Ποιος ελέγχει τους δορυφόρους στους οποίους βασίζονται οι στρατοί; Αναφορές για περιορισμούς του Starlink στην Ουκρανία αναζωπυρώνουν το ερώτημα. Η ΕΕ στήνει με το IRIS² δικό της δίκτυο 348 δορυφόρων, με συμμετοχή εταιρείας από τη Βρέμη.
Αυτή την εβδομάδα ο ουκρανικός στρατός ανέφερε περιορισμούς στη δορυφορική υπηρεσία Starlink. Σύμφωνα με αυτές τις αναφορές, η σύνδεση διακόπτεται μόλις οι τερματικές συσκευές κινούνται με ταχύτητα άνω των 160 χιλιομέτρων την ώρα, όπως συμβαίνει με τα drones. Η υπηρεσία αποκαταστάθηκε αρχικά μερικώς, αλλά το όριο ταχύτητας παρέμεινε. Παραμένει άγνωστο ποιος επέβαλε τον περιορισμό.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Ο επικεφαλής της SpaceX, Έλον Μασκ, έχει αποποιηθεί την ευθύνη. Έγραψε στην πλατφόρμα X ότι το Starshield βρίσκεται υπό τον έλεγχο της αμερικανικής κυβέρνησης. Πρέπει όμως να γίνει μια διάκριση: Starlink και Starshield είναι και τα δύο συστήματα της SpaceX, αλλά απευθύνονται σε διαφορετικούς πελάτες. Το Starlink προορίζεται για ιδιώτες και επιχειρήσεις, ενώ το Starshield είναι υπηρεσία για κυβερνήσεις και στρατό. Σύμφωνα με ορισμένα δημοσιεύματα, επηρεασμένη είναι η στρατιωτική εκδοχή.
Ο υπουργός Εξωτερικών της Πολωνίας Ράντοσλαβ Σικόρσκι αντέδρασε έντονα στο X με τα λόγια: «Έι, Έλον Μασκ, μεγάλε άντρα, ξανακάνεις πάλι πολιτική με τα προϊόντα σου; Ως Ευρωπαίοι πελάτες σου, θα σε κρατάμε υπό στενή παρακολούθηση».
Η Πολωνία έχει πληρώσει σε μεγάλο βαθμό τους ουκρανικούς τερματικούς σταθμούς. Έτσι επανέρχεται το ζήτημα του πόσο εξαρτώνται οι ένοπλες δυνάμεις από τις δορυφορικές επικοινωνίες. Η Ευρώπη, γι’ αυτόν τον λόγο, εδώ και καιρό επεξεργάζεται μια δική της λύση.
Η ευρωπαϊκή απάντηση: IRIS²
Εδώ και περίπου έξι χρόνια η ΕΕ εργάζεται πάνω στο IRIS², ένα δικό της δορυφορικό δίκτυο. Η συντομογραφία σημαίνει "Infrastructure for Resilience, Interconnectivity and Security by Satellite". Στα γερμανικά αυτό αποδίδεται περίπου ως υποδομή για ανθεκτικότητα, διασυνδεσιμότητα και ασφάλεια μέσω δορυφόρων. Το σύστημα προορίζεται να προσφέρει ασφαλείς συνδέσεις σε κυβερνήσεις, επιχειρήσεις και πολίτες και να κλείσει τα κενά κάλυψης στην Ευρώπη και την Αφρική. Για την κρυπτογράφηση βασίζεται σε τεχνολογία κβάντων μέσω της ευρωπαϊκής υποδομής κβαντικών επικοινωνιών EuroQCI.
Στις αρχές Αυγούστου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το κοινοπρακτικό σχήμα SpaceRISE συμφώνησαν για την υλοποίηση . Το δίκτυο θα αποτελείται από 348 δορυφόρους, εκ των οποίων 330 σε χαμηλή και 18 σε μεσαία γήινη τροχιά. Επιπλέον 66 δορυφόροι προορίζονται ειδικά για την ενίσχυση της άμυνας, της ασφάλειας και των υπηρεσιών διάσωσης. Σύμφωνα με τους υπολογισμούς της Επιτροπής, έτσι αυξάνεται η διασφαλισμένη χωρητικότητα για κρατικούς χρήστες κατά 60% εντός της ΕΕ και κατά 54% σε παγκόσμιο επίπεδο.
Το κύριο βάρος δίνεται σε κράτη, στρατό και κρίσιμες υπηρεσίες, ενώ σε δεύτερο χρόνο θα μπορούν να το χρησιμοποιούν και ιδιώτες. Οι πρώτοι δορυφόροι προβλέπεται να εκτοξευθούν το 2029. Οι πρώτες υπηρεσίες θα προσφέρονται σταδιακά από το 2029 ή το 2030.
Ο ρόλος της Γερμανίας
Από τη Γερμανία συμμετέχει ο διαστημικός όμιλος OHB στη Βρέμη, συντομογραφία του Orbitale Hochtechnologie Bremen. Στις 31 Αυγούστου υπέγραψε με τον διαχειριστή δορυφόρων SES σύμβαση σχεδόν ενός δισεκατομμυρίου ευρώ για 18 δορυφόρους μεσαίας γήινης τροχιάς υπέγραψε. Κάθε δορυφόρος ζυγίζει περίπου 2,6 τόνους κατά την εκτόξευση. Ο επικεφαλής της OHB, Μάρκο Φουξ, θεωρεί το πρόγραμμα σημαντικό βήμα προς μεγαλύτερη ευρωπαϊκή ανεξαρτησία.
Η γερμανική συμμετοχή είχε προκαλέσει αντιπαραθέσεις ήδη από νωρίς. Τον Δεκέμβριο του 2023, το Bundeswirtschaftsministerium απηύθυνε, όπως ανέφερε η Frankfurter Rundschau, μια επείγουσα επιστολή στις εμπλεκόμενες εταιρείες ζητώντας να ξεκαθαριστεί επειγόντως η συμμετοχή της γερμανικής βιομηχανίας και το μερίδιό της στην προστιθέμενη αξία.
Bundeswehr: Δικό της δορυφορικό δίκτυο;
Ανεξάρτητα από το IRIS², η Bundeswehr σχεδιάζει ένα δικό της δορυφορικό δίκτυο. Πρόκειται για εθνικό έργο, που χρηματοδοτείται από τον ομοσπονδιακό προϋπολογισμό. Ο υποστράτηγος Άρμιν Φλάισμαν, εντεταλμένος για θέματα διαστήματος στον τομέα Κυβερνοχώρου και Πληροφοριών της Bundeswehr, δήλωσε στο MDR ότι σχεδιάζεται μια διάταξη παρόμοια με το Starlink, αλλά σε μικρότερη κλίμακα. Στο Handelsblatt είπε ότι στόχος είναι να υπάρχουν «ιπτάμενα Fritzbox» στο διάστημα. Το δίκτυο αναμένεται αρχικά να καλύψει την ανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ, υπό εθνικό έλεγχο. Ορισμένα επιμέρους στοιχεία θα προέρχονται από δυτικούς εταίρους, μεταξύ των οποίων οι ΗΠΑ.
Ήδη τον Σεπτέμβριο του 2025 ο υπουργός Άμυνας Μπόρις Πιστόριους ανακοίνωσε στο συνέδριο διαστήματος του Bundesverband der Deutschen Industrie στο Βερολίνο ότι μέχρι το 2030 σκοπεύει να επενδύσει συνολικά 35 δισεκατομμύρια ευρώ σε στρατιωτικά διαστημικά προγράμματα. Τον Ιούλιο επισκέφθηκε την OHB στη Βρέμη, όπου ενημερώθηκε για τα προγράμματα δορυφόρων και τη συνεχιζόμενη παραγωγή.
Το εγχείρημα ονομάζεται SATCOMBw 4, συντομογραφία του "Satellitenkommunikation der Bundeswehr". Σύμφωνα με τη Bundeswehr, στην τελική του μορφή θα περιλαμβάνει τριψήφιο αριθμό δορυφόρων σε χαμηλή γήινη τροχιά και θα κοστίσει από οκτώ έως δέκα δισεκατομμύρια ευρώ. Ήδη το 2029 προβλέπεται να είναι επιχειρησιακή μια πρώτη μερική διάταξη με έως και 40 δορυφόρους, ενώ η πλήρης λειτουργία αναμένεται από το 2030.
Για την ανάθεση του έργου έχει καταθέσει προσφορά η κοινοπραξία "OHB Rheinmetall Space Networks" με έδρα τη Βρέμη, που ίδρυσαν οι δύο όμιλοι τον Ιούνιο. Σύμφωνα με τις εταιρικές πληροφορίες, η OHB θα αναλάβει τους δορυφόρους, ενώ η Rheinmetall τους επίγειους σταθμούς και τα τερματικά. Απόφαση δεν έχει ληφθεί ακόμη.
Σύμφωνα με δημοσιεύματα του κλάδου, η ανάθεση αναμένεται γύρω στην αλλαγή του έτους, αν και γνώστες θεωρούν πιθανή και την αρχή του 2027. Σε αυτή την περίπτωση, η OHB θα συμμετέχει και στα δύο μεγάλα έργα: στο IRIS² ως κατασκευαστής δορυφόρων και στο δίκτυο της Bundeswehr ως μέρος της κοινοπραξίας.
Μέχρι σήμερα, η Bundeswehr χρησιμοποιεί δύο δικούς της δορυφόρους σε γεωστατική τροχιά σε ύψος περίπου 36.000 χιλιομέτρων, τους COMSATBw-1 και COMSATBw-2, που εκτοξεύθηκαν το 2009 και το 2010. Τους διαδόχους τους κατασκευάζει η Airbus, με στόχο να παραδοθούν σε τροχιά το 2029. Ο πρώτος από τους τρεις γερμανικούς δορυφόρους ραντάρ SARah εκτοξεύθηκε το 2022 με έναν πύραυλο Falcon 9 της SpaceX.
Νεοσύστατη εταιρεία από το Βέλγιο συμβάλλει στην κατασκευή του ευρωπαϊκού δορυφορικού δικτύου
Τους δορυφόρους για το IRIS² κατασκευάζουν αρκετές εταιρείες. Το μεγαλύτερο μέρος δεν θα το αναλάβει κάποιος εδραιωμένος όμιλος, αλλά μια νεαρή εταιρεία: η Aerospacelab, που ιδρύθηκε το 2018 και εδρεύει στη Σαρλερουά στο Βέλγιο, θα κατασκευάσει 264 δορυφόρους για τη χαμηλή γήινη τροχιά.
Σύμφωνα με την εταιρεία, η αξία της σύμβασης ανέρχεται σε 2,4 δισεκατομμύρια ευρώ. Οι δορυφόροι προβλέπεται να παραδοθούν έως το 2030. Θα παραχθούν σε ένα νέο εργοστάσιο στη Σαρλερουά, όπου από το 2027 θα μπορούν να κατασκευάζονται έως 500 δορυφόροι τον χρόνο.
Η Airbus κατασκευάζει τουλάχιστον 66 δορυφόρους της πρώτης στρώσης για στρατιωτικές επικοινωνίες, οι οποίοι θα είναι έτοιμοι το 2029. Έτσι έχει ήδη ανατεθεί ολόκληρο το τμήμα της χαμηλής τροχιάς με συνολικά 330 δορυφόρους. Μαζί με τους 18 δορυφόρους της OHB για τη μεσαία τροχιά, το δίκτυο φτάνει τους 348 δορυφόρους.
Πόσο ρεαλιστικός είναι ο στόχος του 2029;
Δεν είναι σαφές αν το χρονοδιάγραμμα θα τηρηθεί. Οι πρώτοι δορυφόροι προβλέπεται να εκτοξευθούν το 2029, αν και σύμφωνα με δημοσιεύματα αυτό αρχικά είχε προγραμματιστεί δύο χρόνια νωρίτερα.
Ως κύριο σημείο συμφόρησης οι ειδικοί βλέπουν τις εκτοξεύσεις πυραύλων. Χωρίς πυραύλους, ακόμη και οι καλύτεροι δορυφόροι δεν φτάνουν στο διάστημα, και όποιος δεν μπορεί να εκτοξεύει ο ίδιος παραμένει εξαρτημένος από άλλους. Η Ευρώπη βασίζεται γι’ αυτό στον φορέα εκτόξευσης Ariane 6, ο οποίος πετά από το 2024. Ο Αντρέας Κνοπ από το Universität der Bundeswehr München επισημαίνει στην εβδομαδιαία εφημερίδα Das Parlament τον περιορισμένο αριθμό εκτοξεύσεών της, ενώ η πολιτική επιστήμονας Άντγιε Νέτζολντ από την TU Chemnitz κάνει λόγο στο MDR για ένα «πρόβλημα εκτοξευτήρων».
Φέτος ο Ariane 6 έχει μέχρι στιγμής εκτοξευθεί τέσσερις φορές, και σε τρεις από αυτές τις πτήσεις μετέφερε δορυφόρους για το Amazon Leo, το δορυφορικό ίντερνετ του αμερικανικού ομίλου, που σκοπεύει επίσης να ανταγωνιστεί το Starlink. Η Amazon έχει κλείσει τουλάχιστον 18 εκτοξεύσεις του Ariane 6. Η Επιτροπή ανέφερε στις αρχές Αυγούστου την εξασφάλιση υπηρεσιών εκτόξευσης για το IRIS² ως ένα από τα επόμενα βήματα.