Από τους Δρόμους του Μεταξιού ως την Τασκένδη, το Ουζμπεκιστάν κάνει πιο προσιτή την ιστορική του κληρονομιά· ειδικοί στην έδρα της UNESCO στο Παρίσι αξιολογούν τη συμβολή στον παγκόσμιο πολιτισμό.
Επί αιώνες, η Κεντρική Ασία ήταν ένα σταυροδρόμι επιστημονικής ανακάλυψης, λόγιας παράδοσης και πολιτισμικής ανταλλαγής. Οι ιστορικές πόλεις της, μεταξύ των οποίων η Σαμαρκάνδη και η Μπουχάρα, εξελίχθηκαν σε σημαντικά κέντρα μάθησης, συνδέοντας πνευματικές παραδόσεις κατά μήκος των Δρόμων του Μεταξιού και συμβάλλοντας στην πρόοδο των μαθηματικών, της αστρονομίας, της ιατρικής και της θρησκευτικής σκέψης.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Σήμερα, το Ουζμπεκιστάν επιχειρεί να κάνει αυτή την κληρονομιά πιο προσιτή διεθνώς μέσα από ερευνητικά ιδρύματα, μουσειακές συλλογές, ψηφιακές τεχνολογίες και ακαδημαϊκή συνεργασία.
Οι πρωτοβουλίες αυτές παρουσιάστηκαν σε διεθνές συνέδριο που πραγματοποιήθηκε στην έδρα της UNESCO στο Παρίσι, το οποίο, σύμφωνα με τους διοργανωτές, συγκέντρωσε πάνω από 300 συμμετέχοντες, μεταξύ των οποίων ερευνητές, διπλωμάτες και εκπροσώπους διεθνών οργανισμών.
Την εκδήλωση οργάνωσε το Islamic Civilization Center στο Ουζμπεκιστάν, σε συνεργασία με τη Μόνιμη Αντιπροσωπεία και την Εθνική Επιτροπή της χώρας στην UNESCO, το υπουργείο Εξωτερικών και αρκετά επιστημονικά και πολιτιστικά ιδρύματα.
Η πρωτοβουλία εντάσσεται σε ένα ευρύτερο σχέδιο που παρουσίασε ο πρόεδρος του Ουζμπεκιστάν Σαβκάτ Μιρζιγιόγιεφ στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ το 2017, όταν ζήτησε μεγαλύτερη διεθνή αναγνώριση της πνευματικής κληρονομιάς της Κεντρικής Ασίας και υπογράμμισε τη σημασία της εκπαίδευσης και της θρησκευτικής ανεκτικότητας.
Σε μεταγενέστερη ομιλία του στον ΟΗΕ, τον Σεπτέμβριο του 2025, πρότεινε την παρουσίαση της επιστημονικής και πνευματικής κληρονομιάς των κορυφαίων λογίων της περιοχής σε σημαντικά διεθνή φόρα. Το συνέδριο στο Παρίσι, μαζί με παρουσιάσεις σε χώρους του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη και τη Γενεύη, αποτέλεσε μέρος αυτού του προγράμματος.
Η πνευματική κληρονομιά της Κεντρικής Ασίας
Μεγάλο μέρος της συζήτησης επικεντρώθηκε στο Μαουαραννάχρ, ιστορικά γνωστό ως Υπερξάνια, την περιοχή ανάμεσα στους ποταμούς Άμου Ντάρια και Σιρ Ντάρια, που καλύπτει μεγάλο τμήμα του σημερινού Ουζμπεκιστάν και μέρη γειτονικών χωρών της Κεντρικής Ασίας.
Η περιοχή ανέδειξε ή προσέλκυσε λόγιους των οποίων το έργο επηρέασε τις πνευματικές παραδόσεις στον ισλαμικό κόσμο και πέρα από αυτόν.
Σε ομιλία του που μετέφερε το Islamic Civilization Center, ο Μαχμούτ Ερόλ Κιλίτς, γενικός διευθυντής του Research Centre for Islamic History, Art and Culture (IRCICA), στάθηκε στις συμβολές των Αλ-Χουαρίζμι, Αλ-Φαράμπι, Ιμπν Σίνα και Αλ-Μπιρούνι.
Το έργο τους αποτυπώνει μια λόγια παράδοση όπου τα μαθηματικά, η ιατρική, η φιλοσοφία και οι θρησκευτικές σπουδές αναπτύχθηκαν μέσα από ανταλλαγές γνώσης μεταξύ διαφορετικών περιοχών.
Ο Farhan Ahmad Nizami, διευθυντής του Oxford Centre for Islamic Studies, υπογράμμισε επίσης ότι τα ιστορικά μνημεία της περιοχής αποτυπώνουν ένα ευρύτερο παρελθόν δημιουργικότητας και πολιτισμικής ανταλλαγής.
«Οι πολιτισμοί δεν αναπτύσσονται απομονωμένα. Αλληλοεμπλουτιζόμαστε και αυτό είναι το μήνυμα που πρέπει να μεταδώσουμε, για να δούμε ότι έχουμε πολύ περισσότερα κοινά από ό,τι στοιχεία που μας χωρίζουν», είπε στο Euronews η Salima Dalibey, εκπροσωπώντας την Organisation of Islamic Cooperation.
Ο Mehrdad Shabahang, επικεφαλής του Silk Roads Programme της UNESCO, ανέδειξε τον ρόλο των ερευνητικών ιδρυμάτων στην τεκμηρίωση αυτής της κοινής ιστορίας.
«Κέντρα όπως το Uzbekistan Islamic Civilisation Center μπορούν να μας βοηθήσουν να αναγνωρίσουμε, να τεκμηριώσουμε και επίσης να προωθήσουμε το κοινό μας παρελθόν, την κοινή μας ιστορία», είπε.
Ο Firdavs Abdukhalikov, διευθυντής του Islamic Civilization Center, τόνισε επίσης τη διεθνή σημασία αυτής της κληρονομιάς.
«Η πολιτιστική κληρονομιά και οι μεγάλοι πρόγονοί μας ανήκουν σε ολόκληρο τον κόσμο», είπε στο Euronews.
Πέρα από το μουσείο
Κεντρικός πυλώνας αυτής της προσπάθειας είναι το Islamic Civilization Center στην Τασκένδη, του οποίου οι μουσειακές εκθέσεις, σύμφωνα με το ίδιο το Κέντρο, αφηγούνται πάνω από 3.000 χρόνια ιστορίας στην επικράτεια του σημερινού Ουζμπεκιστάν.
Οι δραστηριότητές του περιλαμβάνουν τη μελέτη σπάνιων χειρογράφων και ιστορικών αντικειμένων, μαζί με ψηφιακές τεχνολογίες που έχουν σχεδιαστεί ώστε να στηρίζουν την έρευνα και να κάνουν τις συλλογές πιο προσιτές σε ευρύτερο κοινό.
Ο Abdukhalikov υπογράμμισε ότι ο σκοπός του κέντρου ξεπερνά την έκθεση ιστορικών αντικειμένων.
«Δεν είναι απλώς ένα όμορφο, μεγάλο κτίριο και μουσείο. Είναι μια σημαντική πλατφόρμα επιστημονικής έρευνας και εκπαίδευσης», είπε στο Euronews.
Η Frédérique Beaupertuis-Bressand, ειδικός στην ιστορία και την τέχνη των Τιμουριδών, περιέγραψε το μουσείο ως πολύτιμο πόρο για ερευνητές και επισκέπτες.
«Επιτέλους, η κουλτούρα αποκτά την προβολή που της αξίζει. Μπορούμε να βλέπουμε αυτά τα αντικείμενα, να τα αγγίζουμε και να τα μελετάμε», είπε, προσθέτοντας ότι η πρόσβαση στις συλλογές προσφέρει επιπλέον δυνατότητες για ιστορική έρευνα.
Το Κέντρο συνδέεται επίσης με ένα ευρύτερο δίκτυο εξειδικευμένων ιδρυμάτων, ανάμεσά τους διεθνή ερευνητικά κέντρα αφιερωμένα στους Imam Bukhari, Imam Termizi και Imam Maturidi.
Ο Sali Shahsivari, managing director του Al-Furqan Islamic Heritage Foundation, χαιρέτισε την επέκταση αυτών των ιδρυμάτων, λέγοντας ότι βοηθούν ώστε η πολιτιστική κληρονομιά της περιοχής να αποκτήσει μεγαλύτερη προβολή.
Οι συζητήσεις στο Παρίσι εξέτασαν επίσης ευκαιρίες διεθνούς ερευνητικής συνεργασίας, μεταξύ άλλων κοινές μελέτες, ψηφιοποίηση ιστορικών πηγών και στενότερη συνεργασία μεταξύ ακαδημαϊκών ιδρυμάτων. Το Κέντρο ανέδειξε ακόμη τη χρήση ψηφιακών τεχνολογιών και τεχνητής νοημοσύνης για την έρευνα και την παρουσίαση της πολιτιστικής κληρονομιάς.
Οι συζητήσεις επικεντρώθηκαν επίσης στο πώς μια καλύτερη κατανόηση της κοινής πολιτιστικής κληρονομιάς μπορεί να συμβάλει στον διάλογο μεταξύ διαφορετικών κοινωνιών.
«Ζούμε σε μια εποχή όπου ο λόγος μίσους διαδίδεται πολύ γρήγορα, οπότε αυτές οι ευκαιρίες να καθίσουμε, να μιλήσουμε, να ανταλλάξουμε ιδέες και να συζητήσουμε βοηθούν τους ανθρώπους να κατανοήσουν ο ένας τον άλλον και να προετοιμαστούν για μια κουλτούρα ειρήνης», είπε στο Euronews η Salima Dalibey από την Organisation of Islamic Cooperation.