Ρώσοι μετανάστες στην ΕΕ: Σε ποιες χώρες εγκαθίστανται, ποιο είναι το προφίλ τους

Ο αριθμός των Ρώσων πολιτών που διαμένουν νόμιμα στην ΕΕ έχει αυξηθεί κατά 105.000 από τότε που η Ρωσία εξαπέλυσε την πλήρους κλίμακας εισβολή στην Ουκρανία στις αρχές του 2022, φτάνοντας τους 876.600 μέχρι τα τέλη του 2025, σύμφωνα με ανάλυση των στοιχείων της Eurostat.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Η αύξηση αυτή αντιστοιχεί σε άνοδο 13,6% σε σχέση με τους 771.800 Ρώσους που διέθεταν έγκυρες προσωρινές ή μόνιμες άδειες διαμονής στα κράτη μέλη της ΕΕ το 2021. Η Γερμανία φιλοξενεί τη μεγαλύτερη κοινότητα, με 218.000 κατοίκους, ακολουθούμενη από την Ισπανία (116.800) και την Εσθονία (78.400).

Η Νότια Ευρώπη έχει καταγράψει τη μεγαλύτερη άνοδο: η Ισπανία εξέδωσε άδειες διαμονής σε 44.400 Ρώσους υπηκόους την περίοδο αυτή, η Γαλλία σε 13.700, ενώ σε Κύπρο και Πορτογαλία οι πληθυσμοί ατόμων γεννημένων στη Ρωσία αυξήθηκαν αντίστοιχα 2,5 και 3,5 φορές.

Αρκετά κράτη της ΕΕ κινήθηκαν στην αντίθετη κατεύθυνση. Η Λετονία, η Εσθονία και η Τσεχία έχουν καταγράψει τις μεγαλύτερες μειώσεις στον αριθμό Ρώσων κατοίκων, αποτέλεσμα αυστηρών πολιτικών μετανάστευσης και, στις χώρες της Βαλτικής, ανησυχιών για την ασφάλεια λόγω των μεγάλων ρωσόφωνων κοινοτήτων.

Σημαντικές κοινότητες έχουν σχηματιστεί και εκτός ΕΕ. Στη Σερβία ο ρωσικός πληθυσμός αυξήθηκε από περίπου 5.000 πριν από την εισβολή σε 61.900 μέχρι τα τέλη του 2025. Μέχρι την άνοιξη φέτος, το Καζακστάν είχε υποδεχθεί πάνω από 107.000 Ρώσους μετανάστες, ενώ η Αρμενία και η Γεωργία φιλοξενούσαν αντίστοιχα 43.500 και 70.000.

Η Τουρκία προσέλκυσε μεγάλο αριθμό αμέσως μετά την εισβολή, αλλά στη συνέχεια αυστηροποίησε τους κανόνες παραμονής. Έως τον Ιούνιο, οι έγκυρες άδειες παραμονής Ρώσων υπηκόων εκεί είχαν μειωθεί σε 75.900, δηλαδή στο μισό του ανώτατου επιπέδου του 2023.

Ερευνητές που παρακολουθούν τα μοτίβα της εξόδου έχουν εντοπίσει τουλάχιστον τέσσερα διακριτά κύματα από τον Φεβρουάριο του 2022. Το πιο πρόσφατο, που εξελίσσεται από την άνοιξη, έχει πυροδοτηθεί από νέους ισχυρισμούς για επικείμενη επιστράτευση στον πόλεμο της Μόσχας στην Ουκρανία.

«Τώρα όλοι καταλαβαίνουν ότι δεν έχουν μέλλον στη Ρωσία. Δεν υπάρχει εικόνα του μέλλοντος, καμία κατανόηση για το τι θα συμβεί σε έξι μήνες ή σε έναν χρόνο», ανέφερε η Αναστασία Μπουράκοβα, δικηγόρος και ιδρύτρια του Kovcheg, ενός εγχειρήματος νομικής υποστήριξης για Ρώσους στο εξωτερικό. «Και πέρα από αυτό, υπάρχουν κίνδυνοι που συνδέονται με την κινητοποίηση και τη στράτευση, τους οποίους οι άνθρωποι βιώνουν πολύ προσωπικά».

'Τώρα δεν έχω τίποτα και νιώθω ελεύθερος'

Ο Ιβάν, 19 ετών, έφυγε από τη Ρωσία την άνοιξη για να αποφύγει τη στράτευση και τώρα εργάζεται στις οικοδομές στο Ερεβάν, ανεβάζοντας βίντεο στο YouTube. Ένα χρόνο νωρίτερα ήταν διευθυντής σε κατάστημα κινητής τηλεφωνίας.

«Σκεφτόμουν: αυτό είναι, αυτή είναι ζωή, όλα πηγαίνουν όπως πρέπει», είπε σε βίντεο στο YouTube. «Τώρα κάθομαι σε ένα παγκάκι στο Ερεβάν, χωρίς τίτλο και χωρίς σταθερή δουλειά. Η γυναίκα μου είναι δίπλα μου. Τότε ήμουν μάνατζερ και ένιωθα παγιδευμένος. Τώρα δεν έχω τίποτα και νιώθω ελεύθερος».

Έρευνες ανεξάρτητων επιστημόνων δείχνουν ότι ανάμεσα στους Ρώσους που έχουν φύγει από τη χώρα κυριαρχούν τα νεαρά ζευγάρια, συχνά χωρίς παιδιά, με τους δύο συντρόφους κάτω των 36 ετών.

Τείνουν να έχουν υψηλό μορφωτικό επίπεδο και συγκεντρώνονται σε επαγγέλματα είτε εκτεθειμένα σε πολιτικές διώξεις – δημοσιογράφοι, εργαζόμενοι σε οργανώσεις δικαιωμάτων, πολιτικοί αναλυτές – είτε σε πεδία με μεγάλη διεθνή ζήτηση, κυρίως στην πληροφορική, τη μηχανική και την ακαδημαϊκή έρευνα. Περίπου 20% όσων έφυγαν δεν διαθέτουν πανεπιστημιακό πτυχίο. Περίπου 18% σπουδάζουν ή σχεδιάζουν να σπουδάσουν στο εξωτερικό.

Διακρίνονται σε τρεις μεγάλες κατηγορίες: όσους έχουν εγκατασταθεί και αναμένουν να παραμείνουν μακροπρόθεσμα στο εξωτερικό, όσους έχουν ήδη μετακινηθεί μια φορά και ετοιμάζονται να μετεγκατασταθούν εκ νέου, και όσους βρίσκονται ακόμη στη Ρωσία αλλά σκοπεύουν να φύγουν μέσα σε έξι μήνες.

Οι οικονομικές επιπτώσεις στις χώρες υποδοχής είναι ορατές αλλά άνισες. Στην Αρμενία και τη Γεωργία, η ξαφνική εισροή ανθρώπων και κεφαλαίων συνέβαλε σε αύξηση του ΑΕΠ μεταξύ 9% και 9,4% στο απόγειο της περιόδου 2022–2024, σύμφωνα με ανάλυση που δημοσίευσε το ερευνητικό ινστιτούτο CASE Center.

Τα μέσα εισοδήματα ρωσικών νοικοκυριών στη Σερβία έφταναν περίπου τις 3.500 ευρώ τον μήνα, έναντι τοπικού μέσου όρου 900 ευρώ. Στη Γεωργία τα αντίστοιχα ποσά ήταν 3.300 ευρώ έναντι 650. Η επίδραση έχει έκτοτε εξασθενήσει, καθώς οι οικονομίες υποδοχής προσαρμόστηκαν, με την ανάπτυξη να επανέρχεται σε επίπεδα 5–7% ετησίως.

Αντί να ανταγωνίζονται για τις τοπικές θέσεις εργασίας, οι περισσότεροι Ρώσοι μετανάστες εργάζονται εξ αποστάσεως ή δημιουργούν δικές τους επιχειρήσεις.

Στον τομέα της πληροφορικής, έως και 41% έχουν διατηρήσει εισοδήματα από ξένους πελάτες, ενώ στα μέσα ενημέρωσης περίπου 21% έχουν κάνει το ίδιο, διοχετεύοντας χρήμα στις οικονομίες υποδοχής μέσω φόρων και καθημερινών δαπανών.

Την ίδια ώρα, οι ρωσικές αρχές και ανεξάρτητοι ερευνητές έχουν καταγράψει ορισμένες επιστροφές, αλλά η πραγματική έκταση παραμένει αντικείμενο διαφωνίας.

Το ανεξάρτητο κοινωνιολογικό εγχείρημα OutRush εκτίμησε ότι έως το καλοκαίρι του 2024 δεν είχαν επιστρέψει στη Ρωσία πάνω από 8% των μεταναστών, ενώ περίπου 5% επιθυμούν να το πράξουν.

Το Institute of Applied Economic Research στο RANEPA, ένα ακαδημαϊκό ίδρυμα που συνδέεται με το κράτος, υπολόγισε το συνολικό ποσοστό επιστροφής από το κύμα 2022–2023 σε περίπου 10%.

Οι εκτιμήσεις από συμβουλευτικές εταιρείες και γραφεία εύρεσης προσωπικού είναι αισθητά υψηλότερες, από 16% για τους εργαζόμενους στην πληροφορική έως 40–45% για όσους έφυγαν στο αποκορύφωμα της εξόδου.

Ως συνηθέστεροι λόγοι επιστροφής αναφέρονται η δυσκολία εξεύρεσης εργασίας, προβλήματα με το νομικό καθεστώς και το κλείσιμο ρωσικών επιχειρήσεων που είχαν μεταφερθεί στο εξωτερικό.

Το επίσημο πρόγραμμα επανεγκατάστασης της ίδιας της Ρωσίας κατέγραψε ιστορικό χαμηλό το 2025, προσελκύοντας μόλις 26.700 άτομα στη χώρα.

Το Euronews δεν ήταν σε θέση να επαληθεύσει ανεξάρτητα τα στοιχεία της ρωσικής κυβέρνησης.