Από την προσπάθεια της Τουρκίας να θωρακίσει πόλεις και ενεργειακά δίκτυα, ως τη νέα πόλη έξω από την Τασκένδη, οι πολεοδόμοι αλλάζουν τον τρόπο που σχεδιάζονται και τροφοδοτούνται οι πόλεις ώστε να αντέχουν στις περιβαλλοντικές πιέσεις.
Οι πόλεις φιλοξενούν σήμερα περισσότερο από το μισό του παγκόσμιου πληθυσμού, συγκεντρώνοντας ανθρώπους και υποδομές σε περιοχές που εκτίθενται ολοένα και περισσότερο σε καύσωνες, πλημμύρες, ξηρασία και άλλες πιέσεις που συνδέονται με το κλίμα.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Στην Τουρκία, η ανθεκτικότητα ενσωματώνεται τόσο στον ίδιο τον αστικό ιστό όσο και στην ενέργεια που τροφοδοτεί τις πόλεις, από την κατοικία και τις υποδομές μέχρι την ιχνηλάτηση της παραγωγής ανανεώσιμου ηλεκτρισμού. Στο Ουζμπεκιστάν, οι πολεοδόμοι δουλεύουν σε δύο κλίμακες: σχεδιάζουν τη New Tashkent σχεδόν από το μηδέν, ενώ προσαρμόζουν ταυτόχρονα την υφιστάμενη πρωτεύουσα σε ένα μεταβαλλόμενο κλίμα.
Ενσωματώνοντας την ανθεκτικότητα στις τουρκικές πόλεις
Οι σεισμοί που έπληξαν τη νότια Τουρκία τον Φεβρουάριο του 2023 προκάλεσαν ζημιές ή κατέστρεψαν εκατοντάδες χιλιάδες κατοικίες και εκτόπισαν εκατομμύρια ανθρώπους. Η ανοικοδόμηση έκτοτε έχει ξεπεράσει τα στενά όρια της στέγασης και περιλαμβάνει τις δημοτικές υποδομές και τις βασικές υπηρεσίες.
Ο Γιασίν Γιλμάζ, γενικός διευθυντής της τουρκικής εταιρείας ανάπτυξης ακινήτων Emlak Konut, λέει ότι η ανασυγκρότηση μεγάλης κλίμακας έχει επεκταθεί πέρα από τη στέγαση και καλύπτει τα δίκτυα λυμάτων, τα ρέματα και τα μέσα μεταφοράς.
«Καθώς ξαναχτίζουμε τις πόλεις και 450.000 κατοικίες, αποκαθιστούμε κάθε πόλη με όλες τις υποδομές και τις κοινωνικές παροχές της», δήλωσε ο Γιλμάζ, προσθέτοντας ότι δόθηκε ιδιαίτερη προσοχή και στην κλιματική ανθεκτικότητα των κτιρίων.
Η ανθεκτικότητα όμως εξαρτάται επίσης από την ενέργεια που τροφοδοτεί αυτές τις πόλεις.
Η EPİAŞ, ο διαχειριστής της ενεργειακής αγοράς της Τουρκίας, λειτουργεί το σύστημα Renewable Energy Guarantees of Origin, γνωστό ως YEK-G. Τα ηλεκτρονικά πιστοποιητικά του δείχνουν ότι η αντίστοιχη ποσότητα ηλεκτρισμού παρήχθη από ανανεώσιμες πηγές, με κάθε πιστοποιητικό να αντιστοιχεί σε μία μεγαβατώρα.
Το προαιρετικό αυτό σύστημα χρησιμοποιεί τεχνολογία blockchain για να καταγράφει πληροφορίες σχετικά με τον ανανεώσιμο ηλεκτρισμό από την παραγωγή έως την κατανάλωση.
Ο Μουσταφά Αϊντίν, αντιπρόεδρος του Energy Exchange Istanbul, αναφέρει τα ηλεκτρικά οχήματα ως ένα πεδίο εφαρμογής.
«Με το σύστημα πιστοποίησης YEK-G μπορούμε να αποδείξουμε ότι το ηλεκτρικό ρεύμα που παράγεται από ανανεώσιμες ενεργειακές μονάδες φτάνει πράγματι στην κατανάλωση», είπε. Η ηλεκτρική ενέργεια που χρησιμοποιείται για τη φόρτιση μπορεί να αντιστοιχίζεται με παραγωγή από ηλιακά, αιολικά και υδροηλεκτρικά.
Για τον Κρις Μέσα, ειδικό σύμβουλο του Climate High-Level Champion, οι φυσικές υποδομές και η τεχνολογία αποτελούν μόνο ένα μέρος της προετοιμασίας των πόλεων για περιβαλλοντικούς κινδύνους.
«Η ευθύνη δεν έχει να κάνει με το αν είναι υποχρέωση του ενός ή του άλλου, αλλά με τη δημιουργία ευαισθητοποίησης, γνώσης και εκπαίδευσης από την αρχή», είπε.
Ο Μέσα υποστηρίζει ότι η κλιματική εκπαίδευση πρέπει να ξεκινά νωρίς, με τα σχολεία να βοηθούν τους πολίτες να κατανοήσουν τους κινδύνους που ίσως αντιμετωπίσει η πόλη τους.
Ξεκινώντας από λευκό καμβά
Περισσότερα από 3.000 χιλιόμετρα μακριά, μια νέα πόλη παίρνει μορφή στην ανατολική άκρη της πρωτεύουσας του Ουζμπεκιστάν.
Η κατασκευή της New Tashkent ξεκίνησε το 2023. Αν και μεγάλες εκτάσεις παραμένουν εργοτάξια, το γενικό πολεοδομικό σχέδιο προβλέπει 2.000 εκτάρια χώρων πρασίνου και ακόμη 500 εκτάρια πάρκων. Αρκετές μεγάλες εγκαταστάσεις, μεταξύ των οποίων ένας σταθμός τριπαραγωγής και ένας ηλεκτρικός υποσταθμός, τέθηκαν σε λειτουργία τον Οκτώβριο του 2026.
Το χτίσιμο μιας πόλης από την αρχή επιτρέπει οι αποφάσεις για το νερό, τη βλάστηση και την ενέργεια να ενσωματωθούν πριν εγκατασταθούν οι κάτοικοι.
Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για το πράσινο. Τα δέντρα προσφέρουν σκιά στα ζεστά καλοκαίρια του Ουζμπεκιστάν, όμως η συντήρηση της βλάστησης δημιουργεί και τη δική της ζήτηση για νερό.
Ο Σαϊνταζίμ Σαρίποφ, σύμβουλος του διευθυντή για τα πολεοδομικά έργα στη Διεύθυνση της New Tashkent, λέει ότι τα είδη επιλέγονται με βάση τις τοπικές συνθήκες.
«Δόθηκε ιδιαίτερη προσοχή σε δέντρα που αντέχουν σε ξηρές συνθήκες και χρειάζονται λιγότερο νερό», είπε ο Σαρίποφ. «Χρησιμοποιούνται συστήματα στάγδην άρδευσης για τη μείωση της κατανάλωσης νερού.»
Η προσέγγιση αυτή δεν περιορίζεται στην άρδευση. Ο Σαρίποφ λέει ότι τα λύματα πρόκειται να υποβάλλονται σε επεξεργασία ώστε να επαναχρησιμοποιούνται ως τεχνικό νερό και για τον καλλωπισμό, ενώ τα κτίρια αναμένεται να συλλέγουν βρόχινο νερό ή να επαναχρησιμοποιούν επεξεργασμένα λύματα στους χώρους τους.
Οι ανάγκες σε νερό έχουν επηρεάσει και τη διαμόρφωση του τοπίου. Σύμφωνα με τον Σαρίποφ, οι πολεοδόμοι χρησιμοποιούν τοπικά προσαρμοσμένους θάμνους που χρειάζονται λιγότερη άρδευση από τους χλοοτάπητες, ενώ οι κοίτες των καναλιών έχουν επενδυθεί ώστε να περιορίζεται η διήθηση.
Θέρμανση και ψύξη μιας νέας πόλης
Οι ενεργειακές υποδομές της New Tashkent συναρμολογούνται την ώρα που η κατασκευή συνεχίζεται.
Ο Σαράφ Ρατζάμποφ, αναπληρωτής διευθυντής της Διεύθυνσης New Tashkent, λέει ότι φωτοβολταϊκά στις ταράτσες ενσωματώνονται σε έργα σε όλη την ανάπτυξη.
Ο σταθμός τριπαραγωγής, μέρος ενός πακέτου νέων έργων υποδομής στην πόλη, προορίζεται να παρέχει θέρμανση και ψύξη μέσω ενός κεντρικού δικτύου.
«Το καλοκαίρι, το σύστημα παρέχει ζεστό νερό καθώς και ψυχρό νερό για την ψύξη των κατοικιών. Τον χειμώνα, ο ατμός που παράγεται από το λεβητοστάσιο χρησιμοποιείται για τη θέρμανση», δήλωσε ο Ασίλτουρκ Τσακμάκ, γενικός μηχανικός του έργου.
Κάποιες υποδομές λειτουργούν ήδη, ενώ άλλα στοιχεία βρίσκονται ακόμη υπό κατασκευή ή σε φάση σχεδιασμού. Καθώς μεγάλο μέρος της New Tashkent δεν έχει ακόμη κατοικηθεί, πολλά από αυτά τα συστήματα δεν έχουν δοκιμαστεί υπό τις απαιτήσεις μιας πλήρως κατοικημένης πόλης.
Αναζητώντας χώρο στην υφιστάμενη πρωτεύουσα
Η κατάσταση είναι διαφορετική στο εσωτερικό της Τασκένδης, όπου οι υπάρχοντες δρόμοι, τα κτίρια και οι γειτονιές αφήνουν μικρότερη ελευθερία για τον επανασχεδιασμό του αστικού τοπίου.
Περισσότερα από 1,35 εκατομμύρια δέντρα και θάμνοι φυτεύτηκαν σε όλη την πρωτεύουσα την περίοδο 2022-2026, σύμφωνα με τις αρχές οικολογίας του Ουζμπεκιστάν. Προβλέπονται νέες ζώνες πρασίνου, συμπεριλαμβανομένων νέων περιοχών στην περιφέρεια Μπεκτεμίρ και κατά μήκος του διαδρόμου του ποταμού Τσιρτσίκ.
Ένα νέο έργο στο Μπεκτεμίρ δείχνει πώς φαίνεται αυτή η διαδικασία στην πράξη.
Την άνοιξη του 2026 δημιουργήθηκε εκεί ζώνη πρασίνου έκτασης 4,23 εκταρίων, σύμφωνα με τον Μπεκτζόν Εγκαμόφ, επικεφαλής ειδικό στο Tashkent City Department of Ecology. Περιλαμβάνει 1.415 καλλωπιστικά δέντρα, τα οποία ποτίζονται με στάγδην άρδευση ώστε να μειώνεται η κατανάλωση νερού.
Σε αντίθεση με τη New Tashkent, όπου το πράσινο μπορεί να σχεδιαστεί πριν χτιστούν οι γειτονιές, έργα όπως αυτό στο Μπεκτεμίρ πρέπει να βρουν χώρο μέσα σε μια ήδη υφιστάμενη πόλη.