Από την αφαλάτωση στα ΗΑΕ μέχρι τον εκσυγχρονισμό των συστημάτων άρδευσης στο Ουζμπεκιστάν, οι χώρες με πίεση νερού αναζητούν τρόπους να διασφαλίσουν τα αποθέματα και να μειώσουν τις απώλειες.
Περίπου ο μισός πληθυσμός του πλανήτη αντιμετωπίζει σοβαρή έλλειψη νερού για τουλάχιστον ένα μέρος του έτους, σύμφωνα με τη Διακυβερνητική Επιτροπή του ΟΗΕ για την Κλιματική Αλλαγή. Η κλιματική αλλαγή, η αύξηση του πληθυσμού και η συνεχώς μεγαλύτερη ζήτηση αναμένεται να ωθήσουν το ποσοστό αυτό ακόμη ψηλότερα.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Οι πιέσεις διαφέρουν από περιοχή σε περιοχή. Στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, όπου οι βροχές είναι σπάνιες και δεν υπάρχουν μόνιμοι ποταμοί, το μεγαλύτερο μέρος του πόσιμου νερού προέρχεται από αφαλάτωση θαλασσινού νερού. Στο Ουζμπεκιστάν, η γεωργία βασίζεται σε αρδευτικά δίκτυα που μεταφέρουν νερό μέσα από ξηρές εκτάσεις. Και οι δύο χώρες στρέφονται στην τεχνολογία και σε νέες υποδομές για να αξιοποιήσουν καλύτερα τα περιορισμένα αποθέματά τους.
Εξασφάλιση νερού σε άνυδρο κλίμα
Στα ΗΑΕ, οι περιορισμένες βροχοπτώσεις και η απουσία μόνιμων ποταμών καθορίζουν εδώ και αιώνες τον τρόπο με τον οποίο οι κοινότητες εξασφαλίζουν και χρησιμοποιούν το νερό.
Οι προσπάθειες διαχείρισης των λιγοστών πόρων προηγούνται κατά πολλούς αιώνες της σύγχρονης αφαλάτωσης. Τα παραδοσιακά συστήματα άρδευσης falaj διοχέτευαν νερό μέσα από οικισμούς και αγροτικές περιοχές, επιτρέποντας στις κοινότητες να στηρίζουν τις τοπικές τους οικονομίες.
Ο Abdulla Balalaa, Assistant Minister of Foreign Affairs for Energy and Sustainability των ΗΑΕ, δήλωσε ότι τέτοια συστήματα είχαν σχεδιαστεί πριν από περισσότερα από 1.000 χρόνια.
Σήμερα, το μεγαλύτερο μέρος του πόσιμου νερού της χώρας προέρχεται από αφαλάτωση. Ο Balalaa ανέφερε ότι τα ΗΑΕ έχουν επιτύχει καθολική πρόσβαση σε νερό και αξιοποιούν νεότερες τεχνολογίες, συμπεριλαμβανομένης της τεχνητής νοημοσύνης, στον συγκεκριμένο τομέα.
Καθώς ο πληθυσμός και οι πόλεις μεγαλώνουν, ο περιορισμός της κατανάλωσης και η επαναχρησιμοποίηση των υπαρχόντων αποθεμάτων γίνονται ολοένα και πιο κρίσιμα.
Λίγα μέρη αποτυπώνουν αυτήν την αρχή τόσο καθαρά όσο ο Διεθνής Διαστημικός Σταθμός.
Ο Εμιρατινός αστροναύτης Dr Sultan Al Neyadi πέρασε έξι μήνες στον σταθμό, όπου το νερό είναι απαραίτητο για πόση, υγιεινή, προετοιμασία τροφής και παραγωγή οξυγόνου.
«Κάθε σταγόνα στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό καταγράφεται», είπε ο Al Neyadi. «Ανακυκλώνουμε περίπου το 95% του νερού μας».
Το νερό περνά από πολλά στάδια φιλτραρίσματος προτού επαναχρησιμοποιηθεί, προσφέροντας ένα παράδειγμα για το πώς ένας περιορισμένος πόρος μπορεί να ανακτάται διαρκώς αντί να απορρίπτεται, όταν δεν υπάρχουν άλλες επιλογές.
Τα ΗΑΕ προσπαθούν επίσης να ανεβάσουν το ζήτημα του νερού πιο ψηλά στη διεθνή ατζέντα. Θα συνδιοργανώσουν με τη Σενεγάλη το UN Water Conference 2026 στο Άμπου Ντάμπι, από τις 8 έως τις 10 Δεκεμβρίου. Η εκδήλωση θα φέρει στο ίδιο τραπέζι κυβερνήσεις, διεθνείς οργανισμούς, επιχειρήσεις και άλλους φορείς, με θέματα όπως οι επενδύσεις, η τεχνολογία και η καινοτομία να βρίσκονται στο επίκεντρο των συζητήσεων.
Ο Balalaa σημείωσε ότι οι λύσεις θα διαφέρουν ανάλογα με τον τόπο. Η τεχνολογία και η καινοτομία μπορούν, όπως είπε, να καλύψουν κενά, μαζί με τη χρηματοδότηση και τη συνεργασία που απαιτούνται ώστε οι ιδέες να μετατρέπονται σε ενεργά έργα.
Στο Ουζμπεκιστάν, οι πιέσεις είναι διαφορετικές. Το μεγαλύτερο μέρος της γεωργίας στη χώρα βασίζεται στη μεταφορά νερού σε μεγάλες αποστάσεις, στον περιορισμό των απωλειών στη διαδρομή και στη διασφάλιση ότι το νερό φτάνει στα χωράφια όταν χρειάζεται.
Πώς φτάνει το νερό στα χωράφια του Ουζμπεκιστάν
Κανάλια, ταμιευτήρες και αντλιοστάσια μεταφέρουν νερό μέσα από τις ξηρές εκτάσεις του Ουζμπεκιστάν. Σε ορισμένες περιοχές, η έλλειψη δεν αφορά μόνο τα διαθέσιμα ποσά, αλλά και το αν το νερό μπορεί να φτάσει εγκαίρως στη γεωργική γη.
Στην κοιλάδα Fergana, ένα έργο με τη στήριξη της Παγκόσμιας Τράπεζας που ξεκίνησε το 2017 έχει εκσυγχρονίσει τις αρδευτικές υποδομές.
Σε μία εγκατάσταση, νερό από τοπικές πηγές συλλέγεται και αντλείται σε απόσταση περίπου εννέα χιλιομέτρων προς περιοχές όπου η πρόσβαση ήταν ιστορικά δύσκολη. Το αντλιοστάσιο και ο αγωγός αναμένεται να βελτιώσουν την άρδευση για περίπου 9.740 εκτάρια γεωργικής γης.
Η πιο αξιόπιστη άρδευση έχει επιτρέψει επίσης την καλλιέργεια γης που παλαιότερα ήταν δύσκολο να αξιοποιηθεί.
Σε έναν οπωρώνα στην κοιλάδα, χρησιμοποιείται στάγδην άρδευση για να διοχετεύεται νερό σε δέντρα ροδακινιάς που φυτεύτηκαν το 2024. Το αγρόκτημα συγκόμισε περίπου 200 τόνους φρούτων την επόμενη χρονιά.
Μεταφορά νερού μέσα από την έρημο
Πιο δυτικά, νερό από τον Amu Darya αντλείται μέσα από την έρημο μέσω του Amu-Bukhara Machine Canal. Το ευρύτερο δίκτυο αρδεύει πάνω από 350.000 εκτάρια σε Bukhara και Navoi και παρέχει πόσιμο νερό στις πόλεις Bukhara και Kogon.
Ο νέος σταθμός άντλησης Amu-Bukhara-1 αντικατέστησε παλαιότερες υποδομές στο πλαίσιο ενός ευρύτερου εκσυγχρονισμού. Το ψηφιακό σύστημα ελέγχου καταγράφει τη χρήση νερού και ηλεκτρικής ενέργειας, ενώ ο νέος εξοπλισμός έχει μειώσει την κατανάλωση ενέργειας έως και 15%.
Η μεταφορά νερού σε μεγάλες αποστάσεις είναι μόνο ένα σκέλος της διαδικασίας· το άλλο είναι η αποτροπή της απώλειάς του πριν φτάσει στα χωράφια.
Σε τμήματα της Bukhara, οι απώλειες νερού λόγω διήθησης έφταναν προηγουμένως περίπου το 37%, σύμφωνα με τον Sherzod Sharipov, εκπρόσωπο της περιφερειακής υπηρεσίας διανομής νερού. Τα κανάλια επενδύονται πλέον με σκυρόδεμα για να μειωθούν οι απώλειες και να εξασφαλιστούν πιο σταθερές ροές προς τους αγρότες.
Ο αγρότης Hikmat Nazrullayev είπε ότι στο παρελθόν μεγάλες ποσότητες νερού χάνονταν πριν φτάσουν στα χωράφια σιταριού και βαμβακιού. Από τη στιγμή που τα κανάλια επενδύθηκαν, όπως ανέφερε, η άρδευση των καλλιεργειών έχει γίνει ευκολότερη.
Νερό πέρα από τα χωράφια
Το αρδευτικό δίκτυο συνδέει επίσης τη γεωργία με το ευρύτερο περιβάλλον.
Τα νερά αποστράγγισης και επιστροφής από τις καλλιεργήσιμες εκτάσεις καταλήγουν στο Dengizkul, έναν υγροτόπο διεθνούς σημασίας στην περιοχή Bukhara και σημαντικό σημείο ανάπαυσης και διαχείμασης για μεταναστευτικά πουλιά.
Η καθηγήτρια Υδρολογικής Μηχανικής Malika Ikramova δήλωσε ότι η λίμνη τροφοδοτείται από κατακρημνίσεις και υπόγεια νερά, καθώς και από νερά αποστράγγισης που επιστρέφουν από τα αρδευτικά συστήματα. Το νερό της λίμνης είναι ιδιαίτερα πλούσιο σε άλατα, αλλά στηρίζει αλιεία και προσφέρει βιότοπο σε μεταναστευτικά πουλιά.
Καθώς ο πληθυσμός αυξάνεται και οι κλιματικές συνθήκες μεταβάλλονται, η Ikramova τόνισε ότι η μείωση των απωλειών, η βελτίωση της καταγραφής του νερού και η επέκταση των αρδευτικών μεθόδων εξοικονόμησης θα παραμείνουν κρίσιμες.
«Θα χρειαστεί να προσαρμοστούμε», είπε.
Από την αφαλάτωση στον Κόλπο μέχρι τα αρδευτικά κανάλια στην Κεντρική Ασία, οι μέθοδοι διαφέρουν σημαντικά. Όμως το βασικό ζητούμενο είναι κοινό: να περιοριστούν οι απώλειες και να αξιοποιηθούν όσο γίνεται καλύτερα τα περιορισμένα αποθέματα νερού.