Γιατί οι εκλογές στο Ισραήλ δεν αφορούν μόνο τη σύγκρουση με Ιράν και Χαμάς

Οι Ισραηλινοί προσέρχονται στις κάλπες την Τρίτη, στην πρώτη εθνική εκλογική αναμέτρηση της χώρας μετά την επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023, μια ψηφοφορία που εξελίσσεται σε δημοψήφισμα για τον πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Κι όμως, για μια χώρα που τα τελευταία τρία χρόνια πολεμά σε πολλά μέτωπα, η προεκλογική εκστρατεία είναι εντυπωσιακά σιωπηλή ως προς τον τρόπο διεξαγωγής αυτών των πολέμων.

Η στάση του Ισραήλ στη Γάζα, η οποία οδήγησε στην έκδοση διεθνούς εντάλματος σύλληψης για τον Νετανιάχου, έχει σχεδόν μείνει εκτός συζήτησης. Το ίδιο ισχύει για την κατοχή μεγάλου τμήματος του νότιου Λιβάνου και περιοχών της Συρίας, καθώς και για τους δύο πολέμους που εξαπέλυσε εναντίον του Ιράν. Όλα αυτά απολαμβάνουν ευρεία υποστήριξη μεταξύ των Εβραίων Ισραηλινών.

Οι βασικοί αντίπαλοι έχουν επικεντρωθεί αντίθετα στον ίδιο τον Νετανιάχου: την προσωπικότητά του, την ευθύνη του για τις αποτυχίες ασφαλείας της 7ης Οκτωβρίου, τις στρατιωτικές εξαιρέσεις για τους υπερορθόδοξους και την προσπάθειά του το 2023 να αναμορφώσει τη δικαιοσύνη.

Ελάχιστα διαφοροποιούνται και τα δύο κύρια μπλοκ στο παλαιστινιακό. Και στα δύο κυριαρχούν κόμματα που στηρίζουν τον εβραϊκό εποικισμό στην κατεχόμενη Δυτική Όχθη και αντιτίθενται σε παλαιστινιακό κράτος, ενώ κανένας από τους επικρατέστερους υποψήφιους δεν ζητά επανεκκίνηση της ειρηνευτικής διαδικασίας.

Η σκιά της 7ης Οκτωβρίου

Υπενθυμίσεις του πολέμου υπάρχουν παντού. Αυτοκόλλητα με τα πρόσωπα πεσόντων στρατιωτών καλύπτουν τους σταθμούς των τρένων, δίπλα σε ξεθωριασμένες κίτρινες κορδέλες για τους ομήρους, οι τελευταίοι από τους οποίους επέστρεψαν πέρυσι με βάση μια συμφωνία κατάπαυσης του πυρός.

Σύμφωνα με το Israel Democracy Institute (IDI), ένα think tank με έδρα την Ιερουσαλήμ, περίπου το 68% των Εβραίων Ισραηλινών δηλώνουν ότι οι απόψεις τους για την 7η Οκτωβρίου είναι καθοριστικές για τον τρόπο που θα ψηφίσουν. Στους Άραβες πολίτες, το ποσοστό είναι 32%, με τους περισσότερους να αναφέρουν την εγκληματικότητα ως κύρια ανησυχία.

Ο Νετανιάχου, ο μακροβιότερος πρωθυπουργός του Ισραήλ, προβάλλει τις στρατιωτικές επιτυχίες κατά της Χαμάς, της Χεζμπολάχ και του Ιράν, ενώ για τις αποτυχίες της 7ης Οκτωβρίου ρίχνει την ευθύνη στο σύστημα ασφαλείας.

Οι επικριτές του υποστηρίζουν ότι αποφεύγει την ανάληψη ευθύνης μπλοκάροντας μια επίσημη κρατική έρευνα. Τον κατηγορούν επίσης ότι καθυστερεί την επίτευξη συμφωνίας για τους ομήρους και ότι δεν έχει εξασφαλίσει μια ξεκάθαρη νίκη σε κανένα μέτωπο.

Ποιοι υπηρετούν στον στρατό;

Το θέμα που έχει προκαλέσει τη μεγαλύτερη οργή είναι η στράτευση. Η στρατιωτική θητεία είναι υποχρεωτική για τους περισσότερους Εβραίους Ισραηλινούς, όμως οι κυβερνήσεις Νετανιάχου στηρίζονται διαχρονικά σε υπερορθόδοξα κόμματα που επιμένουν να εξαιρούνται οι μαθητές των ιερατικών σχολών.

Η αγανάκτηση μεγαλώνει όσο οι έφεδροι καλούνται ξανά και ξανά και ο στρατός παλεύει με την έλλειψη προσωπικού. Περίπου 13.000 υπερορθόδοξοι άνδρες συμπληρώνουν κάθε χρόνο τα 18, αλλά λιγότεροι από ένας στους δέκα κατατάσσονται.

Περίπου το ένα τέταρτο των εβραίων ψηφοφόρων δήλωσαν στο IDI ότι το ζήτημα θα επηρεάσει την επιλογή τους. Ο πρόεδρος του IDI, Γιοχάναν Πλέσνερ, είπε ότι ήταν «πιθανότατα το νούμερο ένα θέμα» για το αντι-Νετανιάχου στρατόπεδο.

Η Ταμάρ Χέρμαν από το IDI ανέφερε ότι πολλοί Ισραηλινοί βλέπουν τη στρατιωτική θητεία ως «ένα είδος άδειας για την ιδιότητα του πολίτη».

Ο βασικός αντίπαλος του Νετανιάχου, ο πρώην αρχηγός του στρατού Γκαντί Άιζενκοτ, έχει δεσμευθεί ότι θα τερματίσει τις de facto εξαιρέσεις. Ο Άιζενκοτ, κεντρώος, έχασε τον γιο του και δύο ανιψιούς του στις μάχες στη Γάζα.

Η μεταρρύθμιση στη Δικαιοσύνη χάνει έδαφος

Η απόπειρα μεταρρύθμισης στη Δικαιοσύνη έβγαλε εκατοντάδες χιλιάδες στους δρόμους το 2023 και άφησε το Ισραήλ βαθιά διχασμένο όταν επιτέθηκε η Χαμάς. Ο Νετανιάχου την παρουσίαζε ως περιορισμό της εξουσίας μη εκλεγμένων δικαστών. Οι αντίπαλοί του την έβλεπαν ως άρπαγμα εξουσίας από έναν ηγέτη που αντιμετωπίζει κατηγορίες για διαφθορά, τις οποίες ο ίδιος αρνείται.

Μετά την 7η Οκτωβρίου, μεγάλο τμήμα αυτού του κινήματος μετατόπισε την ενέργειά του στο αίτημα για την απελευθέρωση των ομήρων. Σήμερα, μόλις το 18% των Εβραίων Ισραηλινών δηλώνει ότι η μεταρρύθμιση θα καθορίσει την ψήφο του, ένδειξη αυτού που η Χέρμαν περιέγραψε ως «κόπωση της κοινής γνώμης». Έχει μεγαλύτερη βαρύτητα στην αριστερά, όπου το επικαλείται το 22,5%.

Ο νόμος που ψηφίστηκε πέρυσι και δίνει στην κυβέρνηση μεγαλύτερο λόγο στον ορισμό των δικαστών θα τεθεί σε ισχύ μόνο όταν ορκιστεί η επόμενη Κνεσέτ. Το μπλοκ της αντιπολίτευσης έχει δεσμευθεί να τον καταργήσει.

Η αριθμητική των συνασπισμών

Οι Ισραηλινοί ψηφίζουν για κομματικούς συνδυασμούς και όχι για μεμονωμένους υποψήφιους, και κανένα κόμμα δεν αναμένεται να πλησιάσει τις 61 έδρες που απαιτούνται για πλειοψηφία στην 120μελή Κνεσέτ. Πρωθυπουργός θα γίνει όποιος καταφέρει να σχηματίσει κυβερνητικό συνασπισμό. Αν κανείς δεν τα καταφέρει, ο Νετανιάχου θα παραμείνει ως υπηρεσιακός πρωθυπουργός μέχρι ακόμη μία εκλογική αναμέτρηση.

Πάνω από το ένα τέταρτο των εβραίων ψηφοφόρων δηλώνουν ότι ο αρχηγός του κόμματος είναι καθοριστικός παράγοντας. Οι υποστηρικτές του Νετανιάχου βλέπουν σε αυτόν έναν έμπειρο ηγέτη που αντιστάθηκε σε Αμερικανούς προέδρους και αρνήθηκε παραχωρήσεις που, κατά την άποψή τους, θα έθεταν σε κίνδυνο το Ισραήλ. Οι επικριτές του τον θεωρούν διεφθαρμένο.

Οι υποστηρικτές του Άιζενκοτ επικαλούνται τις δεκαετίες του με στολή και τις προσωπικές του απώλειες. Γιος Μαροκινών εβραίων μεταναστών, θα ήταν ο πρώτος πρωθυπουργός του Ισραήλ χωρίς ευρωπαϊκή καταγωγή, αν και ο ίδιος δεν έχει κάνει θέμα αυτό το στοιχείο στην καμπάνια του.

Η απούσα οικονομική συζήτηση

Το κόστος ζωής αποτελεί μείζονα ανησυχία, αλλά έχει ελάχιστα απασχολήσει την προεκλογική εκστρατεία. Έρευνα της Σαρίτ Μεναχέμ-Κάρμι του Aaron Institute for Economic Policy του Reichman University διαπίστωσε ότι το Ισραήλ είναι πλέον ακριβότερο από πλούσιες ευρωπαϊκές χώρες όπως η Αυστρία, η Δανία και η Σουηδία.

Το IDI βρήκε ότι το 38% των Εβραίων Ισραηλινών κατατάσσει την οικονομία ως πρώτη ή δεύτερη προτεραιότητα, ποσοστό που ανεβαίνει στο 46% μεταξύ των Αράβων πολιτών. Ο Νετανιάχου πιστώνει τις πολιτικές του με την τροφοδότηση της ανάπτυξης και μιας ακμάζουσας τεχνολογικής αγοράς, ενώ οι αντίπαλοί του λένε ότι πολλοί έχουν μείνει πίσω.

Κανένας από τους επικρατέστερους υποψήφιους δεν έχει θέσει το κόστος των πολέμων στο επίκεντρο της εκστρατείας του. Ο Τζόζεφ Ζεΐρα, καθηγητής οικονομικών στο Hebrew University of Jerusalem, προειδοποίησε ότι οι βαριές στρατιωτικές δαπάνες δεν μπορούν να αγνοηθούν. «Το κόστος της σύγκρουσης είναι τεράστιο», είπε.