Σχεδόν 1,23 εκατ. άνθρωποι στην Ελλάδα ζουν με διαβήτη τύπου 2 – Τι λέει ο καθηγητής Θανάσης Τζιαμούρτας για την άθληση παιδιών και εφήβων με διαβήτη τύπου 1
Περισσότεροι από 1,28 εκατομμύρια άνθρωποι στην Ελλάδα έχουν καταγραφεί με κάποια μορφή σακχαρώδους διαβήτη, σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία για το 2025. Από αυτούς, 49.084 ζουν με διαβήτη τύπου 1, με τον επιπολασμό να διαμορφώνεται στο 0,47%, ενώ 1.231.317 άνθρωποι έχουν διαβήτη τύπου 2, που αντιστοιχεί σε επιπολασμό 11,75%.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Ο διαβήτης τύπου 1 μπορεί να εμφανιστεί ήδη από την παιδική ή εφηβική ηλικία και απαιτεί καθημερινή διαχείριση, χωρίς όμως να σημαίνει ότι ένα παιδί πρέπει να περιορίσει το παιχνίδι, την άσκηση ή ακόμη και τον πρωταθλητισμό.
Όπως εξηγεί ο Θανάσης Τζιαμούρτας, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, ο διαβήτης τύπου 1 είναι ένα χρόνιο αυτοάνοσο νόσημα, στο οποίο το ανοσοποιητικό σύστημα καταστρέφει τα β-κύτταρα του παγκρέατος που παράγουν ινσουλίνη.
«Ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 1 είναι ένα χρόνιο αυτοάνοσο νόσημα που εμφανίζεται συχνά στην παιδική και εφηβική ηλικία. Το ανοσοποιητικό σύστημα επιτίθεται στα β-κύτταρα του παγκρέατος που παράγουν ινσουλίνη, της ορμόνης που ρυθμίζει τη γλυκόζη στο αίμα. Σε αντίθεση με τον διαβήτη τύπου 2, ο διαβήτης τύπου 1 δεν προκαλείται από την παχυσαρκία, την κακή διατροφή ή την έλλειψη άσκησης. Η χορήγηση ινσουλίνης είναι απαραίτητη για τη ζωή, είτε με πολλαπλές καθημερινές ενέσεις είτε μέσω αντλίας ινσουλίνης».
Μπορεί ένα παιδί με διαβήτη τύπου 1 να αθληθεί;
Η απάντηση είναι ξεκάθαρη: ναι. Η σωματική δραστηριότητα όχι μόνο δεν αποκλείεται, αλλά αποτελεί σημαντικό στοιχείο ενός υγιεινού τρόπου ζωής για τα παιδιά και τους εφήβους με διαβήτη τύπου 1.
Ο καθηγητής επισημαίνει ότι οι διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες συστήνουν περίπου 60 λεπτά μέτριας έως έντονης φυσικής δραστηριότητας καθημερινά, όπως και στον γενικό παιδικό και εφηβικό πληθυσμό.
«Η άσκηση δεν αποτελεί απλώς επιτρεπόμενη δραστηριότητα αλλά σημαντικό μέρος ενός υγιεινού τρόπου ζωής για τα παιδιά και τους εφήβους με διαβήτη τύπου 1. Οι διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες συνιστούν περίπου 60 λεπτά μέτριας έως έντονης φυσικής δραστηριότητας καθημερινά, όπως και για τους συνομηλίκους τους χωρίς διαβήτη. Η συστηματική άσκηση βελτιώνει την καρδιοαναπνευστική ικανότητα, τη μυϊκή δύναμη, την ευαισθησία στην ινσουλίνη, τη σύσταση του σώματος και τους παράγοντες καρδιαγγειακού κινδύνου. Παράλληλα προσφέρει σημαντικά ψυχολογικά και κοινωνικά οφέλη και βοηθά ένα παιδί να αισθάνεται ότι μπορεί να συμμετέχει στις ίδιες δραστηριότητες με τους συνομηλίκους του. Η άσκηση, όμως, δημιουργεί μια ιδιαίτερη πρόκληση: η γλυκόζη δεν αντιδρά με τον ίδιο τρόπο σε όλα τα είδη άσκησης».
Γιατί η άσκηση μπορεί να μεταβάλει τη γλυκόζη
Η σχέση μεταξύ άσκησης και γλυκόζης είναι πιο σύνθετη στα άτομα με διαβήτη τύπου 1. Καθώς οι μύες χρειάζονται περισσότερη ενέργεια κατά τη διάρκεια της σωματικής δραστηριότητας, αυξάνουν την πρόσληψη γλυκόζης από το αίμα.
Στον οργανισμό ενός ανθρώπου χωρίς διαβήτη, το πάγκρεας μπορεί να μειώσει την έκκριση ινσουλίνης ανάλογα με τις ανάγκες. Στον διαβήτη τύπου 1, αντίθετα, η ινσουλίνη έχει χορηγηθεί εξωτερικά και δεν μπορεί να μειωθεί με τον ίδιο αυτόματο τρόπο.
Το αποτέλεσμα μπορεί να είναι υπογλυκαιμία, ιδιαίτερα σε παρατεταμένη αερόβια άσκηση, όπως το τρέξιμο, η ποδηλασία και η κολύμβηση.
Η εικόνα όμως μπορεί να είναι διαφορετική σε μια δραστηριότητα πολύ υψηλής έντασης. Τα σπριντ, οι ασκήσεις υψηλής έντασης ή ένας έντονος αγώνας μπορούν προσωρινά να αυξήσουν τη γλυκόζη, καθώς ενεργοποιούνται ορμόνες όπως η αδρεναλίνη.
«Επομένως, δεν υπάρχει μία μοναδική «απάντηση της γλυκόζης στην άσκηση». Εξαρτάται, εξηγεί, από την ένταση και τη διάρκεια της προσπάθειας, το είδος της άσκησης, τη φυσική κατάσταση, το προηγούμενο γεύμα, την ποσότητα ενεργής ινσουλίνης και τη γλυκόζη πριν από την έναρξη της δραστηριότητας».
Ο ρόλος της παρακολούθησης πριν και μετά την προπόνηση
Για τους γονείς και τα παιδιά, το βασικό ζητούμενο δεν είναι η αποφυγή της άσκησης, αλλά η κατάλληλη προετοιμασία.
Η γλυκόζη χρειάζεται να ελέγχεται πριν από τη δραστηριότητα, κατά τη διάρκειά της —ιδιαίτερα όταν η άσκηση είναι παρατεταμένη— αλλά και μετά το τέλος της. Σημαντική βοήθεια προσφέρουν πλέον τα συστήματα συνεχούς καταγραφής γλυκόζης (CGM), τα οποία παρέχουν όχι μόνο μια μέτρηση αλλά και πληροφορίες για την πορεία της γλυκόζης.
Παράλληλα, ένα παιδί που αθλείται θα πρέπει να έχει διαθέσιμους υδατάνθρακες ταχείας απορρόφησης, όπως δισκία γλυκόζης ή κατάλληλο ζαχαρούχο ρόφημα, για την άμεση αντιμετώπιση πιθανής υπογλυκαιμίας.
Η προσοχή, ωστόσο, δεν σταματά όταν ολοκληρωθεί η προπόνηση. Η γλυκόζη μπορεί να μειωθεί και αρκετές ώρες αργότερα, γεγονός που έχει ιδιαίτερη σημασία όταν η άσκηση γίνεται το απόγευμα ή το βράδυ, καθώς υπάρχει πιθανότητα νυχτερινής υπογλυκαιμίας.
Αντίστοιχα, όταν η γλυκόζη είναι πολύ αυξημένη και υπάρχουν αυξημένες κετόνες, η έντονη άσκηση θα πρέπει να αποφεύγεται.
Η ρύθμιση της ινσουλίνης είναι εξατομικευμένη
Δεν υπάρχει ένα ενιαίο πλάνο για όλα τα παιδιά με διαβήτη τύπου 1. Οι ανάγκες σε ινσουλίνη και υδατάνθρακες διαφέρουν ανάλογα με το είδος, τη διάρκεια και την ένταση της άσκησης, την ώρα της ημέρας και άλλους παράγοντες.
«Οι προσαρμογές της ινσουλίνης και των υδατανθράκων δεν είναι ίδιες για όλους. Πρέπει, τονίζει, να εξατομικεύονται σε συνεργασία με τη θεραπευτική ομάδα, λαμβάνοντας υπόψη το είδος της άσκησης, την ώρα της ημέρας, τη διάρκεια, την ένταση και την προηγούμενη εμπειρία του ίδιου του ατόμου».
Από τη διάγνωση στον πρωταθλητισμό
Η διάγνωση του διαβήτη τύπου 1 στην παιδική ηλικία δεν σημαίνει ότι ένα παιδί πρέπει να εγκαταλείψει τις αθλητικές του φιλοδοξίες.
Ο καθηγητής αναφέρει ως χαρακτηριστικό παράδειγμα τον Γερμανό τενίστα Alexander Zverev, ο οποίος διαγνώστηκε με διαβήτη τύπου 1 σε ηλικία τεσσάρων ετών. Το τένις αποτελεί άθλημα με ιδιαίτερες απαιτήσεις, καθώς ένας αγώνας μπορεί να διαρκέσει αρκετές ώρες και να περιλαμβάνει επαναλαμβανόμενες προσπάθειες υψηλής έντασης.
Παράλληλα, υπάρχουν και άλλοι κορυφαίοι αθλητές με διαβήτη τύπου 1, μεταξύ των οποίων ο Αμερικανός κολυμβητής Gary Hall Jr., με 10 Ολυμπιακά μετάλλια, πέντε από τα οποία χρυσά, καθώς και ο Ολλανδός Ολυμπιονίκης του βόλεϊ Bas van de Goor.
«Ο διαβήτης τύπου 1 απαιτεί διαχείριση, αλλά δεν πρέπει να θέτει τα όρια στα όνειρα ενός παιδιού»
Το μήνυμα που χρειάζεται να φτάσει στα παιδιά και στις οικογένειές τους είναι, σύμφωνα με τον Θανάση Τζιαμούρτα, ότι η νόσος δεν πρέπει να αποτελεί αιτία αποκλεισμού από τη φυσική δραστηριότητα.
«Η διάγνωση του διαβήτη τύπου 1 αλλάζει αναμφίβολα την καθημερινότητα ενός παιδιού και της οικογένειάς του. Δεν πρέπει όμως να μετατρέπεται σε λόγο αποκλεισμού από το παιχνίδι, τη φυσική δραστηριότητα ή τον αθλητισμό. Σήμερα, οι συνεχείς καταγραφείς γλυκόζης, οι αντλίες ινσουλίνης και τα αυτοματοποιημένα συστήματα χορήγησης ινσουλίνης παρέχουν δυνατότητες που δεν υπήρχαν πριν από μερικές δεκαετίες. Σε συνδυασμό με τη σωστή εκπαίδευση, επιτρέπουν σε παιδιά και ενήλικες με διαβήτη τύπου 1 να αθλούνται με μεγαλύτερη ασφάλεια.
Το μήνυμα επομένως προς το παιδί και την οικογένειά του δεν πρέπει να είναι «πρόσεχε, επειδή έχεις διαβήτη, μην αθλείσαι». Πρέπει να είναι ακριβώς το αντίθετο: «Να αθλείσαι, να γνωρίζεις το σώμα σου, να παρακολουθείς τη γλυκόζη σου και να μάθεις να προσαρμόζεις σωστά την ινσουλίνη και τη διατροφή σου. Ο διαβήτης τύπου 1 απαιτεί διαχείριση, αλλά δεν πρέπει να θέτει τα όρια στα όνειρα ενός παιδιού»».