Στο εβδομαδιαίο άρθρο της, η διευθύντρια ευρωπαϊκών υποθέσεων του Euronews Μαρία Ταντέο αναλύει το κλίμα στις Βρυξέλλες. Αυτή την εβδομάδα επιχειρηματολογεί ότι ο Τραμπ στοχοποιεί τον Ζελένσκι για πολιτικούς λόγους πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ.
Καλώς ήρθατε ξανά στο Off the Record μετά από άλλη μια εξαντλητική εβδομάδα.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Συνηθίζω να αστειεύομαι με την αναπληρώτρια επικεφαλής του τμήματος ευρωπαϊκών ειδήσεων, Maia de la Baume, ότι δεν γίνεται κάθε εβδομάδα τα πράγματα να γίνονται ακόμη πιο τρελά. Κάθε φορά αποδεικνύεται ότι κάνω λάθος. Κακά νέα για το ανοσοποιητικό μου, που τελικά λύγισε με ένα κρυολόγημα.
Αυτή την εβδομάδα πέρασα λίγο χρόνο στη Βαρσοβία, πριν από τη σύνοδο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στις Βρυξέλλες, η οποία ολοκληρώθηκε την ώρα που κάθισα να γράψω αυτό το newsletter με τα χαρτομάντιλά μου δίπλα.
Ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι βρέθηκε την Παρασκευή στις Βρυξέλλες για τη σύνοδο κορυφής, αναζητώντας ενίσχυση της στήριξης έπειτα από μια εξαιρετικά δύσκολη εβδομάδα για το Κίεβο. Η ατμόσφαιρα στην Ουκρανία, καθώς πλησιάζει ο χειμώνας, δεν θα μπορούσε να είναι πιο ζοφερή.
Οι φόβοι εγκατάλειψης εντάθηκαν αυτή την εβδομάδα μετά την ανακοίνωση από τις ΗΠΑ μιας αιφνιδιαστικής συμφωνίας για τη χαλάρωση των κυρώσεων στο ρωσικό ντίζελ (πηγή στα Αγγλικά), σε μια απέλπιδα προσπάθεια να μειωθούν οι τιμές των καυσίμων. Η συμφωνία είναι βαθιά προβληματική. Προσφέρει στη Ρωσία μια νέα "ένεση εσόδων" χωρίς όρους και με ελάχιστα απτά αποτελέσματα, πέρα από μια προσωρινή ανάσα.
Ως τώρα θα έπρεπε να είναι σαφές ότι ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ πανικοβάλλεται ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών στις ΗΠΑ. Οι τιμές της βενζίνης έχουν εκτοξευθεί από την αρχή του έτους, αυξάνοντας το κόστος ζωής για τους Αμερικανούς. Στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, η μέση εθνική τιμή της βενζίνης στις ΗΠΑ έφτασε αυτή την εβδομάδα τα 4,27 δολάρια το γαλόνι.
Αν γνωρίζετε οτιδήποτε για τους Αμερικανούς, θα ξέρετε ότι περιμένουν φθηνή ενέργεια – και μπόλικη. Οι τιμές στα πρατήρια και ο φόβος μιας οικονομικής ύφεσης θα αποδειχθούν καθοριστικοί στις ενδιάμεσες εκλογές.
Μεγάλο μέρος αυτού του "πόνου" οφείλεται στις παράπλευρες συνέπειες του αμερικανοϊσραηλινού πολέμου κατά του Ιράν. Θα μπορούσε κανείς να υποστηρίξει ότι η Τεχεράνη αποτελεί πραγματική απειλή για την ασφάλεια του κόσμου και, όπως έχει υπονοήσει ο ίδιος ο Τραμπ, ότι τη χώρα κυβερνά «μια παρέα τρελών». Τρελοί μπορεί να είναι. Αλλά δεν είναι ανόητοι.
Το Ιράν έχει μετατρέψει με επιτυχία τα Στενά του Ορμούζ σε όπλο, περιορίζοντας ασφυκτικά τη διέλευση περίπου του ενός πέμπτου της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου. Αυτό είναι πρόβλημα για όλους. Και κάποιος θα πρέπει να αναλάβει την ευθύνη. Ο Τραμπ έχει επιλέξει τον Ζελένσκι.
Βεβαίως, η Ουκρανία βγάζει εκτός λειτουργίας ρωσικά διυλιστήρια, χτυπώντας τη Μόσχα εκεί που πονάει και μειώνοντας τη διεθνή δυναμικότητα διύλισης. Δεν είναι όμως αυτή η ρίζα του προβλήματος. Είναι η κατάσταση στα Στενά του Ορμούζ – και ο Τραμπ δεν έχει στο τσεπάκι του μια γρήγορη λύση.
Αντί γι’ αυτό, ο Αμερικανός πρόεδρος έχει κλιμακώσει απότομα τη ρητορική του κατά του Ζελένσκι, κατηγορώντας τον ότι δημιουργεί «προβλήματα για τους κτηνοτρόφους μας, τους αγρότες μας και τον κόσμο». Υποστήριξε επίσης ότι ο Ζελένσκι, τον οποίο είχε κάποτε περιγράψει ως «έναν μέτρια επιτυχημένο κωμικό», ισχυρίζεται ότι θέλει ειρήνη με τη Ρωσία ενώ στην πράξη ενεργεί εναντίον της. Η Ουκρανία, κατά τον Τραμπ, θα πρέπει συνεπώς να αποκτήσει νέο ηγέτη.
Πρόκειται για μια συγκλονιστική δήλωση για μια χώρα που επιβιώνει καθημερινών πυραυλικών επιθέσεων και, τυχαία ή μη, αυτή την εβδομάδα αντιμετώπισε σοβαρές επιχειρησιακές δυσκολίες σε κρίσιμες υπηρεσίες πληροφοριών και υποδομές, απαραίτητες προκειμένου να μην σκοτωθούν ακόμη περισσότεροι άνθρωποι.
Ο Τραμπ δεν έχει χρησιμοποιήσει ποτέ τέτοιου είδους γλώσσα για τον Βλαντίμιρ Πούτιν. Ούτε έχει ζητήσει από τον Ρώσο πρόεδρο να διεξαγάγει ελεύθερες εκλογές. Τα λόγια του αποκαλύπτουν μια κραυγαλέα μεροληψία, ακατάλληλη για μια χώρα που επιδιώκει να μεσολαβήσει ανάμεσα στις δύο πλευρές. Υπάρχει επίσης μια διάσταση προσωπικής αντιπάθειας.
Ο Αμερικανός πρόεδρος έχει επικρίνει στον Ζελένσκι για τα πάντα: τη στρατιωτική του ενδυμασία (πλέον φοράει μαύρο μπουφάν), τους τρόπους του (θυμηθείτε το επεισόδιο με το «you don’t have the cards») και την άρνησή του να υποχωρήσει. Η ενόχληση του Τραμπ φαίνεται να πηγάζει από την αντίληψή του ότι ο Ζελένσκι είναι εμπόδιο για την ειρήνη.
Μπορεί να του προσάψει κανείς πολλά στον Ζελένσκι, για τα διπλωματικά του ατοπήματα και τις σοβαρές καταγγελίες διαφθοράς που αφορούν τους στενούς του συνεργάτες. Όμως στο ζήτημα του πολέμου έχει δίκιο να κρατά τη θέση του: η γρήγορη συμφωνία που επιδιώκει ο Τραμπ είναι κακή τόσο για την Ουκρανία όσο και για την Ευρώπη.
Ο Ζελένσκι επίσης έχει ένα βάσιμο επιχείρημα: τα διυλιστήρια μετατρέπονται σε νόμιμους στρατιωτικούς στόχους όταν συμβάλλουν στη χρηματοδότηση της ρωσικής πολεμικής μηχανής. Θα μπορούσε κανείς να πει ότι η πίεση είναι απαραίτητη σε κάθε διαπραγμάτευση για να αναγκαστούν οι πλευρές σε δύσκολες αποφάσεις – αλλά η πίεση πρέπει να ασκείται και προς τις δύο κατευθύνσεις. Ο Τραμπ δείχνει αποφασισμένος να την ασκεί μόνο προς τη μία.
Αυτό αντικατοπτρίζει το σκεπτικό της αμερικανικής κυβέρνησης. Η Ουάσινγκτον φαίνεται πεπεισμένη ότι ο πόλεμος είναι απίθανο να αλλάξει ουσιαστικά: η σύγκρουση έχει μετατραπεί σε πόλεμο φθοράς, η γραμμή του μετώπου είναι σε μεγάλο βαθμό παγωμένη και η Ουκρανία δεν μπορεί να ανακτήσει τα εδάφη που κατέχει η Ρωσία, την ώρα που προκαλείται τρομακτική ζημιά σε αμάχους. Το ανθρώπινο κόστος θα αυξηθεί, αλλά λίγα θα αλλάξουν επί του πεδίου.
Οι ΗΠΑ φαίνεται επίσης να πιστεύουν – λανθασμένα, κατά τη γνώμη μου – ότι ο Πούτιν μπορεί να πειστεί να επιστρέψει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων μέσω επιχειρηματικών συμφωνιών και οικονομικών κινήτρων και με το να πεισθεί η Μόσχα ότι η λήξη του πολέμου είναι προς το δικό της συμφέρον. Όμως αυτή η προσέγγιση κινδυνεύει να παρερμηνεύσει εκ θεμελίων τα κίνητρα του Πούτιν.
Μην αρκεστείτε απλώς στη δική μου άποψη.
Το 2021, ο Πούτιν δημοσίευσε ένα δοκίμιο με τίτλο «Για την ιστορική ενότητα Ρώσων και Ουκρανών». Υποστήριξε ότι πρόκειται για έναν λαό, αρνούμενος ουσιαστικά τη διαχρονική νομιμοποίηση της ουκρανικής ανεξαρτησίας. Έναν χρόνο αργότερα ξέσπασε γενικευμένος πόλεμος.
Για τους Ουκρανούς, πρόκειται για πόλεμο επιβίωσης – για την επιβίωση ενός ανεξάρτητου έθνους.
Ο Ζελένσκι δεν έχει κάνει ούτε βήμα πίσω στο θέμα των εδαφικών παραχωρήσεων, και εύλογα, γιατί αυτό που διακυβεύεται ξεπερνά κατά πολύ ένα κομμάτι γης.
Κανείς δεν έχει εξηγήσει ακόμη τι θα συνέβαινε μετά από μια υποθετική ανταλλαγή εδαφών, την οποία το Κίεβο έτσι κι αλλιώς δεν θα αναγνώριζε de jure. Είναι οι ΗΠΑ έτοιμες να προσφέρουν αδιαπραγμάτευτες εγγυήσεις ασφάλειας ως αντάλλαγμα; Και πώς θα έμοιαζαν αυτές οι εγγυήσεις στην πράξη;
Καμία χώρα δεν θα παραιτούνταν οικειοθελώς από μέρος της επικράτειάς της – συμπεριλαμβανομένης γης που η Ρωσία δεν ελέγχει καν – με αντάλλαγμα υποσχέσεις που, προς το παρόν, δεν είναι κάτι περισσότερο από λόγια. Και τι θα απογινόταν η ευρύτερη αρχιτεκτονική ευρωπαϊκής ασφάλειας, η οποία έχει τυλιχθεί στις φλόγες ως αποτέλεσμα της εισβολής;
Ο Ζελένσκι έφτασε την Παρασκευή στην βελγική πρωτεύουσα με ένα μήνυμα ευγνωμοσύνης. Ευχαρίστησε τα θεσμικά όργανα και τους Ευρωπαίους ηγέτες, τους οποίους περιέγραψε ως «πραγματικούς ηγέτες», σε μια σαφή αιχμή προς τον Τραμπ. Όμως εμφανίστηκε επίσης με μια λίστα εκκρεμοτήτων.
Η Ουκρανία οδεύει προς έναν σκληρό χειμώνα, με μεγάλο μέρος των ενεργειακών της υποδομών κατεστραμμένο από τη Ρωσία, επείγουσα ανάγκη για αντιαεροπορική άμυνα και δισεκατομμύρια σε νέα χρηματοδότηση για το 2027.
Στην ομιλία του προς τους ηγέτες ανέφερε ότι ο πόλεμος την επόμενη χρονιά θα κοστίσει 155 δισ. ευρώ, από τα οποία τα 70 δισ. θα πρέπει να χρηματοδοτηθούν από τους Ευρωπαίους. Τους κάλεσε να βρουν τους πόρους, υποστηρίζοντας ότι η εκτίμησή του είναι ρεαλιστική.
Δύο στοιχεία ξεχωρίζουν. Η Ουκρανία υπολογίζει ότι ο πόλεμος θα διαρκέσει τουλάχιστον έναν ακόμη χρόνο, άρα πρέπει να τον εντάξει στον προϋπολογισμό της. Και οι Ευρωπαίοι θα χρειαστεί να καλύψουν ένα σημαντικό μέρος του λογαριασμού, με τις ΗΠΑ να μην παρέχουν πλέον καμία βοήθεια.
Τον περασμένο Δεκέμβριο, οι Ευρωπαίοι ηγέτες ενέκριναν δάνειο 90 δισ. ευρώ, που υποτίθεται ότι θα κάλυπτε τις χρηματοδοτικές ανάγκες δύο ετών. Πλέον γνωρίζουμε ότι δεν θα αρκέσει. Και είναι πιθανό η Ουκρανία να μην μπορέσει ποτέ να το αποπληρώσει.
Το ζήτημα της χρηματοδότησης μπορεί να ακούγεται ωμό, είναι όμως κρίσιμο.
Οι Ευρωπαίοι ηγέτες γνωρίζουν ότι τα διαθέσιμα χρήματα είναι περιορισμένα. Η κορυφαία διπλωμάτης της ΕΕ, Κάγια Κάλας, μου είπε σε συνέντευξη αυτή την εβδομάδα (πηγή στα Αγγλικά) ότι είναι απτό πως η ευρωπαϊκή κοινή γνώμη έχει αλλάξει σε σχέση με πριν από τέσσερα χρόνια· υπάρχει ένα στοιχείο κόπωσης.
Ο μαραθώνιος εκλογικός κύκλος στην Ευρώπη τους επόμενους 12 μήνες δεν ευνοεί την Ουκρανία, και η ΕΕ οφείλει να το βλέπει καθαρά.
Στη Γαλλία, η Μαρίν Λεπέν, που προηγείται στις δημοσκοπήσεις, εκμεταλλεύτηκε μια επίσκεψη στις Βρυξέλλες αυτή την εβδομάδα για να στείλει μήνυμα τόσο προς τις Βρυξέλλες όσο και προς τον Ζελένσκι: δεν πρόκειται να πληρώσει (πηγή στα Αγγλικά).
Με το επιχείρημα ότι η Γαλλία βρίσκεται «στο χείλος της χρεοκοπίας», η Λεπέν είπε ότι η χώρα δεν μπορεί πλέον να αντέξει να συνεισφέρει στον κοινό κουμπαρά για την Ουκρανία. Αν άλλοι θέλουν να πληρώσουν, πρόσθεσε, καλώς· η Γαλλία όχι.
Φαίνεται να ακολουθεί τη λογική του εγχειριδίου Τραμπ: η Ουκρανία δεν είναι πρόβλημα των Γάλλων φορολογουμένων της. Στη Γερμανία, το AfD υποστηρίζει ότι ούτε το Βερολίνο θα έπρεπε να πληρώνει. Βέβαια πρόκειται για μειοψηφική θέση στο Συμβούλιο της ΕΕ και δεν είναι καν βέβαιο ότι αυτά τα κόμματα θα έρθουν στην εξουσία. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι πρέπει να αγνοηθούν.
Τα κόμματα αυτά καταφέρνουν να αξιοποιήσουν μια αυξανόμενη κοινωνική και οικονομική δυσφορία στην Ευρώπη. Αυτό δεν λειτουργεί υπέρ της Ουκρανίας. Και υπάρχει ένα εύλογο ερώτημα στον πυρήνα αυτής της συζήτησης: από πού θα βρει η Ευρωπαϊκή Ένωση 70 έως 90 δισ. ευρώ, ενδεχομένως κάθε χρόνο;
Να εκδώσει νέο χρέος; Να αξιοποιήσει τα παγωμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία; Να ανοίξει περισσότερο την «δεξαμενή» των διεθνών δωρητών; Να χρησιμοποιήσει την επιρροή της σε τρίτες χώρες για να αυξήσουν τις συνεισφορές τους; Και ποια είναι η στρατηγική πίσω από αυτή τη μαζική πολεμική προσπάθεια;
Καθώς οι ηγέτες συγκεντρώθηκαν στις Βρυξέλλες, ζήτησαν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να παρουσιάσει μέχρι τον Νοέμβριο επιλογές για την κάλυψη του χρηματοδοτικού κενού. Κατ’ ιδίαν, οι διπλωμάτες συμφωνούν ότι εναπόκειται στην Ευρώπη είτε να κρατήσει την Ουκρανία στη μάχη είτε να δώσει στη Ρωσία το πλεονέκτημα. Δεν είναι όμως σαφές πώς θα φτάσει εκεί.
Ο Εμανουέλ Μακρόν είπε στους δημοσιογράφους ότι είναι πολύ νωρίς για να μιλά κανείς για 70 δισ. ευρώ, αλλά αρκετοί διπλωμάτες είπαν στο Euronews ότι οι Βρυξέλλες πιθανότατα θα χρειαστεί να αντλήσουν νέο δανεισμό. Αν και έχει γίνει λόγος για αναβίωση της ιδέας αξιοποίησης των παγωμένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων, παραμένει μια λύση εξαιρετικά δύσκολη, κοντά στην ευσεβή σκέψη.
Η ώρα είναι κρίσιμη για την Ουκρανία. Θα χρειαστεί να ληφθούν δύσκολες αποφάσεις.
Σας ευχαριστούμε που διαβάζετε το Off The Record , φροντίστε να εγγραφείτε σε αυτό το newsletter εδώ. (πηγή στα Αγγλικά)