Βραζιλία: Πώς ο Λούλα ντα Σίλβα μπορεί να ανατρέψει το αποτέλεσμα των εκλογών

"Είμαι πολύ καλός στα νοκ άουτ", αναφώνησε ο Λούλα ντα Σίλβα αντιδρώντας στην ήττα του στον πρώτο γύρο των προεδρικών εκλογών στη Βραζιλία. Ο αρχηγός του κράτους έσπευσε να εκπέμψει μήνυμα εμπιστοσύνης στο τέλος μιας βραδιάς με αποτέλεσμα αντίθετο προς τις βασικές δημοσκοπήσεις, οι οποίες τον εμφάνιζαν μπροστά από τον βασικό του αντίπαλο, Φλάβιο Μπολσονάρο, γερουσιαστή του Φιλελεύθερου Κόμματος (PL) και γιο του πρώην προέδρου Ζαΐρ, του προκατόχου του.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Το μήνυμα ήταν σαφές και το Εργατικό Κόμμα - Partido dos Trabalhadores (PT), του οποίου ο Λούλα υπήρξε ένας από τους ιδρυτές όταν η χώρα τελούσε ακόμη υπό στρατιωτική δικτατορία, άρχισε να επαναπροσδιορίζει τις στρατηγικές του για να ανακτήσει έδαφος.

Παρ' όλα αυτά, το εγχείρημα προδιαγράφεται δύσβατο, ιδίως αν σκεφτεί κανείς ότι από τη δημοκρατική αποκατάσταση στα μέσα της δεκαετίας του '80, οι υποψήφιοι που βγαίνουν πρώτοι στον πρώτο γύρο δεν έχουν πάψει να κατακτούν την προεδρία.

Στο ιστορικό βάρος προστίθεται και η σημερινή πολιτική συγκυρία. Το 2022 ο Λούλα επιχειρούσε να επιστρέψει στην εξουσία έπειτα από περισσότερο από μία δεκαετία απουσίας και διέθετε μια πιο εύκολη αφήγηση, καθώς μπορούσε να παρουσιαστεί ως εναλλακτική λύση απέναντι στον Ζαΐρ Μπολσονάρο και να αξιοποιήσει την επιθυμία για αλλαγή.

Πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη η τσέπη των ψηφοφόρων, που αισθάνονται την πίεση των διακυμάνσεων στις τιμές. Παρά το γεγονός ότι ο πληθωρισμός επιβραδύνεται, έρευνα του Σεπτεμβρίου της Quaest, την οποία επικαλείται η εφημερίδα O Globo (πηγή στα Πορτογαλικά), δείχνει ότι πάνω από τους μισούς Βραζιλιάνους έχουν αντίθετη αίσθηση, με το 66% των ερωτηθέντων να δηλώνουν ότι τα εισοδήματά τους έχουν μείνει στάσιμα ή αυξήθηκαν όσο και το κόστος ζωής.

Με μια εκλογική βάση που αποτελείται κυρίως από λαϊκά στρώματα με χαμηλή αγοραστική δύναμη, ο Λούλα ντα Σίλβα υπέστη σοβαρή φθορά. Παρ' όλα αυτά, σύμφωνα με δημοσκόπηση του Datafolha που δόθηκε στη δημοσιότητα την περασμένη Πέμπτη, ο υποψήφιος του PT εμφανίζει ποσοστό απόρριψης που υπερβαίνει εκείνο του Φλάβιο Μπολσονάρο μόλις κατά 2 ποσοστιαίες μονάδες (46% έναντι 44%).

Με άλλα λόγια, αν ο Λούλα πληρώνει το κόστος της διακυβέρνησης, ο Φλάβιο κουβαλά την κληρονομιά του πατέρα του και τις αντιστάσεις που συνδέονται με μια προεδρία η οποία συνέβαλε στη δημιουργία της Βραζιλίας με το πιο τεταμένο κλίμα των τελευταίων δεκαετιών, γεγονός που σημαίνει ότι δεν είναι μόνο ο εν ενεργεία πρόεδρος που δυσκολεύεται να διευρύνει το ακροατήριό του.

Οι δημοσκοπήσεις που δημοσιεύτηκαν μετά τις 4 Οκτωβρίου, με το δεύτερο γύρο ήδη στον ορίζοντα, έδιναν αρχικά προβάδισμα 4 έως 6 ποσοστιαίων μονάδων στον υποψήφιο της δεξιάς, όμως η διαφορά έχει αρχίσει να μειώνεται τις δύο τελευταίες εβδομάδες. Στην πιο πρόσφατη μέτρηση της PoderData/Aya (πηγή στα Πορτογαλικά), που έγινε γνωστή την περασμένη Παρασκευή, οι δύο εμφανίζονται σε απόλυτη ισοπαλία, με 50% ο καθένας. Και έρευνα του Instituto Vox Brasil, που αποκαλύφθηκε την περασμένη Κυριακή, δείχνει τον Λούλα μπροστά με 51% έναντι 49% του Φλάβιο Μπολσονάρο.

Η εκλογική μηχανή του PT κρατιέται από αυτά τα στοιχεία λίγες ημέρες πριν από τη μεγάλη μάχη, στην οποία ξεκινά από πίσω με μόλις 2,2 εκατομμύρια ψήφους (1,87%), τη μικρότερη διαφορά σε πρώτο γύρο από το τέλος του στρατιωτικού καθεστώτος. Το Euronews εξετάζει τη γεωγραφία και τα μαθηματικά που μπορούν να οδηγήσουν σε μια πιθανή ανατροπή υπέρ των Εργατικών.

Η πολιτεία-καθρέφτης

Η τύχη του Λούλα θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από όσα θα συμβούν στη Μίνας Ζεράις, το καλύτερο βαρόμετρο της βραζιλιάνικης πολιτικής. Από την αποκατάσταση της δημοκρατίας και μετά, όποιος κερδίζει στη Μίνας καταλήγει πάντα στο Παλάσιο ντο Πλανάλτο.

Ανάμεσα στα μεγάλα εκλογικά συγκροτήματα, είναι αυτό που εμφανίζει τη μεγαλύτερη ισορροπία, με τους δύο υποψηφίους να χωρίζονται από λιγότερες από 590.000 ψήφους. Παρότι ελέγχει περισσότερους δήμους σε αυτή την πολιτεία, όπου είχε νικήσει τον Ζαΐρ Μπολσονάρο το 2022, ο βετεράνος ηγέτης των Εργατικών χάνει δύναμη στις περιοχές με τη μεγαλύτερη συγκέντρωση ψήφων.

Από τις δέκα μεγαλύτερες πόλεις της πολιτείας, ο Λούλα κέρδισε μόνο μία, την Ζουίζ ντε Φόρα, στα νοτιοανατολικά. Στη Μίνας τα κοινωνικοδημογραφικά χαρακτηριστικά είναι ιδιαίτερα διαφοροποιημένα και χρειάζεται να εξισορροπηθούν τα κέρδη σε διαφορετικά σημεία της επικράτειας.

Επιβάλλονται στοχευμένες κινήσεις στη μητροπολιτική περιοχή του Μπέλο Οριζόντε, όπου συγκεντρώνονται αρκετοί δήμοι που, λόγω μεγέθους, μπορούν να κάνουν τη διαφορά στην τελική καταμέτρηση, αλλά πρέπει επίσης να πειστεί ένα τμήμα του εκλογικού σώματος και στα άλλα άκρα της πολιτείας. Εκεί η προσοχή θα πρέπει να στραφεί σε μεσαίους δήμους αγροτικών περιοχών στο Τριάνγκουλο Μινέιρο, στις ζώνες κοντά στη Γκοϊάς και στον βορρά, που εδώ και χρόνια διαθέτει πιστές βάσεις προς το PT, αν και σε αυτές τις εκλογές εμφανίζεται διχασμένος.

Ο Φλάβιο Μπολσονάρο επικράτησε σε δύο από τους τέσσερις δήμους με τον μεγαλύτερο πληθυσμό στο βόρειο τμήμα της Μίνας, παίρνοντας τον πιο πυκνοκατοικημένο, τη Μόντες Κλαρός, που έχει σχεδόν 441 χιλιάδες κατοίκους και είναι ο μόνος σε αυτό το βόρειο μέρος της πολιτείας πάνω από το όριο των 100 χιλιάδων.

Σαν Πάουλο: Το βάρος του μεγαλύτερου εκλογικού σώματος

Η πολιτεία Σαν Πάουλο είναι το μεγαλύτερο εκλογικό σώμα της χώρας (21,5% του συνόλου) και μπορεί επίσης να αποδειχθεί καθοριστική. Ο Φλάβιο συγκέντρωσε πάνω από 3,4 εκατομμύρια ψήφους περισσότερες από τον Λούλα μόνο σε αυτή την πολιτεία, διαφορά μεγαλύτερη από εκείνη που καταγράφηκε συνολικά μεταξύ των δύο.

Ο σημερινός πρόεδρος επικράτησε στην πρωτεύουσα της πολιτείας, αλλά είδε τον γερουσιαστή της δεξιάς να προελαύνει στη μητροπολιτική περιοχή του Σαν Πάουλο, όπου κέρδισε 25 από τους 39 δήμους, έστω κι αν ο Λούλα διατήρησε οριακό προβάδισμα στο συνολικό αριθμό ψήφων αυτής της αστικής συγκέντρωσης.

Η Γκουαρούλος, ο δεύτερος πιο πυκνοκατοικημένος δήμος της περιοχής, γύρισε προς τα δεξιά, όπως και η Οζάσκο, προπύργιο με έντονο εργατικό χαρακτήρα, που αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της διείσδυσης της συντηρητικής εκστρατείας στη λεγόμενη «κόκκινη ζώνη», με βιομηχανικούς πόλους και ισχυρή συνδικαλιστική παράδοση.

Ο Λούλα είναι αναγκασμένος να κερδίσει ψηφοφόρους σε μια κατακερματισμένη μητροπολιτική περιοχή, χωρίς να παραμελήσει την ενδοχώρα της πολιτείας, όπου σαρώνει ένα κύμα υποστήριξης στον μπολσοναρισμό.

Ομοσπονδιακή Περιφέρεια, ανατολική Γκοϊάς και αστικά Βορειοανατολικά

Οι αναλύσεις των πολιτικών επιστημόνων δείχνουν ότι η επικράτηση του Φλάβιο στον πρώτο γύρο δεν προήλθε από τις πρωτεύουσες των πολιτειών, όπου η ψήφος στον Λούλα ντα Σίλβα μειώθηκε μόλις κατά 0,6%. Αντίθετα, χτίστηκε στους μικρότερους δήμους με νεότερο πληθυσμό, κυρίως λευκό και με στενούς δεσμούς με τον αγροτοβιομηχανικό τομέα, όπου η πτώση έφτασε το 4,6%.

Αυτό είναι το προφίλ που συναντάται σε πολλούς δήμους της Γκοϊάς, της πολιτείας όπου ο Λούλα έχασε τα περισσότερα ποσοστά (8,45%). Για το PT, η ευκαιρία βρίσκεται κυρίως στις περιοχές υψηλής πληθυσμιακής πυκνότητας της ανατολικής Γκοϊάς, δίπλα στη Μπραζίλια (το λεγόμενο Entorno), με γενιές οικογενειών βορειοανατολικής καταγωγής, υψηλούς δείκτες κοινωνικοοικονομικής ευαλωτότητας, εξάρτηση από τις δημόσιες υπηρεσίες και έντονη παρουσία της άτυπης εργασίας.

Σε αυτές τις περιφέρειες υπάρχει περιθώριο ανάπτυξης σε δήμους όπως η Άγκουας Λίντας και το Βαλπαραΐζο, με τον τελευταίο να έχει στο παρελθόν κυβερνηθεί ακόμη και από το PT. Εντός της Ομοσπονδιακής Περιφέρειας (DF), τα μέτωπα ανάκαμψης εντοπίζονται στις πιο πυκνοκατοικημένες ζώνες με ανάλογη δυναμική, κυρίως στη Σεϊλάντια, όπου ο Λούλα είχε συγκεντρώσει κάποτε πάνω από 60% των ψήφων στις εκλογές του 2006.

Σύμφωνα με ανάλυση της βραζιλιάνικης εφημερίδας Metrópoles (πηγή στα Πορτογαλικά), στην Ομοσπονδιακή Περιφέρεια και στο Entorno υπάρχει ένα απόθεμα περίπου 700 χιλιάδων ψηφοφόρων που απείχαν, ψήφισαν λευκό ή άκυρο και που αποτελούν τώρα τη «γη της επαγγελίας για τις ομάδες της καμπάνιας».

Ο Φλάβιο Μπολσονάρο κέρδισε 17 από τις 19 εκλογικές περιφέρειες του DF και 28 από τους 33 δήμους του Entorno, όμως το PT μπορεί να διεκδικήσει αυτό το τμήμα του εκλογικού σώματος που δεν επέλεξε καμία υποψηφιότητα. Στόχος είναι να μειωθούν οι αποστάσεις και να ζεσταθεί η κομματική βάση, (επαν)κερδίζοντας ψηφοφόρους που είναι ιδιαίτερα ευαίσθητοι σε λόγους επικεντρωμένους στα κοινωνικά προγράμματα.

Στα Βορειοανατολικά μπορεί να καταβληθεί επιπλέον προσπάθεια για να οδηγηθούν περισσότεροι πολίτες στις κάλπες, ιδίως στα αστικά κέντρα. Ο Λούλα κέρδισε τις εννέα πολιτείες αυτού του προπυργίου του PT, παρότι έχασε 258 χιλιάδες ψήφους σε σχέση με το 2022, επομένως μια νέα κινητοποίηση μπορεί να βοηθήσει στην ενίσχυση μιας ευνοϊκής περιοχής που στον πρώτο γύρο έδωσε πάνω από 11 εκατομμύρια ψήφους στο PT.

Οι ψηφοφόροι του Λούλα πιο επιρρεπείς στην αποχή

Η αποχή είναι αναπόφευκτα μια μεταβλητή που πρέπει να ληφθεί υπόψη, καθώς το 2026 έφερε το υψηλότερο ποσοστό απόντων σε γενικές εκλογές από το 1998: 21,08%, δηλαδή σχεδόν 33,4 εκατομμύρια ψηφοφόρους.

Οι ηλικιωμένοι και οι λιγότερο μορφωμένοι – κατηγορίες που τείνουν να ψηφίζουν το PT – συγκαταλέγονται σε όσους έμειναν περισσότερο στο σπίτι, κάτι που είχε, εύλογα, αρνητικό αντίκτυπο στα ποσοστά του Λούλα. Θα χρειαστεί να κινητοποιηθούν αυτές οι κοινωνικές ομάδες, συμπεριλαμβανομένων των άνω των 70 ετών, καθώς το 49,1% αυτού του τμήματος του πληθυσμού, για το οποίο η ψήφος είναι προαιρετική, δεν συμμετείχε στην αναμέτρηση της 4ης Οκτωβρίου.

Όπως κι αν έχει, αυτό το σενάριο δεν θα σήμαινε αυτόματα συρρίκνωση της στήριξης προς τον Φλάβιο. Οι δήμοι με πάνω από 100 χιλιάδες κατοίκους όπου τα ποσοστά αποχής ήταν υψηλότερα βρίσκονται σε πολιτείες που κέρδισε ο γιος του Ζαΐρ Μπολσονάρο: Ρίο Γκράντε ντο Σουλ, Σαν Πάουλο, Μίνας Ζεράις και Μάτο Γκρόσο ντο Σουλ. Αν περισσότεροι κάτοικοι αυτών των δήμων προσέλθουν στις κάλπες, η ψήφος υπέρ του υποψηφίου της δεξιάς μπορεί να πάρει μεγαλύτερες διαστάσεις.

Ένα άλλο ιδιαίτερα περιζήτητο απόθεμα ψήφων, πάνω από 8,7 εκατομμύρια, ανήκει στους βασικούς υποψηφίους που αποκλείστηκαν στον πρώτο γύρο – τον Αουγκούστο Κούρι (Avante), τον Ρενάν Σάντος (Missão) και τον Ρονάλντο Καϊάντο (PSD). Σύμφωνα με την πλειονότητα των αναλυτών και των δημοσκοπήσεων, οι ψηφοφόροι της λεγόμενης «τρίτης οδού» αναμένεται να μετακινηθούν κυρίως προς το στρατόπεδο του γερουσιαστή του PL.

Ο Κούρι, έστω και διστακτικά, και ο Καϊάντο ανακοίνωσαν επίσημα τη στήριξή τους στον Φλάβιο. Οι αριθμοί αυτοί, ωστόσο, δεν είναι καθόλου ευθύγραμμοι. Υπάρχουν έρευνες κοινής γνώμης (Quaest και Palver) που δείχνουν ότι η πλειονότητα των υποστηρικτών του συγγραφέα και ψυχιάτρου, ο οποίος θεωρείται μετριοπαθής, τάσσεται στο πλευρό του Λούλα. Επιπλέον, ο Ρενάν Σάντος, που δεν πήρε θέση υπέρ κανενός από τους δύο φιναλίστ, έφτασε να δηλώσει ότι ο μεγαλύτερος "κίνδυνος" προέρχεται από τον Φλάβιο Μπολσονάρο.

Ο υποψήφιος του PL μπορεί να κρατά τους περισσότερους άσους, αλλά ο Λούλα ντα Σίλβα έχει ακόμη χαρτιά που μπορούν να ανατρέψουν το παιχνίδι.