Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει νέα διαδικασία για περικοπή χρηματοδότησης και δικαιωμάτων ψήφου των νέων μελών της ΕΕ που παραβιάζουν το κράτος δικαίου, έως 15 χρόνια μετά την ένταξη, καθώς και μηχανισμούς σταδιακής ενσωμάτωσης υποψηφίων χωρών.
Η Κομισιόν παρουσίασε την Τρίτη μια ολοκληρωμένη πρόταση, η οποία προβλέπει θεσμικές «δικλίδες ασφαλείας» που θα μπορούσαν να στερήσουν από τα νέα κράτη‑μέλη το δικαίωμα ψήφου για έως και 15 χρόνια μετά την ένταξή τους στην ΕΕ.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Το μέτρο αποσκοπεί στο να αποτρέψει ενδεχόμενη αλλαγή καθεστώτος σε νέο κράτος‑μέλος από το να παραλύσει τη διαδικασία λήψης αποφάσεων της ΕΕ και συνοδεύεται από νέες προτάσεις για το πώς οι υποψήφιες χώρες μπορούν να έρθουν πιο κοντά στην Ένωση.
«Δέχθηκα σφοδρή κριτική όταν είπα για πρώτη φορά ότι δεν θέλω να δω νέους Δούρειους Ίππους στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Αυτό ήταν ακόμη πριν από τις εκλογές στην Ουγγαρία. Σήμερα μπορώ να πω "όχι άλλος Βίκτορ Όρμπαν"», δήλωσε η επίτροπος Διεύρυνσης Μάρτα Κος.
Δικλίδες ασφαλείας
Τον Ιούνιο, πέντε ιδρυτικά μέλη της ΕΕ ζήτησαν την ενίσχυση των δικλίδων ασφαλείας στις συνθήκες προσχώρησης, ώστε να αντιμετωπίζονται πιο γρήγορα περιπτώσεις δημοκρατικής οπισθοδρόμησης και παραβιάσεων, στο πλαίσιο των μαθημάτων που αντλήθηκαν από την Ουγγαρία του Βίκτορ Όρμπαν.
Η Κομισιόν υιοθετεί πλέον επισήμως αυτή την πρόταση, εκτιμώντας ότι η πρόσφατη εμπειρία με την Ουγγαρία δείχνει πως το Άρθρο 7, η διάταξη των Συνθηκών που επιτρέπει στην ΕΕ να στερεί από ένα κράτος‑μέλος ορισμένα δικαιώματα όταν παραβιάζει τις αξίες της Ένωσης, διαρκεί υπερβολικά πολύ και δεν αποδίδει πάντα.
Η πρόταση προσθέτει λοιπόν μια νέα διαδικασία, συμπληρωματική του Άρθρου 7, η οποία θα επιτρέπει την περικοπή της χρηματοδότησης από την ΕΕ και ακόμη και των δικαιωμάτων ψήφου για τα νέα μέλη που αρχίζουν να ενεργούν κατά του κράτους δικαίου, των αξιών της Ένωσης και της αρχής της ειλικρινούς συνεργασίας.
Η Κομισιόν θεωρεί τον χειρισμό της Ουγγαρίας στο ζήτημα της Ουκρανίας ως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα: η Βουδαπέστη συναίνεσε αρχικά να δοθεί καθεστώς υποψήφιας χώρας στην Ουκρανία και στη συνέχεια μπλόκαρε τη διαδικασία. «Όταν συμφωνούμε σε έναν στόχο, όλοι πρέπει να δουλεύουμε για αυτόν τον στόχο», συνέχισε η Κος.
Η διαδικασία θα ισχύει για 15 χρόνια μετά την ένταξη και θα ενεργοποιείται σε περίπτωση σοβαρών παραβιάσεων που επηρεάζουν τη λειτουργία της ΕΕ. Οι συνέπειες θα είναι ανάλογες, με την αναστολή των δικαιωμάτων ψήφου να προβλέπεται μόνο για τις βαρύτερες παραβάσεις.
Τη διαδικασία θα μπορούν να κινήσουν είτε η Κομισιόν είτε μια ομάδα κρατών‑μελών, με στόχο τη λήψη απόφασης από το Συμβούλιο. Η πρόταση δεν διευκρινίζει ποια διαδικασία λήψης αποφάσεων θα χρησιμοποιηθεί, αφήνοντας το ζήτημα στα κράτη‑μέλη.
Οι δικλίδες ασφαλείας δεν είναι κάτι καινούργιο. Προβλέπονταν και σε παλαιότερες συνθήκες προσχώρησης, ιδίως για σοβαρές αδυναμίες στην εφαρμογή των κανόνων της εσωτερικής αγοράς, της δικαιοσύνης και της οικονομικής πολιτικής της ΕΕ.
Η Κομισιόν θέλει αυτές οι παραδοσιακές δικλίδες να ισχύουν για μεγαλύτερο διάστημα από τα τρία χρόνια που ίσχυαν μέχρι σήμερα, χωρίς όμως να προσδιορίζει για πόσο.
Επικαλούμενη ξανά το παρελθόν του Όρμπαν, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θέλει επίσης οι μελλοντικές συνθήκες προσχώρησης να περιλαμβάνουν ρήτρα ότι το νέο κράτος‑μέλος θα απέχει από τη χρήση του κανόνα της ομοφωνίας στη διαδικασία διεύρυνσης για διμερή ζητήματα.
Πιο πρόσφατο παράδειγμα είναι η Βουλγαρία, που συνεχίζει να μπλοκάρει την ενταξιακή πορεία της Βόρειας Μακεδονίας λόγω άλυτων διμερών θεμάτων, κυρίως του αιτήματος της Σόφιας για συνταγματικές τροποποιήσεις.
Αρκετές από τις προτάσεις του πακέτου, ιδίως όσες αφορούν εσωτερικές μεταρρυθμίσεις, θα χρειαστούν την έγκριση των κρατών‑μελών. Ωστόσο, η Κομισιόν σκοπεύει να ενσωματώσει τις δικλίδες ασφαλείας στο σχέδιο θέσης της ΕΕ για το τελευταίο διαπραγματευτικό κεφάλαιο του Μαυροβουνίου στις αρχές Νοεμβρίου.
Σταδιακή ένταξη
Η Κομισιόν υιοθετεί επίσης την ιδέα της σταδιακής ένταξης που είχαν προτείνει η Γαλλία και η Γερμανία, ώστε να δείξει στις υποψήφιες χώρες τα πρώτα οφέλη της πλήρους συμμετοχής.
«Δεν πρόκειται για υποκατάστατο της πλήρους ένταξης. Απλώς δίνει τη δυνατότητα στις χώρες που τα πάνε καλά, στους τομείς όπου σημειώνουν πρόοδο, να ενταχθούν νωρίτερα σε υποσυστήματα ή πολιτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης», ανέφερε η Κος.
Όπως είπε, η σταδιακή ένταξη θα εφαρμόζεται εκεί όπου κράτη‑μέλη και υποψήφιες χώρες έχουν αμοιβαίο όφελος, με παραδείγματα την ασφάλεια των εφοδιαστικών αλυσίδων και της ενέργειας.
Άλλα παραδείγματα είναι η συμμετοχή σε προγράμματα της ΕΕ όπως τα Erasmus+ και Horizon Europe, η στήριξη από οργανισμούς όπως η Frontex, η ένταξη στην ενιαία αγορά, έργα διασυνδεσιμότητας και καθεστώς παρατηρητή σε ομάδες και φορείς ειδικών.
Το σχέδιο προβλέπει επίσης μια «ενισχυμένη» μορφή για τις υποψήφιες χώρες που ευθυγραμμίζονται με τις Βρυξέλλες σε στρατηγικούς τομείς και πληρούν τα κριτήρια του κράτους δικαίου. Ο τρόπος με τον οποίο θα αξιολογείται αυτή η στρατηγική σύγκλιση απομένει να καθοριστεί.
Ορισμένες μορφές πρόωρης ένταξης υπάρχουν ήδη. Σύμφωνα με την Κομισιόν, η νέα προσέγγιση είναι πολύ πιο συστηματική και θα επιτρέψει την ανάπτυξη εξατομικευμένων ωφελημάτων μέσα από μια δομημένη διαδικασία διαλόγου με κάθε υποψήφια χώρα, με ειδική χρηματοδότηση.
Διακυβέρνηση
Σε ό,τι αφορά τη διακυβέρνηση, η Κομισιόν θέλει να επεκτείνει τις ετήσιες εκθέσεις για το κράτος δικαίου σε περισσότερες υποψήφιες χώρες και να κάνει πιο συγκεκριμένες τις συστάσεις της για την ευθυγράμμιση με τα δημοκρατικά πρότυπα της ΕΕ.
Στόχος είναι η ενίσχυση των ανεξάρτητων οργάνων προστασίας δικαιωμάτων και η προετοιμασία των υποψήφιων χωρών ώστε να συμμετέχουν στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία από τη στιγμή της ένταξής τους.
Σε περίπτωση που προκύψουν προβλήματα, θα μπορούν να ληφθούν τα κατάλληλα μέτρα, συμπεριλαμβανομένης, στις πιο σοβαρές περιπτώσεις, της αναβολής της ένταξης των υποψήφιων χωρών σε μεταγενέστερη ημερομηνία.
Οι Βρυξέλλες θα συνεργαστούν επίσης με τις υποψήφιες χώρες για να δοκιμάσουν, πριν από την ένταξη, την ικανότητά τους να εφαρμόζουν τους κανόνες σε τομείς προτεραιότητας όπως η διαχείριση των συνόρων, η εποπτεία της ενιαίας αγοράς, τα πρότυπα ασφάλειας τροφίμων, τα δίκτυα μεταφορών και η διαχείριση των κονδυλίων συνοχής.
Θα διαπραγματεύονται εξατομικευμένες μεταβατικές ρυθμίσεις, ιδίως σε τομείς όπως η γεωργία και η κινητικότητα των εργαζομένων.
Πριν από την ένταξη θα δοκιμάζονται επίσης οι διαδικασίες δημόσιων συμβάσεων, οι ανεξάρτητοι έλεγχοι και η ικανότητα καταπολέμησης της απάτης.