Η αντίστροφη μέτρηση άρχισε: Τι αλλάζει μετά την αποχώρηση της UNIFIL από τον νότιο Λίβανο;

Η εφαρμογή του διεθνούς ψηφίσματος 1701, την οποία στηρίζει η «UNIFIL» παρακολουθώντας την τήρηση της παύσης των εχθροπραξιών ανάμεσα στο Ισραήλ και τη Χεζμπολάχ, εξακολουθεί να συναντά εμπόδια, παρά το πλαίσιο συμφωνίας που επιτεύχθηκε με αμερικανική μεσολάβηση τον περασμένο Ιούνιο και προβλέπει τον αφοπλισμό της οργάνωσης και τη σταδιακή αποχώρηση των ισραηλινών δυνάμεων, ταυτόχρονα με την ανάπτυξη του λιβανικού στρατού.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Καθώς οι ισραηλινές στρατιωτικές επιχειρήσεις συνεχίζονται και οι προσπάθειες για την επέκταση της κρατικής εξουσίας προς τον νότο περιπλέκονται, η Βηρυτός επιδιώκει την παράταση της εντολής της «UNIFIL» για ακόμη έξι μήνες, υπό τον φόβο δημιουργίας «κενού ασφάλειας», που οδήγησε 86 Λιβανέζους βουλευτές να υπογράψουν κείμενο με το οποίο ζητούν την αναβολή της αποχώρησης της δύναμης του ΟΗΕ.

Στις τελευταίες εξελίξεις, η Ευρωπαϊκή Ένωση ενέκρινε τη Δευτέρα τη δημιουργία αποστολής στήριξης του λιβανικού στρατού και των δυνάμεων εσωτερικής ασφάλειας για αρχική περίοδο τριών ετών, μια κίνηση που χαιρέτισε ο στρατηγός Ζοζέφ Αούν, αν και οι Βρυξέλλες ξεκαθάρισαν ότι η νέα αποστολή, η οποία δεν έχει ακόμη τεθεί σε εφαρμογή, δεν θα αποτελέσει υποκατάστατο της δύναμης του ΟΗΕ.

Έτσι, η ευρωπαϊκή αποστολή μοιάζει περισσότερο με πλαίσιο στήριξης των λιβανικών σωμάτων ασφαλείας και ενίσχυσης των δυνατοτήτων τους, παρά με δύναμη πεδίου που θα αναλάβει τις αποστολές τις οποίες επιτελεί η «UNIFIL» στον νότο, αφήνοντας ανοικτό το ζήτημα κάλυψης του ενδεχόμενου κενού στις γραμμές ασφαλείας, εν αναμονή διεθνών συνεννοήσεων που δεν έχουν ακόμη αποσαφηνιστεί.

Νότος: «εύθραυστη κατάσταση»

Σε συνέντευξή του στο «Euronews», ο αναπληρωτής εκπρόσωπος Τύπου της «UNIFIL», Τιλάκ Ποκχάρελ, περιγράφει την κατάσταση ασφαλείας στον νότιο Λίβανο ως ακόμη εύθραυστη, παρά τη μείωση του επιπέδου βίας από τα τέλη του περασμένου Ιουνίου.

Διευκρινίζει ότι η διατήρηση της ισραηλινής στρατιωτικής παρουσίας και των επιχειρήσεων στο πεδίο κάνει την κατάσταση περίπλοκη, σημειώνοντας ότι οι διεθνείς δυνάμεις καταγράφουν καθημερινά παραβιάσεις στον αέρα, πυρά πυροβολικού και εκτόξευση βλημάτων.

Ο Ποκχάρελ επισημαίνει ότι η επιβολή από το Ισραήλ αυτού που είναι γνωστό ως «κίτρινη γραμμή» εμπόδισε την επιστροφή των εκτοπισμένων κατοίκων από τις περιοχές νότια αυτής της γραμμής στις πόλεις και τα σπίτια τους και καθυστέρησε την ανοικοδόμηση, κρατώντας δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους μακριά από τους τόπους κατοικίας τους.

Ο αναπληρωτής εκπρόσωπος Τύπου της «UNIFIL» τονίζει επίσης ότι η συνεχιζόμενη ισραηλινή στρατιωτική παρουσία και η τελευταία σύγκρουση παρεμπόδισαν την ανάπτυξη του λιβανικού στρατού όπως είχε προβλεφθεί, ενώ και οι κινήσεις των ίδιων των διεθνών δυνάμεων αντιμετωπίζουν ολοένα περισσότερες δυσκολίες στο πεδίο. Παρ’ όλα αυτά, επιβεβαιώνει ότι η «UNIFIL» συνεχίζει τις επιχειρήσεις της όλο το 24ωρο και εργάζεται για να προσαρμόζεται στις καθημερινές μεταβολές της ασφάλειας.

Αναμονή για την απόφαση του ΟΗΕ

Όσον αφορά το μέλλον της αποστολής, ο Ποκχάρελ αποκαλύπτει ότι συνεχίζονται οι συζητήσεις για τα σενάρια της επόμενης ημέρας μετά τη λήξη της εντολής της, διευκρινίζοντας ότι το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ δεν έχει ακόμη αποφασίσει επί των προτάσεων που υπέβαλε ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες την 1η Ιουνίου. Παρ’ όλα αυτά, τονίζει ότι εξακολουθεί να υπάρχει ανάγκη για μια διεθνή, ουδέτερη παρουσία στον νότιο Λίβανο, δεδομένης της αστάθειας και της δυσκολίας να εξασφαλιστεί πλήρης σταθερότητα.

Ο αναπληρωτής εκπρόσωπος της «UNIFIL» αποφεύγει να δώσει οριστικές απαντήσεις για τα ζητήματα που συνδέονται με το μέλλον του νότου, με κυριότερα την ετοιμότητα του λιβανικού στρατού να αναλάβει τις ευθύνες του, την πιθανότητα παράτασης της εντολής της αποστολής για επιπλέον έξι μήνες και τα σχέδια συγκρότησης μιας εναλλακτικής διεθνούς δύναμης.

Αποφεύγει επίσης να προσδιορίσει τους πιθανούς κινδύνους για την ασφάλεια μετά την αποχώρηση, περιοριζόμενος να επισημάνει ότι ο νότος παραμένει περιοχή σύγκρουσης. Αποδίδει αυτή τη στάση στο γεγονός ότι οι αποφάσεις για το μέλλον των διεθνών δυνάμεων υπερβαίνουν τις αρμοδιότητες της αποστολής και ανήκουν στο Συμβούλιο Ασφαλείας.

Μεταξύ επιτυχιών και αστοχιών

Απαντώντας στις επικρίσεις ότι οι δυνάμεις της «UNIFIL» δεν κάνουν αρκετά για να αποτρέψουν την παρουσία οπλισμένων ομάδων και όπλων εκτός κρατικού ελέγχου, ο Ποκχάρελ εξηγεί ότι η βασική τους αποστολή ήταν να βοηθήσουν τα εμπλεκόμενα μέρη να τηρήσουν τις υποχρεώσεις τους βάσει του ψηφίσματος 1701, χωρίς να διαθέτουν σε κανένα στάδιο την εξουσία να επιβάλουν την εφαρμογή του με τη βία.

Σημειώνει ότι οι διεθνείς δυνάμεις κατάφεραν, μέσω του συντονισμού με τα εμπλεκόμενα μέρη, να περιορίσουν πολλά περιστατικά που θα μπορούσαν να εξελιχθούν σε στρατιωτικές συγκρούσεις, διευκρινίζοντας ότι πολλά από αυτά δεν έφτασαν ποτέ στα μέσα ενημέρωσης, καθώς αντιμετωπίστηκαν προτού κλιμακωθούν.

Υπογραμμίζει ότι ο ρόλος της αποστολής του ΟΗΕ επικεντρώνεται στην αποτροπή λανθασμένων εκτιμήσεων και ακούσιων επεισοδίων που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε κλιμάκωση, αλλά δεν μπορεί να αποτρέψει μια στρατιωτική επιχείρηση που κάποιο από τα μέρη αποφασίζει συνειδητά να ξεκινήσει.

Εναλλακτική δύναμη με ευρύτερες αρμοδιότητες;

Ο στρατιωτικός και στρατηγικός αναλυτής, ταξίαρχος Νάτζι Μουλάαμπ, παρουσιάζει, μιλώντας στο «Euronews», την εκτίμησή του για το είδος των απαιτούμενων ρυθμίσεων ασφαλείας μετά την αποχώρηση της «UNIFIL», θεωρώντας ότι η επόμενη φάση χρειάζεται πιο ουσιαστική διεθνή παρουσία στο έδαφος.

Ο ταξίαρχος Μουλάαμπ συνδέει την απόφαση τερματισμού της αποστολής των διεθνών δυνάμεων με τις στρατιωτικές εξελίξεις στον νότιο Λίβανο από τότε που η Χεζμπολάχ ξεκίνησε τις επιχειρήσεις της υπό τον τίτλο «Στήριξη της Γάζας», οι οποίες αποκάλυψαν το μέγεθος της στρατιωτικής της αποθήκης, συμπεριλαμβανομένων πυραύλων, όπλων, εγκαταστάσεων και υποδομών στην περιοχή.

Ο στρατιωτικός ειδικός διευκρινίζει ότι αυτές οι εξελίξεις οδήγησαν τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου να θεωρήσει ότι ο ΟΗΕ απέτυχε στην αποστολή του και ότι η «UNIFIL» δεν κατάφερε να αποτρέψει την παρουσία όπλων και ένοπλων ομάδων εκτός της εξουσίας του λιβανικού κράτους. Προσθέτει ότι ο Νετανιάχου ζήτησε τον τερματισμό της αποστολής των διεθνών δυνάμεων, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες, ως ένας από τους βασικότερους χρηματοδότες των ειρηνευτικών επιχειρήσεων, συμφώνησαν να περιοριστεί η παράταση έως τα τέλη του 2026.

Με βάση αυτά τα δεδομένα, ο ταξίαρχος Μουλάαμπ θεωρεί ότι η «UNIFIL» δεν είχε αποστολή άμεσων μάχιμων επιχειρήσεων, αλλά λειτούργησε υποστηρικτικά προς τον λιβανικό στρατό στην προσπάθεια διατήρησης της ασφάλειας και της σταθερότητας. Γι’ αυτό εκτιμά ότι οποιαδήποτε εναλλακτική διεθνής δύναμη θα πρέπει να διαθέτει ευρύτερες αρμοδιότητες, που να της επιτρέπουν να αναλαμβάνει μάχιμες αποστολές σε συνεργασία με τον στρατό, ώστε να αποτραπεί η επιστροφή όπλων και ένοπλων ομάδων στον νότο.

Στο πλαίσιο αυτό προτείνει τη δημιουργία κοινής διοίκησης επιχειρήσεων, με έδρα τη Νακούρα, κατά το πρότυπο της σημερινής διοίκησης της «UNIFIL», με μια ενιαία αίθουσα επιχειρήσεων που θα αναλαμβάνει την ηγεσία και τον έλεγχο όλων των στρατιωτικών και ασφαλείας κινήσεων, με τη συμμετοχή των λιβανικών μονάδων και της νέας διεθνούς δύναμης. Σύμφωνα με τον Μουλάαμπ, ένας τέτοιος μηχανισμός θα εξασφάλιζε άμεσο συντονισμό μεταξύ όλων των πλευρών και θα επέτρεπε τη λήψη μέτρων στο πεδίο βάσει επιχειρησιακού σχεδίου και σαφών αρμοδιοτήτων.

Η ετοιμότητα του λιβανικού στρατού

Σε ό,τι αφορά την ικανότητα του λιβανικού στρατού να αναλάβει τις ευθύνες του μετά την αποχώρηση της δύναμης του ΟΗΕ, ο Μουλάαμπ υποστηρίζει ότι η στρατιωτική αυτή δομή διαθέτει την απαιτούμενη ετοιμότητα για να αναλάβει αυτές τις αποστολές.

Παράλληλα, επισημαίνει την ανάγκη ο λιβανικός στρατός να ενισχύσει τον στρατιωτικό και υλικοτεχνικό του εξοπλισμό και να εξασφαλίσει πρόσθετους τύπους οπλισμού, καθώς και να βελτιώσει τους μισθούς και τις συνθήκες διαβίωσης των στρατιωτικών, που έχουν επιδεινωθεί εξαιτίας της οικονομικής κρίσης και της κατάρρευσης του εθνικού νομίσματος.

Ο στρατιωτικός αναλυτής εκτιμά ότι η κάλυψη αυτών των αναγκών θα επιτρέψει στον στρατό να αναλάβει τις ευθύνες του, υπό τον όρο να καθοριστεί το μέγεθος των δυνάμεων που θα αναπτυχθούν στον νότο και οι αποστολές που θα τους ανατεθούν, σε συντονισμό με οποιαδήποτε εναλλακτική διεθνή δύναμη μπορεί να συγκροτηθεί, αν δεν παραταθεί η εντολή της «UNIFIL».

Ποια είναι τα πιθανά σενάρια;

Ο ταξίαρχος Μουλάαμπ κάνει λόγο για αυξανόμενο ευρωπαϊκό ενδιαφέρον για το μέλλον της ασφάλειας στον νότιο Λίβανο, ιδίως από τη Βρετανία, τη Γαλλία, την Ιταλία και τη Γερμανία, χώρες που διαθέτουν εμπειρία στη στήριξη των λιβανικών στρατιωτικών και ασφαλείας θεσμών ή στη συμμετοχή σε ειρηνευτικές αποστολές.

Ιδιαίτερα αναφέρεται στην βρετανική εμπειρία δημιουργίας πύργων και κέντρων παρακολούθησης στα λιβανικά-συριακά σύνορα, που απέδωσαν τεχνικά, αν και, κατά την εκτίμησή του, οι πολιτικές συνθήκες επί των προεδριών του έκπτωτου Σύρου προέδρου Μπασάρ αλ Άσαντ και του πρώην Λιβανέζου προέδρου Μισέλ Αούν περιόρισαν την ικανότητα του λιβανικού στρατού να εκτελέσει πλήρως την αποστολή του, την ώρα που μαχητές της Χεζμπολάχ συμμετείχαν στις συγκρούσεις μέσα στη Συρία.

Θεωρεί ότι οι πολιτικές αλλαγές στις δύο χώρες επιτρέπουν σήμερα την καλύτερη αξιοποίηση αυτής της εμπειρίας, με το ενδεχόμενο υιοθέτησης αντίστοιχων μηχανισμών παρακολούθησης στα νότια σύνορα. Ταυτόχρονα, ο αναλυτής αναφέρεται στην εμπειρία της Γαλλίας από τη διαρκή συμμετοχή της στην «UNIFIL» και στη συμβολή της Ιταλίας και της Γερμανίας στις αποστολές των διεθνών δυνάμεων, συμπεριλαμβανομένων των ναυτικών επιχειρήσεων.

Ο ταξίαρχος Μουλάαμπ δεν αποκλείει τη συμμετοχή κι άλλων χωρών, όπως η Τουρκία, το Αζερμπαϊτζάν και ορισμένες αφρικανικές χώρες, αλλά σημειώνει ότι δεν υπάρχουν ακόμη οριστικά στοιχεία για την ετοιμότητά τους να ενταχθούν σε εναλλακτική δύναμη. Τονίζει ότι οποιεσδήποτε νέες ρυθμίσεις χρειάζονται πολιτικές και ασφαλείας συνεννοήσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ, συμπεριλαμβανομένων των κρατών που θα μπορούσαν να συμμετάσχουν στη νέα δύναμη και των πιθανών ενστάσεων απέναντι σε ορισμένους συμμετέχοντες.

Σε περίπτωση λήξης της εντολής της «UNIFIL» χωρίς να έχει επιτευχθεί συμφωνία για εναλλακτική δύναμη, ο Μουλάαμπ μιλά για ένα σενάριο που προβλέπει την αποστολή διεθνών παρατηρητών, συνοδευόμενων από περιορισμένης ισχύος δύναμη ασφαλείας για την προστασία τους. Αναφέρει ότι κυκλοφορούν διαφορετικές εκτιμήσεις για το μέγεθος αυτής της δύναμης, που κυμαίνονται ανάμεσα σε περίπου 700, 1.500 ή 3.500 στρατιώτες, ενώ η τελική απόφαση παραμένει συνδεδεμένη με αυτό που θα αποφασίσουν τα Ηνωμένα Έθνη, με στόχο τη συμβολή στην παύση των εχθροπραξιών και τη στήριξη της εφαρμογής του ψηφίσματος 1701.

Ο στρατιωτικός ειδικός σημειώνει ότι ο Λίβανος επιμένει να παραμείνουν τα Ηνωμένα Έθνη η βασική αναφορά για οποιαδήποτε εναλλακτική διεθνή δύναμη, ενώ δηλώνει ανοικτός στο ενδεχόμενο να αναλάβει η Ευρωπαϊκή Ένωση αυτόν τον ρόλο, αν δεν καταστεί δυνατή η συγκρότηση της δύναμης υπό την ομπρέλα του ΟΗΕ.

Ανθρωπιστικοί και οικονομικοί φόβοι

Η προσέγγιση του τέλους της αποστολής της «UNIFIL» γεννά ανησυχίες για το μέλλον της ανθρωπιστικής βοήθειας και των υπηρεσιών από τις οποίες ωφελήθηκαν οι κάτοικοι επί σειρά ετών, τη στιγμή που η περιοχή εξακολουθεί να βιώνει τις συνέπειες των στρατιωτικών συγκρούσεων και της οικονομικής κρίσης.

Στο πλαίσιο αυτό, ο αναπληρωτής εκπρόσωπος της «UNIFIL» διευκρινίζει ότι η παρουσία της αποστολής συνέβαλε στην ανάπτυξη στενών δεσμών με τους κατοίκους, στην τόνωση της οικονομικής δραστηριότητας και στην ενίσχυση της σταθερότητας, προτού οι τελευταίοι γύροι εχθροπραξιών οδηγήσουν σε απώλεια πολλών από αυτά τα οφέλη.

Ο Ποκχάρελ αναφέρει ότι η «UNIFIL» βοηθά στη μεταφορά βοήθειας προς τις πληγείσες περιοχές, παρέχοντας καθημερινή ασφαλή συνοδεία στα ανθρωπιστικά κονβόι και συντονίζοντας με τα εμπλεκόμενα μέρη για τη διευκόλυνση της διέλευσής τους, καθώς και ανοίγοντας και ασφαλίζοντας τους δρόμους.

Καθώς πλησιάζει το χρονικό όριο της αποχώρησης, η αποστολή εργάζεται μαζί με τους ανθρωπιστικούς της εταίρους για να προετοιμάσει ρυθμίσεις που θα εξασφαλίσουν τη συνέχιση της πρόσβασης στη βοήθεια μετά τη λήξη της εντολής της. Ο Ποκχάρελ εξηγεί ότι το δίκτυο ανθρωπιστικού συντονισμού που υποστηρίζουν οι διεθνείς δυνάμεις έχει ήδη αρχίσει να αναλαμβάνει μεγαλύτερες ευθύνες στη διευκόλυνση των κινήσεων των οργανώσεων που δραστηριοποιούνται στον τομέα αυτό.

Επιβεβαιώνει ότι η «UNIFIL» συνεχίζει τον συντονισμό με όλα τα εμπλεκόμενα μέρη, με πρώτο τον λιβανικό στρατό, ώστε να καθοριστούν μηχανισμοί που θα εγγυώνται τη μεταβίβαση των ευθυνών και τη συνέχιση των αναγκαίων δραστηριοτήτων, αλλά αναγνωρίζει τη δυσκολία διασφάλισης πλήρους σταθερότητας υπό τις εξαιρετικές συνθήκες που επικρατούν στην περιοχή και τον συνεχιζόμενο εκεί πόλεμο.

Από την πλευρά του, ο Μουλάαμπ σημειώνει ότι η βοήθεια της «UNIFIL» κάλυψε τον λιβανικό στρατό, τους δήμους, τις τοπικές δομές και τους κατοίκους και επεκτάθηκε σε κρίσιμους τομείς, όπως το νερό, η ενέργεια, οι υγειονομικές υπηρεσίες και τα ιατρεία, προειδοποιώντας για τον κίνδυνο απώλειας της οικονομικής και κοινωνικής στήριξης που προσέφεραν οι διεθνείς δυνάμεις στον νότο, ιδιαίτερα υπό τις τρέχουσες συνθήκες.