Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει λιγότερους επιτρόπους και λιγότερη ομοφωνία για μια ΕΕ με πάνω από 30 μέλη, όμως διπλωμάτες εκτιμούν ότι οι πρωτεύουσες δύσκολα θα το δεχθούν.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε προτάσεις με μεγάλη εμβέλεια, μεταξύ των οποίων η μείωση του αριθμού των επιτρόπων και η απομάκρυνση από την ομοφωνία, δοκιμάζοντας τη διάθεση των κρατών-μελών για εσωτερικές μεταρρυθμίσεις που δεν φτάνουν μέχρι την αλλαγή των Συνθηκών.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Οι προτάσεις εντάσσονται σε ένα ευρύτερο πακέτο για να προσαρμοστούν οι δομές και η λήψη αποφάσεων της ΕΕ σε μια ένωση με 30 ή περισσότερες χώρες. Αναμένεται να προκαλέσουν αντιδράσεις στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.
«Το βασικό ερώτημα ήταν: είναι η ΕΕ έτοιμη για μία ακόμη διεύρυνση; Και υπάρχει μια σαφής απάντηση, ναι, μια μελλοντική διεύρυνση είναι δυνατή. Η αξιολόγησή μας δείχνει ότι στους περισσότερους τομείς πολιτικής η ΕΕ είναι ήδη έτοιμη για διεύρυνση», δήλωσε στους δημοσιογράφους η επίτροπος Διεύρυνσης Marta Kos.
Ομοφωνία
Η Επιτροπή προτείνει να εντοπιστούν οι τομείς όπου μπορούν να ενεργοποιηθούν οι λεγόμενες ρήτρες «γέφυρας», ώστε το Συμβούλιο να μπορεί να περάσει από την ομοφωνία στην ειδική πλειοψηφία. Ωστόσο, η ενεργοποίηση των ρητρών αυτών απαιτεί η ίδια ομοφωνία.
Η ιδέα επέκτασης της ψηφοφορίας με ειδική πλειοψηφία δεν είναι νέα, ιδιαίτερα στην εξωτερική πολιτική και την πολιτική ασφάλειας, όπου ένα βέτο μπορεί να υπονομεύσει την ικανότητα της ΕΕ να ασκήσει γεωπολιτικό βάρος στο εξωτερικό.
Τον περασμένο μήνα, 11 χώρες, μεταξύ των οποίων η Γαλλία και η Γερμανία, κυκλοφόρησαν μια κοινή επιστολή ζητώντας από την Ένωση να εξετάσει τον περιορισμό των παρεμποδιστικών βέτο στην εξωτερική πολιτική, στη βάση της ειλικρινούς συνεργασίας, κυρίως μέσω μεγαλύτερης χρήσης της «εποικοδομητικής αποχής».
Σε ερώτηση αν τα κράτη-μέλη στηρίζουν την κίνηση αυτή, η Kos αναγνώρισε ότι οι θέσεις διαφέρουν σημαντικά μεταξύ των χωρών της ΕΕ. «Δεν θα είναι εύκολο, αλλά αξίζει να προσπαθήσουμε», είπε. Ως συγκεκριμένο πεδίο όπου μπορεί να χρησιμοποιείται λιγότερο η ομοφωνία ανέδειξε ακριβώς τη διαδικασία προσχώρησης.
«Η πρότασή μας είναι να κάνουμε τη διαδικασία λήψης αποφάσεων πιο αποτελεσματική. Προτείνουμε περισσότερη χρήση της QMV [ψηφοφορίας με ειδική πλειοψηφία], που δεν είναι κάτι καινούργιο. Το νέο στοιχείο είναι ότι προτείνουμε να μειωθεί ο αριθμός των αποφάσεων που απαιτούν ομοφωνία στη διαδικασία προσχώρησης», είπε η Kos.
Η ομοφωνία απαιτείται για την παραχώρηση σε μια χώρα του καθεστώτος υποψήφιας και για την ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων. Στο μεταξύ, όμως, η τρέχουσα μεθοδολογία δίνει σε κάθε κράτος-μέλος δικαίωμα βέτο σε 150 στάδια.
Η Επιτροπή θέλει επίσης να γίνει μεγαλύτερη χρήση της «ενισχυμένης συνεργασίας», η οποία επιτρέπει σε τουλάχιστον εννέα κράτη-μέλη να προχωρούν σε βαθύτερη ενοποίηση σε ζητήματα κρίσιμου ή στρατηγικού ενδιαφέροντος, όταν τα μπλοκαρίσματα παραμένουν.
Τα πιο πρόσφατα παραδείγματα είναι το Ukraine Support Loan, από το οποίο επέλεξαν να μείνουν εκτός η Ουγγαρία, η Τσεχία και η Σλοβακία, και η European Public Prosecutor's Office.
Και εδώ, οι Βρυξέλλες μπορεί να συναντήσει αντίσταση από ορισμένες πρωτεύουσες, ιδίως από την ομάδα των λεγόμενων «Φίλων των Δυτικών Βαλκανίων», στην οποία συμμετέχουν η Ιταλία και η Αυστρία. Η ομάδα αυτή έχει αντιταχθεί στη διαφοροποιημένη ένταξη και στην κανονιστική ασυμμετρία.
Θεσμικές αλλαγές
Η Επιτροπή προτείνει επίσης να εγκαταλειφθεί η αρχή ότι κάθε χώρα της ΕΕ διαθέτει επίτροπο, κάτι που θα μπορούσε να δημιουργήσει προβλήματα σε μια Ένωση με 30 ή περισσότερα μέλη.
Σύμφωνα με τη Συνθήκη της Λισαβόνας, η Επιτροπή θα έπρεπε να έχει αριθμό μελών ίσο με τα δύο τρίτα των κρατών-μελών, επιλεγμένων με «αυστηρά ισότιμη εναλλαγή» που να αντικατοπτρίζει την πληθυσμιακή και γεωγραφική ποικιλία όλων των χωρών της ΕΕ.
Το σύστημα δεν εφαρμόστηκε ποτέ. Το 2013, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αποφάσισε ομόφωνα να διατηρήσει έναν επίτροπο ανά κράτος-μέλος, ως παραχώρηση προς την Ιρλανδία για να εξασφαλιστεί θετικό αποτέλεσμα στο δεύτερο δημοψήφισμα της χώρας για τη Συνθήκη της Λισαβόνας.
Η Ιρλανδία ήταν απλώς ο πιο έντονος αντίπαλος της απώλειας μόνιμης παρουσίας στην Επιτροπή. Τα μικρά κράτη-μέλη φοβούνται ευρέως ότι η φωνή τους θα ακούγεται δυσκολότερα στις Βρυξέλλες.
Η εναλλαγή θα ήταν επίσης δύσκολο να γίνει αποδεκτή από μεγάλες χώρες, όπως η Γαλλία και η Γερμανία, που θα μπορούσαν να βρεθούν εκτός του Σώματος των Επιτρόπων, ενώ χώρες όπως η Μάλτα ή το Λουξεμβούργο θα συμμετείχαν.
«Υπάρχουν ορισμένοι υποψήφιοι που λένε: δεν υπάρχει πρόβλημα, αυτή η χώρα μπορεί να μας εκπροσωπήσει. Άλλες χώρες λένε: ναι, αλλά όχι στην αρχή. Θα θέλαμε να δούμε πώς λειτουργεί [η Επιτροπή]», πρόσθεσε η Kos.
Η πρόταση για μια πιο «λιτή» εκτελεστική εξουσία της ΕΕ έρχεται σε κατάλληλη συγκυρία. Η Επιτροπή βρίσκεται σε μια λεγόμενη «ευρείας κλίμακας επανεξέταση» και οι πρωτεύουσες βρίσκονται σε έντονες διαπραγματεύσεις για τον επόμενο μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της Ένωσης, στο πλαίσιο του οποίου η διοίκηση της ΕΕ αναμένεται να βρεθεί αντιμέτωπη με βαθιές περικοπές.
Επιφυλακτική υποδοχή
Οι προτάσεις που επηρεάζουν κυρίως τις υποψήφιες χώρες, όπως οι δικλίδες ασφαλείας κατά της δημοκρατικής οπισθοδρόμησης και η σταδιακή ενσωμάτωση, πιθανότατα θα συναντήσουν λιγότερες αντιδράσεις.
Ωστόσο, οι υποστηρικτές των μεταρρυθμίσεων επισημαίνουν ότι, καθώς οι υποψήφιες χώρες πλησιάζουν την ένταξη στην Ένωση, το ερώτημα πώς θα παραμείνει αποτελεσματική μια διευρυμένη Ένωση θα είναι ολοένα και πιο δύσκολο να αγνοηθεί.
Παρόλα αυτά, η πρόταση είναι σίγουρο ότι θα προκαλέσει αντιδράσεις μεταξύ των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων. Τέσσερις διπλωμάτες της ΕΕ που μίλησαν στο Euronews υπό τον όρο της ανωνυμίας είπαν ότι οι εσωτερικές αυτές μεταρρυθμίσεις δύσκολα θα προχωρήσουν.
Το πρώτο τεστ θα έρθει την επόμενη εβδομάδα, όταν οι μεταρρυθμίσεις για τη διεύρυνση θα βρεθούν στο τραπέζι των ηγετών της ΕΕ που θα συγκεντρωθούν για το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στις 15-16 Οκτωβρίου.
«Κάποια πράγματα συντάσσονται εξαρχής για να απορριφθούν», δήλωσε ένας διπλωμάτης της ΕΕ.