Πλησιάζει η υποβολή στη τουρκική Εθνοσυνέλευση της Συμφωνίας της Μέκκας για κοινή άμυνα, που συνδέει την Άγκυρα με το Ριάντ και το Ισλαμαμπάντ, προκειμένου να επικυρωθεί.
Η Τουρκία βρίσκεται στη διαδικασία καθορισμού της συμβολής της στην υποστήριξη της Σαουδικής Αραβίας απέναντι στις επιθέσεις των Χούθι, στο πλαίσιο της Συμφωνίας της Μέκκας για κοινή άμυνα που τη συνδέει με το Ριάντ και την Ισλαμαμπάντ, επαναλαμβάνοντας ότι θα συνεχίσει να στηρίζει το βασίλειο, αλλά αποκλείει τη συμμετοχή της σε επιθετικές επιχειρήσεις μέσα σε άλλες χώρες.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Την Τρίτη, ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν επανέλαβε ότι η χώρα του θα συνεχίσει να στέκεται στο πλευρό του Ριάντ απέναντι στις επιθέσεις της οργάνωσης Ανσάρ Αλλάχ των Χούθι, ενώ ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι πιστεύει πως η Άγκυρα θα συμμετάσχει στην αντιμετώπιση της ομάδας, εφόσον της ζητηθεί.
Οι δηλώσεις αυτές έρχονται ενώ πλησιάζει η στιγμή που η Συμφωνία της Μέκκας για κοινή άμυνα, στην οποία συμμετέχουν η Άγκυρα, το Ριάντ και η Ισλαμαμπάντ, θα παρουσιαστεί στο τουρκικό κοινοβούλιο για κύρωση.
Οι εξελίξεις αυτές φέρνουν στο προσκήνιο τα όρια του τουρκικού ρόλου, καθώς η Άγκυρα δηλώνει έτοιμη να ενισχύσει τις σαουδαραβικές άμυνες, αλλά αποκλείει την αποστολή στρατευμάτων για επιθετικές επιχειρήσεις σε εδάφη άλλων χωρών, ενώ οι τρεις χώρες συζητούν τις ρυθμίσεις για τη διάθεση και ανάπτυξη στρατιωτικών δυνατοτήτων στο βασίλειο.
Σε δήλωσή του στο Euronews, ο δρ Αχμέτ Ισγκάν, αναπληρωτής διευθυντής του Κέντρου Διπλωματικών Υποθέσεων και Πολιτικών Μελετών «DİPAM», εκτιμά ότι η Τουρκία δεν δείχνει κοντά σε ένοπλη εμπλοκή στο πλαίσιο της συμμαχίας, αλλά προβλέπει διεύρυνση της τεχνικής υποστήριξης αν συνεχιστούν οι επιθέσεις εναντίον της Σαουδικής Αραβίας, παράλληλα με τη διπλωματική δράση.
Ο Ερντογάν επαναβεβαιώνει τη στήριξη, ο Τραμπ μιλά για πιθανή συμμετοχή
Σύμφωνα με την τουρκική προεδρία, ο Ερντογάν καταδίκασε με τους πιο έντονους όρους τις επιθέσεις των Χούθι κατά τη διάρκεια τηλεφωνικής επικοινωνίας με τον σαουδάραβα πρίγκιπα διάδοχο Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν και επιβεβαίωσε ότι η Τουρκία θα συνεχίσει να στέκεται στο πλευρό του βασιλείου, εκφράζοντας την πεποίθησή του ότι αυτή η δοκιμασία θα ξεπεραστεί.
Η επικοινωνία αυτή έγινε μετά από αλλεπάλληλες επιθέσεις στο διεθνές αεροδρόμιο του Ριάντ: η επίθεση του Σαββάτου προκάλεσε τον θάνατο 13 ανθρώπων και πάνω από 300 τραυματισμούς, ενώ ακολούθησε την Κυριακή νέα επίθεση, στην οποία σκοτώθηκε ένας άνθρωπος και τραυματίστηκαν περίπου 12 ακόμη.
Την ίδια ημέρα, ο Τραμπ είπε σε δημοσιογράφους έξω από τον Λευκό Οίκο ότι πιστεύει πως η Τουρκία θα ενταχθεί στη μάχη κατά των Χούθι αν της ζητηθεί, χαρακτηρίζοντας τον Ερντογάν «σπουδαίο φίλο» και προσθέτοντας ότι «θα κάνει ό,τι του ζητήσω».
Ο Αμερικανός πρόεδρος δεν ανακοίνωσε ότι έχει υποβάλει ήδη τέτοιο αίτημα ούτε ότι έχει λάβει τουρκική έγκριση. Επιβεβαίωσε ότι είχε συνομιλήσει με τον Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, αλλά απέφυγε να διευκρινίσει αν η Ουάσινγκτον θα προσφέρει επιπλέον στρατιωτική στήριξη στη Σαουδική Αραβία ή θα εξαπολύσει πλήγματα εναντίον των Χούθι, που είναι σύμμαχοι του Ιράν.
Οι δηλώσεις Ερντογάν επιβεβαιώνουν τη συνεχιζόμενη τουρκική υποστήριξη προς το Ριάντ, ενώ οι τοποθετήσεις Τραμπ ανοίγουν ένα ενδεχόμενο που η Άγκυρα δεν έχει επιβεβαιώσει και που διαφέρει από τα όρια συμμετοχής που έχει περιγράψει νωρίτερα ο υπουργός Εξωτερικών της, Χακάν Φιντάν.
Η κοινοβουλευτική κύρωση πλησιάζει.. και η τρέχουσα στήριξη είναι κυρίως διμερής
Η Τουρκία, η Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν υπέγραψαν τη Συμφωνία της Μέκκας για κοινή άμυνα τον Αύγουστο· το κείμενο προβλέπει ότι κάθε επίθεση σε μία από τις συμβαλλόμενες χώρες θεωρείται επίθεση εναντίον όλων.
Μέχρι στιγμής, η τουρκική υποστήριξη προς τη Σαουδική Αραβία παρέχεται σε μεγάλο βαθμό σε διμερές πλαίσιο, ενόψει της παρουσίασης της συμφωνίας στο κοινοβούλιο τις επόμενες ημέρες για κύρωση.
Ο υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν είχε δηλώσει περίπου μία εβδομάδα νωρίτερα ότι η διαδικασία προώθησης του κειμένου στο κοινοβούλιο έχει ουσιαστικά ολοκληρωθεί και ότι οι αρμόδιοι σκοπεύουν να το καταθέσουν το συντομότερο δυνατό. Ο εκπρόσωπος του κυβερνώντος Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης, Ομέρ Τσελίκ, ανέφερε ότι τα επόμενα βήματα θα ξεκαθαρίσουν μετά την υποβολή του για κύρωση.
Το πρακτορείο Reuters μετέδωσε ότι αξιωματούχοι αναμένουν διεύρυνση του όγκου και της φύσης της στήριξης μετά την κοινοβουλευτική έγκριση, χωρίς όμως να δίνουν τελικές λεπτομέρειες για τις δυνάμεις, τον εξοπλισμό ή τις αποστολές τους.
Αντίθετα, ο δρ Ισγκάν, αναπληρωτής διευθυντής του «DİPAM», δεν προβλέπει ουσιαστική πρακτική αλλαγή με την απλή κύρωση, θεωρώντας ότι η υπογραφή του προέδρου έχει ήδη καθορίσει την πραγματική κατάσταση της συμμαχίας στο πεδίο.
Γραμματεία και πολιτικο-στρατιωτική επιτροπή
Οι τρεις χώρες ξεκίνησαν να οικοδομούν τους θεσμούς της συμμαχίας από την υπογραφή της συμφωνίας στις 7 Αυγούστου. Η πολιτική και στρατηγική αμυντική επιτροπή περιλαμβάνει τους υπουργούς Εξωτερικών και Άμυνας και τους αρχηγούς ΓΕΕΘΑ των κρατών-μελών.
Η επιτροπή συνεδρίασε για πρώτη φορά στην Κωνσταντινούπολη στις 31 Αυγούστου, ακολούθησε συνάντηση των υπουργών Εξωτερικών στη Νέα Υόρκη στις 24 Σεπτεμβρίου και άλλη των αρχηγών των επιτελείων στο Ριάντ την επόμενη ημέρα.
Στην έκτακτη συνάντηση του Ριάντ στις 5 Οκτωβρίου, εκπρόσωποι των μερών της συμφωνίας συζήτησαν την αρχική δομή της γραμματείας της συμμαχίας και το πλαίσιο συνεργασίας στις αμυντικές βιομηχανίες, αποφασίζοντας τον διορισμό του πακιστανού απόστρατου αντιστράτηγου Ναουμάν Μαχμούντ ως πρώτου γενικού γραμματέα της συμμαχίας για τριετή θητεία.
Οι τρεις χώρες ανακοίνωσαν επίσης ότι συμφώνησαν να κινηθούν άμεσα για την υλοποίηση των δεσμεύσεων συλλογικής άμυνας και να διασφαλίσουν την ταχεία ανάπτυξη δυνάμεων και στρατιωτικών δυνατοτήτων στη Σαουδική Αραβία.
Το τουρκικό υπουργείο Άμυνας ανέφερε ότι οι ρυθμίσεις για τις δυνάμεις και τις δυνατότητες που μπορεί να διαθέσει η Άγκυρα θα διέπονται από το σύνταγμα και τις εθνικές νομοθεσίες.
Φιντάν: Κοινή άμυνα, όχι επιθετικές επιχειρήσεις
Ο Φιντάν προσδιόρισε τη δημόσια τουρκική θέση τονίζοντας ότι η συμφωνία είναι αμυντική και ότι οι στρατιωτικές αποστολές μελετούν τις ανάγκες της Σαουδικής Αραβίας, κυρίως στην αντιαεροπορική άμυνα, τον ηλεκτρονικό πόλεμο και την τεχνική υποστήριξη.
Ο υπουργός ανέφερε ότι οι συμβαλλόμενες χώρες στέκονται στο πλευρό του μέλους που δέχεται επίθεση, με στόχο την άμυνά του, υπογραμμίζοντας πως η Τουρκία δεν θα στείλει δυνάμεις σε άλλη χώρα για να εξαπολύσουν επιθέσεις στο έδαφός της.
Ο Φιντάν σημείωσε ότι οι κυβερνητικές δυνάμεις της Υεμένης ήδη πολεμούν στο πεδίο με σαουδαραβική υποστήριξη, κάτι που τοποθετεί τη δηλωμένη τουρκική συμβολή στο πλαίσιο ενίσχυσης των αμυνών του βασιλείου, χωρίς ανακοινωμένη επιθετική συμμετοχή εντός της Υεμένης.
Ο Ισγκάν θεωρεί ότι αυτή η στάση δείχνει την τάση της Άγκυρας να διατηρεί περιθώριο για εξισορρόπηση και διαμεσολάβηση, επικαλούμενος τον ρόλο της στον ρωσοουκρανικό πόλεμο.
Λέει στο Euronews ότι «η Τουρκία δεν δείχνει κοντά σε στρατιωτική επέμβαση στο πλαίσιο της Συμμαχίας της Μέκκας», προσθέτοντας πως η συμμαχία χρειάζεται χρόνο για να οικοδομήσει τους θεσμούς της πριν προχωρήσει σε βήμα μεγέθους άμεσης στρατιωτικής επέμβασης.
Τεχνική στήριξη που μπορεί να επεκταθεί με τη συνέχιση των επιθέσεων
Το Reuters μετέδωσε, επικαλούμενο αξιωματούχους, ότι η τουρκική βοήθεια περιλαμβάνει στρατιωτικό εξοπλισμό, συστήματα όπλων και ανταλλαγή πληροφοριών, ενώ αμερικανός αξιωματούχος με γνώση του θέματος ανέφερε στήριξη στον στρατηγικό σχεδιασμό, τις logistics, τους χειριστές μη επανδρωμένων αεροσκαφών, καθώς και επιτήρηση, αναγνώριση και βελτίωση των αμυντικών μέτρων.
Οι αναφορές αυτές δεν προσδιορίζουν αριθμούς προσωπικού ή τοποθεσίες δράσης και δεν περιλαμβάνουν επιβεβαίωση συμμετοχής τουρκικών δυνάμεων σε άμεσες μάχιμες επιχειρήσεις μέσα στην Υεμένη.
Ο Ισγκάν είπε ότι ο όγκος της τεχνικής υποστήριξης μπορεί να αυξηθεί ώστε να γίνει εξίσου αποτελεσματικός με μια ένοπλη επέμβαση υπέρ της συμμαχίας. Πρόσθεσε: «αν συνεχιστούν οι επιθέσεις των Χούθι στη Σαουδική Αραβία, είναι πιθανό να διευρυνθεί το εύρος αυτού που αποκαλούμε τεχνική στήριξη σε βαθμό που να επηρεάζει την πορεία των εξελίξεων, ενώ η Τουρκία θα εργάζεται ταυτόχρονα στο διπλωματικό επίπεδο για την επίλυση της υπόθεσης».
Σύμφωνα με την ανάλυσή του, η τεχνική υποστήριξη μπορεί να έχει σημαντική στρατιωτική επίδραση χωρίς η Άγκυρα να περάσει σε άμεσες επιθετικές επιχειρήσεις.
Δέσμευση για ταχεία ανάπτυξη χωρίς οριστικές τουρκικές λεπτομέρειες
Οι τρεις χώρες ανακοίνωσαν, μετά τη συνάντησή τους στο Ριάντ στις 5 Οκτωβρίου, ότι συμφώνησαν να κινηθούν άμεσα για την εφαρμογή των δεσμεύσεων συλλογικής άμυνας και να διασφαλίσουν την ταχεία ανάπτυξη δυνάμεων και στρατιωτικών δυνατοτήτων στη Σαουδική Αραβία.
Το τουρκικό υπουργείο Άμυνας ανέφερε ότι στη συνάντηση εξετάστηκαν τα αναγκαία μέτρα για την παροχή αυτών των δυνάμεων και δυνατοτήτων, καθώς και η ανάπτυξη πολιτικών, διοικητικών και στρατιωτικών μηχανισμών και η συνεργασία στις αμυντικές βιομηχανίες.
Ωστόσο, η κοινή ανακοίνωση δεν προσδιορίζει την ακριβή συμβολή κάθε χώρας χωριστά και δεν έχουν δημοσιοποιηθεί αριθμοί τουρκικών στρατευμάτων, η διάρθρωσή τους, οι αποστολές ή το χρονοδιάγραμμα ανάπτυξής τους.
Από την υπογραφή της συμφωνίας, τα κράτη-μέλη έχουν πραγματοποιήσει συναντήσεις υπουργών Εξωτερικών και Άμυνας και αρχηγών ΓΕΕΘΑ και έχουν ξεκινήσει την οικοδόμηση των θεσμών της συμμαχίας, συμπεριλαμβανομένης της γραμματείας της και των μηχανισμών συντονισμού. Ο Ισγκάν θεωρεί ότι αυτή η διαδικασία ενισχύει την εκτίμησή του ότι η Άγκυρα θα ακολουθήσει σταδιακά βήματα, αντί να περάσει γρήγορα σε άμεση στρατιωτική εμπλοκή.
Η σχέση με το Ιράν ως διπλό εργαλείο στήριξης και αποκλιμάκωσης
Η στήριξη της Σαουδικής Αραβίας απέναντι σε μια οργάνωση που συνδέεται με το Ιράν φέρνει την Τουρκία αντιμέτωπη με την πρόκληση να διατηρήσει τα κανάλια επικοινωνίας με την Ισλαμική Δημοκρατία, ιδίως αν η σύγκρουση κλιμακωθεί.
Ο Ισγκάν θεωρεί ότι η σχέση της Άγκυρας με την Τεχεράνη τη βοηθά να στηρίξει το Ριάντ, λέγοντας: «η Τουρκία θα μπορέσει να προσφέρει τη μεγαλύτερη συμβολή στη Σαουδική Αραβία διατηρώντας τη σχέση της με το Ιράν».
Εξήγησε ότι η ισχύς της Τουρκίας στην περιοχή βασίζεται στη βιομηχανία άμυνάς της και στις πολυεπίπεδες, πολυμερείς διπλωματικές σχέσεις της, θεωρώντας ότι επιδιώκει την εξισορρόπηση και πιστεύει πως αυτή υπηρετεί τα συμφέροντα της περιοχής. Πρόσθεσε: «αν υπάρχει ένας παίκτης που μπορεί να μειώσει την ένταση μεταξύ Ιράν και Σαουδικής Αραβίας, αυτός είναι η Τουρκία».
Ως παραδείγματα ανέφερε τη στάση της Άγκυρας κατά την κρίση του Κόλπου και τις σχέσεις της με το Κατάρ, καθώς και την προσέγγισή της στις κρίσεις στη Σομαλία, την Αιθιοπία, το Σουδάν και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, υποστηρίζοντας ότι η επιδίωξη ισορροπίας ήταν εμφανής σε αυτές τις υποθέσεις.
Περιγράφοντας τους ρόλους των τριών χωρών, είπε ότι το Πακιστάν αντιπροσωπεύει τη στρατιωτική ισχύ, η Σαουδική Αραβία την οικονομική δύναμη και η Τουρκία τη διπλωματική ισχύ.
Ο Φιντάν είχε δηλώσει μετά τη συνάντηση του Ριάντ ότι οι τρεις χώρες εξέτασαν επίσης τι μπορεί να γίνει για την ειρηνική επίλυση της υπόθεσης μέσω διαλόγου, χαρακτηρίζοντας την προσέγγιση της Σαουδικής Αραβίας «εποικοδομητική».
Σε πιο πρόσφατη εξέλιξη, ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών συζήτησε τηλεφωνικά με τον Ιρανό ομόλογό του Αμπάς Αραγτσί τις περιφερειακές εξελίξεις και τις προσπάθειες για την εξεύρεση λύσεων στις συνεχιζόμενες συγκρούσεις, σύμφωνα με πηγές του τουρκικού ΥΠΕΞ.
Ο Ισγκάν συνδέει τη συμμαχία με την τάση προς περιφερειακές ρυθμίσεις
Ο Ισγκάν υποστήριξε, από άλλη σκοπιά, ότι η Συμμαχία της Μέκκας δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως πρωτοβουλία αποκομμένη από τις διεθνείς εξελίξεις, θεωρώντας ότι η συσσώρευση κρίσεων έχει ενισχύσει την αίσθηση ενός «κενού στην ηγεμονία» και έχει ενθαρρύνει την τάση προς περιφερειακές ρυθμίσεις.
Ο στρατηγικός αναλυτής επισήμανε την ενίσχυση του ρόλου της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον στρατιωτικό τομέα και την πρωτοβουλία «European Peace Facility», καθώς και τη διεύρυνση της κινεζικής επιρροής στην Ασία ως παραδείγματα αυτής της τάσης.
Κατά την άποψή του, το μήνυμα του συνθήματος «Πρώτα η Αμερική», ιδίως στην περίοδο Τραμπ, ωθεί τις περιφερειακές δυνάμεις να στηριχθούν στις δικές τους δυνατότητες, ενώ θεωρεί ότι η Συμμαχία της Μέκκας φέρνει κοντά τρεις επιδραστικές δυνάμεις με στόχο να οικοδομήσουν σταθερότητα μέσω των ίδιων των χωρών της περιοχής.
Η σχέση με το ΝΑΤΟ και η ασφάλεια στην Ερυθρά Θάλασσα
Ο Ισγκάν θεωρεί ότι η Τουρκία μπορεί να διαχειριστεί την εναρμόνιση της συμμαχίας με τις υποχρεώσεις της στο ΝΑΤΟ και ότι οι τουρκικές κινήσεις υπέρ της σταθερότητας προσφέρουν στη συμμαχία, η οποία αντιμετωπίζει πιέσεις από τη Ρωσία, μεγαλύτερο περιθώριο. Περιέγραψε τη Συμφωνία της Μέκκας περισσότερο ως τουρκική επένδυση στη διπλωματία παρά ως καθαρά στρατιωτική συμφωνία, εκτιμώντας ότι η στροφή προς περιφερειακές ρυθμίσεις γίνεται όλο και πιο αποδεκτή. Πρόκειται για ανάλυση του ίδιου και όχι για επίσημη θέση του ΝΑΤΟ.
Παράλληλα, η Άγκυρα έχει συμφωνήσει να συμμετάσχει σε συμμαχία υπό σαουδαραβική ηγεσία για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας στην Ερυθρά Θάλασσα, ενώ οι κυβερνητικές δυνάμεις της Υεμένης, με σαουδαραβική αεροπορική υποστήριξη, εξαπέλυσαν αντεπίθεση για την ανάκτηση στρατηγικών περιοχών κοντά στα στενά του Μπαμπ ελ Μαντέμπ.
Πακιστανοί και περιφερειακοί αξιωματούχοι ανέφεραν στο Reuters ότι η Άγκυρα και η Ισλαμαμπάντ έχουν προμηθεύσει το Ριάντ με εξοπλισμό που χρησιμοποιεί η Σαουδική Αραβία στην Υεμένη, χωρίς να δίνουν λεπτομέρειες για τα πληρώματα που τον χειρίζονται.