Στρεβλωμένο σώμα, παράξενη αυχενική στήλη, ασυνήθιστη ταφή: νεολιθικός σκελετός στην Κάτω Βαυαρία προκαλεί γρίφους. Ποιος ήταν ο νεαρός που πριν 7.000 χρόνια θάφτηκε σε λάκκο και γιατί βρέθηκε σε τόσο παράξενη στάση;
Καμιά φορά αρκεί μια σκούρα μεταβολή στο χώμα για να ανοίξει ένα παράθυρο σε έναν κόσμο που έχει χαθεί εδώ και χιλιάδες χρόνια. Στο Großköllnbach της Κάτω Βαυαρίας (περιφέρεια Dingolfing-Landau), ένα τέτοιο ίχνος οδήγησε σε ένα εύρημα που θέτει τους αρχαιολόγους μπροστά σε νέα ερωτήματα: σε έναν λάκκο εντόπισαν τα λείψανα ενός ανθρώπου που έζησε πριν από περίπου 7.000 χρόνια.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Δεν είναι όμως μόνο η μεγάλη ηλικία του ευρήματος που το κάνει ξεχωριστό. Κυρίως εντυπωσιάζει η ασυνήθιστη θέση του σκελετού: σε αντίθεση με τις ταφές που ήταν τότε συνηθισμένες, το σώμα βρίσκεται σε μια εμφανώς στριμμένη στάση. Και η μορφολογία της αυχενικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης προκαλεί πρόσθετους γρίφους στους ερευνητές.
Μια ταφή που ξεφεύγει από τον κανόνα
Το εύρημα ήρθε στο φως κατά τη διάρκεια αρχαιολογικών ερευνών στην υπό μελλοντική δόμηση περιοχή Steigäcker IV. Η ομάδα ανασκαφής εξέταζε το πεδίο επί πέντε εβδομάδες, όταν μια ασήμαντη φαινομενικά αλλαγή στο χρώμα του εδάφους αποδείχθηκε ότι ήταν λάκκος με ανθρώπινα οστά.
Για τον περιφερειακό αρχαιολόγο Dr. Florian Eibl, ιδιαίτερα ασυνήθιστος είναι ο τύπος της ταφής. Οι άνθρωποι της κουλτούρας Linienbandkeramik, μιας από τις πρώιμες αγροτικές κοινωνίες της κεντρικής Ευρώπης, έθαβαν συχνά τους νεκρούς τους σε λεγόμενους «τάφους σε οκλαδόν». Οι νεκροί τοποθετούνταν στο πλάι, με τα πόδια λυγισμένα, σε στάση που θυμίζει άνθρωπο που κοιμάται.
Στο Großköllnbach όμως η εικόνα είναι διαφορετική: το δεξί πόδι του νεκρού ήταν έντονα λυγισμένο, ενώ το αριστερό πόδι ήταν γυρισμένο προς τα έξω. Η στάση αυτή αποκλίνει αισθητά από τις συνήθεις πρακτικές ταφής.
Ερωτήματα γεννά και ο ίδιος ο λάκκος. Ο πυθμένας του ήταν ανώμαλος και επικλινής. Κατά την εκτίμηση του αρχαιολόγου, το σώμα μπορεί να γλίστρησε προς την κλίση μετά την ταφή. Έτσι ενδέχεται επιμέρους οστά να μετακινήθηκαν ή να πιέστηκαν μέσα στον μαλακό πηλό.
Ήταν λοιπόν η ασυνήθιστη στάση του σώματος σκόπιμη; Ή μήπως διαμορφώθηκε μόνο λόγω των συνθηκών μέσα στον τάφο;
Ένας νέος άνθρωπος με ιδιαίτερα οστά
Οι πρώτες αναλύσεις δείχνουν με βεβαιότητα ότι επρόκειτο για ένα άτομο νεαρής ηλικίας, καθώς το μαρτυρούν οι ακόμη μη πλήρως συνοστεωμένες αυξητικές ζώνες στα οστά.
Τα οστά μπορούν επίσης να δώσουν ενδείξεις για ασθένειες, τραυματισμούς και σωματική καταπόνηση. Ιδιαίτερη προσοχή δίνουν οι ειδικοί αυτή την περίοδο στην αυχενική μοίρα της σπονδυλικής στήλης, όπου διακρίνεται μια σαφής παραμόρφωση. Αν οφείλεται σε κάποια πάθηση, σε σωματική ιδιαιτερότητα όσο ο άνθρωπος ζούσε ή αν προέκυψε μόνο από τη θέση του σώματος στον τάφο και μετά τον θάνατο, μένει ακόμη να διευκρινιστεί.
Μια λεπτομερής ανθρωπολογική εξέταση αναμένεται να προσφέρει πρόσθετα στοιχεία.
Ανάμεσα σε πηλοκάμινους και αρχαία μακρόστενα σπίτια
Ο σκελετός δεν είναι το μόνο αξιοσημείωτο εύρημα στην περιοχή. Οι ανασκαφές αποκαλύπτουν ένα εκτεταμένο οικιστικό τοπίο της κουλτούρας Linienbandkeramik. Η κουλτούρα αυτή αναπτύχθηκε κατά την 6η χιλιετία π.Χ. και συνδέεται με τη διάδοση της πρώτης αγροτικής μορφής ζωής σε μεγάλα τμήματα της κεντρικής Ευρώπης.
Ύστερα από πέντε εβδομάδες ανασκαφών, οι αρχαιολόγοι είχαν καταγράψει περίπου 150 ευρήματα. Στο έδαφος διαγράφονται τα αποτυπώματα τριών μεγάλων μακρόστενων σπιτιών, αν και πιθανότατα το πολύ δύο από αυτά βρίσκονταν ταυτόχρονα σε χρήση.
Ιδιαίτερα αποκαλυπτικές είναι αρκετές διατηρημένες εστίες φωτιάς και μαγειρέματος, ανάμεσά τους θολωτοί φούρνοι από πηλό, των οποίων τα δάπεδα ήταν μονωμένα με πυκνές στρώσεις χαλικιών. Εκεί μαγείρευαν, επεξεργάζονταν δημητριακά και, πιθανότατα, οργάνωναν ένα σημαντικό μέρος της συλλογικής ζωής.
Βρέθηκαν επίσης λίθινες πλάκες άλεσης. Σύμφωνα με την εκτίμηση των αρχαιολόγων, το πέτρωμα που χρησιμοποιήθηκε γι’ αυτές μπορεί να προέρχεται από περιοχές πέρα από τον Δούναβη ή από το Βαυαρικό Δάσος. Αν επιβεβαιωθεί αυτή η προέλευση, τα ευρήματα θα αποτελούσαν ένδειξη ότι ήδη οι πρώτοι αγρότες προμηθεύονταν και μετέφεραν υλικά σε μεγαλύτερες αποστάσεις.
Τι συνέβη πριν από 7.000 χρόνια;
Η ανασκαφική περιοχή δεν είναι προσβάσιμη για το κοινό. Ο σκελετός έχει πλέον ανασυρθεί πλήρως και μεταφέρθηκε στην Kreisarchäologie για περαιτέρω εξέταση. Εκεί πρόκειται να μελετηθούν ανθρωπολογικά τα οστά. Μόνο τότε θα μπορεί να ειπωθεί με μεγαλύτερη ακρίβεια ποιες μνήμες από τη ζωή αυτού του νέου ανθρώπου έχουν αποτυπωθεί στα οστά και ποια ερωτήματα θα μείνουν πιθανότατα αναπάντητα.
Μετά την ολοκλήρωση των επιστημονικών ερευνών, η Kreisarchäologie σκοπεύει να ενημερώσει για τα νεότερα αποτελέσματα.
Μέχρι τότε, το Großköllnbach παραμένει ένας τόπος όπου το έδαφος δεν φανερώνει μόνο τα ίχνη μιας πανάρχαιας εγκατάστασης, αλλά και την ιστορία ενός ανθρώπου, του οποίου η τελευταία κατοικία εξακολουθεί να προκαλεί γρίφους ακόμη και έπειτα από επτά χιλιετίες.