Η Φινλανδία, η Γερμανία και η Λιθουανία μοιράζονται το ευρώ και το επιτόκιο καταθέσεων 2,50% της ΕΚΤ, αλλά με πληθωρισμό Σεπτεμβρίου 2,7%, 3,3% και 6,1% δείχνουν πώς μία πολιτική εφαρμόζεται σε διαφορετικές πραγματικότητες τιμών.
Τρεις χώρες μοιράζονται ένα νόμισμα και ένα κοινό επιτόκιο της κεντρικής τράπεζας, όμως οι ρυθμοί πληθωρισμού τους διαφέρουν πάνω από το διπλάσιο.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Τον Σεπτέμβριο, ο ετήσιος πληθωρισμός ήταν 2,7% στη Φινλανδία, 3,3% στη Γερμανία και 6,1% στη Λιθουανία, σύμφωνα με τον εναρμονισμένο δείκτη HICP της Eurostat, που δημοσιεύθηκε τον Οκτώβριο. Ο μέσος όρος στη ζώνη του ευρώ ήταν 3,8%. Και οι τρεις χώρες αντιμετωπίζουν το ίδιο επιτόκιο καταθέσεων της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ), στο 2,50%.
Ένα ενεργειακό σοκ με άνισες επιπτώσεις
Ο κοινός παρονομαστής είναι η ενέργεια. Τα στοιχεία της Eurostat δείχνουν ότι οι τιμές ενέργειας στη ζώνη του ευρώ αυξήθηκαν τον Σεπτέμβριο κατά 18,9%, προσθέτοντας 1,71 ποσοστιαίες μονάδες στον πληθωρισμό, σχεδόν τη μισή του συνολικού μεγέθους. Χωρίς την ενέργεια, ο πληθωρισμός στη ζώνη του ευρώ ήταν 2,3%.
Το πώς εκδηλώνεται αυτό το σοκ εξαρτάται από το ενεργειακό μείγμα κάθε χώρας, τις φορολογικές επιλογές και τη δύναμη της εγχώριας οικονομίας.
Λιθουανία: ενέργεια, φόροι και μισθοί
Η Λιθουανία βρίσκεται στην κορυφή του εύρους και ο λόγος δεν είναι οι τιμές των τροφίμων. Τα στοιχεία της Eurostat δείχνουν ότι ο πληθωρισμός σε τρόφιμα, αλκοόλ και καπνό ήταν 0,5%, ενώ οι τιμές ενέργειας εκτινάχθηκαν κατά 33,0% και ο πληθωρισμός στις υπηρεσίες έφτασε το 6,9%.
Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ) αποδίδει την έξαρση στις υψηλές τιμές ενέργειας σε συνθήκες συνεχιζόμενης εξάρτησης από εισαγωγές, στη δυνατή εγχώρια ζήτηση και στους αυξημένους ειδικούς φόρους κατανάλωσης. Η πολιτική ενίσχυσε την πίεση. Από τον Ιανουάριο, η Λιθουανία αύξησε τον ΦΠΑ στη θέρμανση κατοικιών, στο ζεστό νερό και στα ξύλα για τζάκι από 9% σε 21%. Το προσχέδιο προϋπολογισμού της κυβέρνησης εκτιμούσε ότι μόνο η αλλαγή στη θέρμανση θα προσέθετε 0,5 ποσοστιαίες μονάδες στον πληθωρισμό.
Η πίεση έχει επεκταθεί πέρα από τα καύσιμα και τη θέρμανση. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat, ο βασικός πληθωρισμός στη Λιθουανία, χωρίς ενέργεια, τρόφιμα, αλκοόλ και καπνό, ήταν 3,9%. Η Τράπεζα της Λιθουανίας προβλέπει ότι οι μέσοι μισθοί θα αυξηθούν κατά 9,4% το 2026, και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συνδέει τον πληθωρισμό στις υπηρεσίες με την ισχυρή αύξηση των αποδοχών και την άνοδο του κατώτατου μισθού κατά 11,1%.
Οι υψηλότεροι μισθοί μπορεί να βελτιώνουν κατά μέσο όρο τη θέση πολλών εργαζομένων. Όμως οι συνταξιούχοι, οι δικαιούχοι επιδομάτων και τα νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος με μεγάλους λογαριασμούς ενέργειας είναι πιο εκτεθειμένοι. Υπάρχει και ο κίνδυνος δευτερογενών επιδράσεων. Οι επιχειρήσεις υπηρεσιών με υψηλή ένταση εργασίας μπορούν να μετακυλίσουν τους αυξημένους μισθούς στις τιμές, διατηρώντας τον πληθωρισμό σε υψηλά επίπεδα ακόμη και όταν υποχωρήσει το ενεργειακό σοκ.
Φινλανδία: προστατευμένη, αλλά άτονη
Τα στοιχεία της Eurostat δείχνουν ότι η Φινλανδία αντιμετώπισε αντίστοιχο ενεργειακό σοκ, με τον πληθωρισμό ενέργειας στο 13,1%, αλλά ο γενικός πληθωρισμός παρέμεινε στο 2,7%. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναφέρει ότι η σχετικά χαμηλή εξάρτηση της Φινλανδίας από τα ορυκτά καύσιμα μετρίασε το πλήγμα. Η Statistics Finland διαπίστωσε ότι η φθηνότερη ηλεκτρική ενέργεια και το κόστος ιδιόκτητης κατοικίας συγκράτησαν τον εθνικό δείκτη τιμών καταναλωτή, την ώρα που η βενζίνη, το ντίζελ και το πετρέλαιο θέρμανσης τον ωθούσαν προς τα πάνω.
Η εγχώρια πληθωριστική πίεση είναι περιορισμένη. Σύμφωνα με την Eurostat, ο βασικός πληθωρισμός ήταν 1,4% και ο πληθωρισμός στις υπηρεσίες 1,7%. Η Τράπεζα της Φινλανδίας προβλέπει ανεργία 10,4% το 2026, ενώ η Επιτροπή αναμένει ρυθμό ανάπτυξης ΑΕΠ 0,8%. Η Statistics Finland αναφέρει ότι οι ονομαστικές αποδοχές αυξήθηκαν κατά 3,5% σε ετήσια βάση το τρίτο τρίμηνο, δηλαδή 1,2% σε πραγματικούς όρους.
Ο συνδυασμός αυτός βοηθά να εξηγηθεί γιατί μία ακόμη αύξηση επιτοκίων μπορεί, από την οπτική του Ελσίνκι, να θεωρείται υπερβολικά περιοριστική.
Γερμανία: άλμα συγκεντρωμένο στα καύσιμα
Η Γερμανία βρίσκεται στη μέση. Τα στοιχεία της Eurostat δείχνουν πληθωρισμό ενέργειας 13,4% και βασικό πληθωρισμό 2,5%. Η στατιστική υπηρεσία της χώρας, Destatis, βρήκε ότι τα καύσιμα κίνησης αυξήθηκαν κατά 37,1% και το πετρέλαιο θέρμανσης κατά 74,9% στον εθνικό δείκτη. Αν εξαιρεθούν αυτά τα δύο είδη, ο πληθωρισμός ήταν 1,8%.
Οι μισθολογικές πιέσεις είναι συγκρατημένες. Οι συμφωνημένες αμοιβές αυξήθηκαν κατά 2,9% σε ετήσια βάση τον Αύγουστο, και η Bundesbank προβλέπει τον ίδιο μέσο ρυθμό για το 2026. Η Eurostat υπολογίζει τον πληθωρισμό στις υπηρεσίες στο 2,8%.
Η πολιτική περιπλέκει επίσης την εικόνα. Υφιστάμενα ομοσπονδιακά μέτρα μείωσαν τις τιμές ηλεκτρικού ρεύματος, φυσικού αερίου και τηλεθέρμανσης, ενώ μια νέα μείωση του φόρου στα καύσιμα τέθηκε σε ισχύ την 1η Οκτωβρίου, άρα δεν περιλαμβάνεται στα στοιχεία του Σεπτεμβρίου. Οι εθνικές παρεμβάσεις μπορούν να μετακινούν τον καταγεγραμμένο πληθωρισμό από μήνα σε μήνα, χωρίς να αλλάζουν το υποκείμενο ευρωπαϊκό σοκ.
Τι σημαίνει ένα ενιαίο επιτόκιο
Η ΕΚΤ αύξησε το επιτόκιο καταθέσεων από 2,25% σε 2,50% τον Σεπτέμβριο, υποστηρίζοντας ότι η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή διατηρεί τον πληθωρισμό πάνω από τον στόχο και ότι οι πλήρεις επιπτώσεις του ενεργειακού σοκ δεν έχουν ακόμη εμφανιστεί.
Αν αφαιρέσουμε τον εθνικό γενικό πληθωρισμό από το επιτόκιο της ΕΚΤ, προκύπτει ένας χονδρικός δείκτης πραγματικού επιτοκίου: μείον 0,2% στη Φινλανδία, μείον 0,8% στη Γερμανία και μείον 3,6% στη Λιθουανία. Ο απλός αυτός υπολογισμός, που βασίζεται σε στοιχεία της ΕΚΤ και της Eurostat, δεν αποτελεί πραγματικό μέτρο, καθώς τα νοικοκυριά και οι επιχειρήσεις κινούνται με βάση τον αναμενόμενο πληθωρισμό και αντιμετωπίζουν διαφορετικό κόστος δανεισμού.
Οι εντάσεις γύρω από τη νομισματική πολιτική διαφέρουν από χώρα σε χώρα. Η αναιμική ανάπτυξη και η υψηλή ανεργία στη Φινλανδία συνηγορούν κατά μιας περαιτέρω σύσφιξης. Στη Γερμανία, το επιτόκιο είναι πιο εύκολο να δικαιολογηθεί με δεδομένο τον βασικό πληθωρισμό στο 2,5%, όμως η επιτάχυνση του Σεπτεμβρίου οφείλεται σχεδόν αποκλειστικά στα καύσιμα και το πετρέλαιο θέρμανσης. Στη Λιθουανία, το επιτόκιο μοιάζει χαλαρό σε σχέση με πληθωρισμό 6,1%, αν και τα υψηλότερα επιτόκια δεν μπορούν να αναιρέσουν μια αύξηση του ΦΠΑ ή να μειώσουν τις τιμές των εισαγόμενων καυσίμων. Δρουν αποδυναμώνοντας τη ζήτηση και περιορίζοντας τις δευτερογενείς επιδράσεις.
Και η μετάδοση της πολιτικής διαφέρει. Έρευνα της ΕΚΤ (πηγή στα Αγγλικά) καταλήγει ότι η πολιτική λειτουργεί ταχύτερα και πιο έντονα εκεί όπου είναι πιο διαδεδομένο το χρέος με κυμαινόμενο επιτόκιο και η μόχλευση των νοικοκυριών, και η Λιθουανία συγκαταλέγεται στις χώρες που βασίζονται σε στεγαστικά δάνεια με κυμαινόμενο επιτόκιο και σύντομες περιόδους αναπροσαρμογής.
Ωστόσο, πρόσφατη μελέτη που καλύπτει την περίοδο 2000 έως 2025 υποδεικνύει ότι οι αντιδράσεις της παραγωγής και του πληθωρισμού στη νομισματική πολιτική είναι λιγότερο άνισες απ’ ό,τι συχνά θεωρείται, καθώς ορισμένες δομικές διαφορές αλληλοεξουδετερώνονται.
Πηγές: Eurostat, ECB, IMF, European Commission, Bank of Lithuania, Bank of Finland, Statistics Finland, Destatis, Bundesbank.