμμάχους.
Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο οι τέσσερις νικήτριες δυνάμεις, ΗΠΑ, Σοβιετική Ένωση, Μεγάλη Βρετανία και Γαλλία, χώρισαν τη νικημένη Γερμανία αρχικά σε τέσσερις ζώνες κατοχής. Στόχος ήταν, μετά το τέλος της ναζιστικής δικτατορίας, να αποστρατιωτικοποιηθεί, να αποναζιστικοποιηθεί και να αναδιαταχθεί πολιτικά η χώρα.
Παράλληλα, στο φόντο του αρχόμενου Ψυχρού Πολέμου ανάμεσα στους δυτικούς Συμμάχους και τη Σοβιετική Ένωση, αναπτυσσόταν όλο και πιο έντονη σύγκρουση για το πολιτικό και οικονομικό μέλλον της Γερμανίας. Από αυτή την αντιπαράθεση προέκυψαν τελικά το 1949 η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας (ΟΔΓ) στη Δύση και η ΛΔΓ στην Ανατολή. Ανήκαν σε διαφορετικά πολιτικά και οικονομικά συστήματα.
Παρότι το 1955 τόσο η Δυτική Γερμανία από τους Συμμάχους όσο και η Ανατολική από τη Σοβιετική Ένωση απέκτησαν κυριαρχία, οι μη γερμανικές δυνάμεις επέμεναν να διατηρούν ειδικά δικαιώματα. Η Σοβιετική Ένωση επιφυλάχθηκε τα λεγόμενα στρατηγικά δικαιώματα παρέμβασης· ιδίως η πολιτική και στρατιωτική της επιρροή παρέμεινε ισχυρή.
Με την επανένωση της Γερμανίας έληξαν τα εναπομείναντα ειδικά δικαιώματα των τεσσάρων νικητριών δυνάμεων. Οι εξωτερικοπολιτικές προϋποθέσεις της επανένωσης είχαν ρυθμιστεί προηγουμένως στη Συνθήκη «Δύο συν Τέσσερις».
ΟΔΓ και ΛΔΓ αναγνώρισαν με τη συνθήκη τα σύνορα Όντερ-Νάισε με την Πολωνία. Η Γερμανία παραιτήθηκε έτσι οριστικά από τα πρώην ανατολικά γερμανικά εδάφη, όπως η Σιλεσία, η Πομερανία και η Ανατολική Πρωσία, περίπου το ένα τέταρτο της παλαιότερης γερμανικής επικράτειας.
Πόσο ενωμένοι είναι σήμερα οι Γερμανοί;
Η τρέχουσα έκθεση της εντεταλμένης για την Ανατολική Γερμανία για το 2026 ασχολείται με το ερώτημα πόσο έντονα συνεχίζει μέχρι σήμερα η καταγωγή να καθορίζει τις διαδρομές ζωής και τις προοπτικές κοινωνικής ανόδου. Ανατολικοί και Δυτικοί Γερμανοί αξιολογούν βέβαια τις συνθήκες ζωής τους σήμερα ως παρόμοιες σε πολλά σημεία. Ωστόσο, Ανατολικογερμανοί εξακολουθούν να υποεκπροσωπούνται σε θέσεις ευθύνης στις ανώτατες ομοσπονδιακές αρχές. Το ποσοστό τους αυξήθηκε από 13,9 σε 16,3 τοις εκατό από το 2022.
Στο μεταξύ υπάρχει ολόκληρη γενιά που μεγάλωσε χωρίς προσωπικές μνήμες από την πτώση του Τείχους και τη μέχρι τότε διαιρεμένη Γερμανία. Τα ίχνη της διαίρεσης ανάμεσα στις περιοχές παραμένουν ωστόσο ορατά.
«Η Ανατολή» εξακολουθεί, για τους νέους ανθρώπους που μεγαλώνουν εκεί, να είναι κάτι πολύ περισσότερο από έναν γεωγραφικό προσανατολισμό, εξήγησε η Ελίζαμπετ Καϊζερ, υφυπουργός και εντεταλμένη της ομοσπονδιακής κυβέρνησης για την Ανατολική Γερμανία, στην έκθεσή της για το 2025. Ιδιαίτερα εμφανής είναι η διαφορά στις κληρονομιές και τις δωρεές: το 2025, σύμφωνα με στοιχεία της Ομοσπονδιακής Στατιστικής Υπηρεσίας, το 95% της συνολικής αξίας των φορολογικά καταγεγραμμένων μεταβιβάσεων περιουσίας αντιστοιχούσε στη Δυτική Γερμανία.
Ένας λόγος για τις μέχρι σήμερα ορατές διαφορές βρίσκεται στις συνέπειες της οικονομικής και δημογραφικής ανατροπής μετά την επανένωση. Μόνο το 17% των πρώην πολιτών της ΛΔΓ διατήρησε το επάγγελμά του μετά την αλλαγή, οι υπόλοιποι χρειάστηκε να αναπροσανατολιστούν. Αυτό προκύπτει από μελέτη του Rockwool Foundation Berlin, την οποία είχε στη διάθεσή του εκ των προτέρων το πρακτορείο ειδήσεων Reuters .
Πολλές επιχειρήσεις στην πρώην ΛΔΓ έχασαν τις αγορές τους ή έκλεισαν τη δεκαετία του 1990· ταυτόχρονα, κυρίως νέοι και καλά καταρτισμένοι άνθρωποι μετανάστευσαν στη Δύση. Έτσι, σε ορισμένες περιοχές λείπουν μέχρι σήμερα τόσο πληθυσμός όσο και έδρες επιχειρήσεων.
Η ομοσπονδιακή κυβέρνηση προσπαθεί γι’ αυτό να μειώσει ακόμη περισσότερο τις οικονομικές, κοινωνικές και πολιτικές ανισότητες. Ιδίως ενισχύονται οι διαρθρωτικά αδύναμες περιοχές, μεταξύ άλλων μέσω επενδύσεων σε υποδομές, έρευνα, μικρομεσαίες επιχειρήσεις και νέες εταιρίες.
Γιατί οι Γερμανοί δεν γιορτάζουν την ημέρα της πτώσης του Τείχους
Οι εικόνες της 9ης Νοεμβρίου 1989 έκαναν τον γύρο του κόσμου. Ανατολικοί και Δυτικοί Γερμανοί αγκαλιάζονταν, Βερολινέζοι σκαρφάλωναν στο Τείχος, άλλοι το χτυπούσαν με καλέμι για να κρατήσουν για τον εαυτό τους ένα κομμάτι του ιστορικού μνημείου.
Στις 9 Νοεμβρίου 1989 έπεσε το Τείχος, που ήταν ταυτόχρονα σύμβολο ανελευθερίας και της διαίρεσης της Γερμανίας. Μετά την αλλαγή του καθεστώτος, η ημέρα αυτή εξετάστηκε αρχικά ως νέα εθνική εορτή.
Μεταξύ άλλων, λόγω της «Νύχτας των πογκρόμ του Ράιχ» το 1938 αποφασίστηκε τελικά να μην επιλεγεί η ημερομηνία αυτή. Την ίδια ημέρα είχε γίνει και η ανακήρυξη της Δημοκρατίας το 1918. Αντ’ αυτής επελέγη η ημέρα της Συνθήκης Επανένωσης, η 3η Οκτωβρίου 1990. Η αργία καθορίζεται με νόμο.
Σε έκτακτη συνεδρίαση που συγκάλεσε τότε ο πρωθυπουργός της ΛΔΓ και πολιτικός της CDU, Λόταρ ντε Μεζιέρ, έγινε ψηφοφορία για την προσχώρηση της ΛΔΓ και την ημερομηνία της 3ης Οκτωβρίου. Σύμφωνα με δημοσιεύματα, οι συζητήσεις ήταν θυελλώδεις και διήρκεσαν από τις 21.00 έως τις 2.30 τη νύχτα.
Στις 31 Αυγούστου 1990 οι δύο επικεφαλής διαπραγματευτές, ο υπουργός Εσωτερικών της ΟΔΓ Βόλφγκανγκ Σόιμπλε (CDU) και ο κρατικός γραμματέας της ΛΔΓ Γκύντερ Κράουζε (CDU), υπέγραψαν τη «Σύμβαση μεταξύ της Γερμανικής Λαοκρατικής Δημοκρατίας και της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας για την αποκατάσταση της ενότητας της Γερμανίας», την αποκαλούμενη συνοπτικά Einigungsvertrag.
Τελικά αποφασίστηκε ότι στις 3 Οκτωβρίου 1990 θα υψωθεί για πρώτη φορά μπροστά από το κτίριο του Ράιχσταγκ στο Βερολίνο η λεγόμενη «σημαία της ενότητας», η μεγαλύτερη επίσημη ομοσπονδιακή σημαία.
Γιατί η εθνική εορτή γιορταζόταν παλαιότερα στις 17 Ιουνίου
Στη Συνθήκη Επανένωσης της 31ης Αυγούστου 1990 ορίστηκε η 3η Οκτωβρίου ως «Ημέρα της Γερμανικής Ενότητας» και επίσημη αργία. Αντικατέστησε την 17η Ιουνίου, ημέρα μνήμης της λαϊκής εξέγερσης στη ΛΔΓ. Η 17η Ιουνίου παραμένει ωστόσο εθνική ημέρα μνήμης.
Η κυβέρνηση της ΛΔΓ ανακοίνωσε αποφάσεις για αύξηση των ποσοστώσεων εργασίας, παρά την ήδη κακή κατάσταση τροφοδοσίας στην Ανατολική Γερμανία. Στις 17 Ιουνίου 1953 οι διαμαρτυρίες κλιμακώθηκαν σε περίπου 700 πόλεις της ΛΔΓ σε απεργίες και διαδηλώσεις· εκτιμάται ότι συμμετείχαν μεταξύ 400.000 και 1,5 εκατομμυρίων ανθρώπων. Κατά την καταστολή των απεργιών με τη βοήθεια σοβιετικών τανκς σκοτώθηκαν τουλάχιστον 55 άνθρωποι και τραυματίστηκαν πολλοί ακόμη. Υπολογίζεται ότι έως και 13.000 άτομα συνελήφθησαν.
«Στις 17 Ιουνίου 1953 ο γερμανικός λαός στη σοβιετική ζώνη κατοχής και στο Ανατολικό Βερολίνο εξεγέρθηκε ενάντια στη κομμουνιστική τυραννία και, με βαριές θυσίες, κατέθεσε τη βούλησή του για ελευθερία», αναφέρεται στο Bundesgesetzblatt του 1953. Η 17η Ιουνίου κηρύχθηκε ως Ημέρα της Γερμανικής Ενότητας και επίσημη αργία.
«Είμαστε απολύτως βέβαιοι: ό,τι ανήκει και ανήκε μαζί, θα ξαναενωθεί», δήλωσε ο ομοσπονδιακός πρόεδρος Χάινριχ Λιούμπκε, σύμφωνα με τα αρχεία της Ομοσπονδίας, για τη 10η επέτειο της λαϊκής εξέγερσης στις 17 Ιουνίου. Το 1963 ο πρόεδρος Λιούμπκε αναβάθμισε επιπλέον τη 17η Ιουνίου σε «εθνική ημέρα μνήμης του γερμανικού λαού».