Στα 81 του χρόνια, ο Λουίζ Ινάσιου Λούλα ντα Σίλβα πέτυχε μια πρωτοφανή εκλογική ανατροπή και εξασφάλισε τέταρτη προεδρική θητεία. Η διαδρομή από τα εργοστάσια του Σάο Πάολο στην εξουσία, οι κοινωνικές μεταρρυθμίσεις, η φυλάκιση και η επιστροφή στην κορυφή
Μετά την ήττα στον πρώτο γύρο, ο Λουίζ Ινάσιου Λούλα ντα Σίλβα πέτυχε μια ιστορική ανατροπή για να επανεκλεγεί πρόεδρος του Brasil στον δεύτερο γύρο. Επιστρέφοντας στο Palácio do Planalto, από όπου στην πραγματικότητα δεν είχε καν φύγει, ο ηγέτης του Partido dos Trabalhadores (PT) ανέτρεψε το δυσμενές ιστορικό: από το 1989, τη χρονιά που η Βραζιλία επανέφερε τις άμεσες προεδρικές εκλογές και εγκαινίασε τον μηχανισμό του δεύτερου γύρου, δεν είχε υπάρξει ποτέ ανατροπή στην κούρσα για το Planalto στη δεύτερη αναμέτρηση.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
«Το οφείλω σε εσάς. Πάντα πιστεύω ότι ο Θεός υπήρξε πολύ γενναιόδωρος μαζί μου, γιατί υπάρχουν τόσοι άνθρωποι πιο προετοιμασμένοι από εμένα, τόσοι άνθρωποι με περισσότερα πτυχία από εμένα, τόσοι άνθρωποι που έχουν διαβάσει περισσότερα βιβλία από εμένα, τόσοι άνθρωποι που έχουν μελετήσει περισσότερο από εμένα», δήλωσε στην ομιλία της νίκης, την τέταρτη που σημειώνει σε προεδρικές εκλογές στη Βραζιλία.
Ο Λούλα ξεπέρασε τον ίδιο του τον εαυτό: ο υποψήφιος του PT είχε ήδη «χάσει από τις δημοσκοπήσεις» σε προηγούμενα χρόνια, όπως το 1989, όταν βρέθηκε 13,3 μονάδες πίσω από τον αντίπαλο Φερνάντο Κόλορ ντε Μέλο στον πρώτο γύρο των προεδρικών, επιβεβαιώνοντας την ήττα του στον δεύτερο.
Από εργάτης έγινε συνδικαλιστής, από συνδικαλιστής πολιτικός και από πολιτικός πρόεδρος της Βραζιλίας. Για τον Λούλα δεν υπήρχαν ποτέ αδύνατα, κάτι που επιβεβαίωσε ξανά με αυτές τις εκλογές, δείχνοντας ότι η αντιξοότητα δεν είναι πάντα ανυπέρβλητη.
«Θέλω να σας πω ότι αισθάνομαι πολύ μεγάλη περηφάνια. Πρώτον, γιατί είμαι ο μόνος πρόεδρος της Δημοκρατίας, ένας μεταλλεργάτης, χωρίς πανεπιστημιακό δίπλωμα, εκλεγμένος τέσσερις φορές, δημοκρατικά, για να ζητήσει ειρήνη», είπε μπροστά στο πλήθος.
Στα 80 του χρόνια, 81 αύριο, υποσχέθηκε «την καλύτερη θητεία» στην ιστορία της Βραζιλίας.
«Μεθαύριο, στις 27, κλείνω 81 χρόνια ζωής. Και θέλω να αναλάβω μια δέσμευση μπροστά στα ΜΜΕ και μπροστά σας. Θα κάνω την καλύτερη θητεία που έχει κάνει ποτέ πρόεδρος στην ιστορία αυτής της χώρας», διαβεβαίωσε.
Έβδομο παιδί ζευγαριού αγράμματων αγροτών, ο Λουίζ Ινάσιου Λούλα ντα Σίλβα γεννήθηκε στις 27 Οκτωβρίου 1945 στην πόλη Γκαράνχουνς, στην πολιτεία Περναμπούκο της Βραζιλίας. Ήταν μόλις επτά ετών όταν ταξίδεψε με την οικογένεια προς το Σάο Πάολο και 14 όταν έγινε δεκτός σε τεχνική σχολή μηχανουργού-χειριστή τόρνου. Νωρίτερα είχε ήδη εργαστεί ως πλανόδιος πωλητής, λούστρος παπουτσιών, βοηθός σε βαφείο και μεταλλεργάτης, επάγγελμα που άσκησε και υπερασπίστηκε ως συνδικαλιστής.
«Λούλα» ξεκίνησε ως υποκοριστικό και αργότερα ενσωματώθηκε επίσημα στο όνομά του – είναι το πρότυπο του εργάτη που έγινε πολιτικός: έγινε γνωστός ως συνδικαλιστής και ηγέτης των απεργιών των μεταλλεργατών στην περιοχή του Σάο Πάολο, στη διάρκεια της στρατιωτικής δικτατορίας. Από την περίοδο που δούλευε ως μεταλλεργάτης έμεινε το εργατικό ατύχημα που του κόστισε την απώλεια ενός δαχτύλου και του χάρισε το παρατσούκλι, που του απέδιδαν υποτιμητικά οι αντίπαλοι, «εννιά δάχτυλα».
Ήταν αυτές οι απεργίες, που πρωταγωνίστησε την περίοδο 1978-1980, που οδήγησαν στη ίδρυση του Partido dos Trabalhadores (PT) το 1980. Το κόμμα επρόκειτο να αναδειχθεί στο κύριο κόμμα της βραζιλιάνικης αριστεράς μετά τη δημοκρατικοποίηση της χώρας την περίοδο 1985-88 και ο Λούλα στη κορυφαία μορφή του.
Υποψήφιος που ηττήθηκε στις εκλογές του 1989, 1994 και 1998, έφτασε τελικά στην προεδρία το 2002, όπου παρέμεινε για δύο θητείες. Ήταν ο πρώτος συνδικαλιστής ηγέτης και εργάτης που έφτασε στο Palácio do Planalto.
Από την πολιτική του κληρονομιά, σχεδόν όλοι, τουλάχιστον όσοι τον στηρίζουν, ξεχωρίζουν τη μεταμόρφωση μιας χώρας σημαδεμένης από την ακραία φτώχεια και τον αναλφαβητισμό σε μια πιο εύπορη και πιο ισότιμη Βραζιλία, μέσα από κοινωνικές πολιτικές όπως η εισαγωγή του προγράμματος «Bolsa Família» το 2003 και η δημιουργία του «Fome Zero».
Ο Λούλα ολοκλήρωσε την πρώτη θητεία του με ιστορική αποδοχή 57% και επανεξελέγη το 2006 με περισσότερες από 58 εκατομμύρια ψήφους, τη μεγαλύτερη ψηφοφορία στην ιστορία της Βραζιλίας.
Τα αποτελέσματα ενίσχυσαν τελικά τη αφήγηση του Λούλα ότι το κράτος μπορεί να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στη μείωση της φτώχειας και της πείνας. Το 2014, επί κυβέρνησης της Ντίλμα Ρούσεφ, πολιτικής διαδόχου του Λούλα, η Βραζιλία βγήκε από τον λεγόμενο Χάρτη Πείνας των Ηνωμένων Εθνών, έπειτα από σημαντική μείωση του υποσιτισμού στη χώρα. Η εξέλιξη συνδέθηκε με ένα σύνολο κοινωνικών και οικονομικών πολιτικών.
Σε πολιτικό επίπεδο, εμφανίστηκε πάντα ως υπερασπιστής του πολυμερούς συστήματος, της διπλωματίας και μιας διεθνούς τάξης στην οποία οι αποφάσεις δεν καθορίζονται αποκλειστικά από τη δύναμη των μεγάλων δυνάμεων.
«Ο πόλεμος δεν είναι η συνέχεια της πολιτικής με άλλα μέσα. Είναι η πλήρης χρεοκοπία της πολιτικής. Σε έναν αλληλοεξαρτώμενο κόσμο, ηγεσία σημαίνει να συμφιλιώνεις τα συμφέροντα της πατρίδας με εκείνα της ανθρωπότητας. Αυτή είναι η διαπίστωση κάποιου που εκπροσωπεί ένα έθνος εραστή της ειρήνης και της ελευθερίας. Κάποιου που πάλεψε ενάντια σε μια στρατιωτική δικτατορία και υπεράσπισε τη χώρα του απέναντι σε μια απόπειρα πραξικοπήματος. Είναι η πεποίθηση ενός εργάτη που εξελέγη τρεις φορές πρόεδρος και που έβγαλε τη Βραζιλία από τον Χάρτη Πείνας», είπε στις 22 Σεπτεμβρίου 2026, κατά την ομιλία του στην 81η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών, στη Νέα Υόρκη.
Ωστόσο, τα σκάνδαλα διαφθοράς που συνδέθηκαν με τα ονόματα του Λούλα και του PT του στοίχισαν τελικά, περιορίζοντας προσωρινά την πολιτική του πορεία.
Η μεγα-δίκη «Lava Jato» και οι επακόλουθες αποφάσεις υπό τον δικαστή Σέρζιο Μόρο (μετέπειτα υπουργό του Μπολσονάρο) κυριάρχησαν σε όλο το δεύτερο μισό της δεκαετίας του 2010 και οδήγησαν σε πολιτική πτώση πολλών προσώπων και στην φυλάκιση δεκάδων πολιτικών από διαφορετικούς χώρους. Η υπόθεση, που περιελάμβανε περίπλοκο σύστημα δωροδοκιών και υπεξαίρεσης πόρων με επίκεντρο την ημικρατική πετρελαϊκή Petrobrás και την κατασκευαστική Odebrecht, υπήρξε καθοριστική στην εγκατάσταση ενός κλίματος δυσπιστίας απέναντι στην πολιτική τάξη της Βραζιλίας και στην άνοδο της δεξιόστροφης λαϊκιστικής τάσης που προσωποποιήθηκε στο πρόσωπο του Ζαΐρ Μπολσονάρο.
Ο Λούλα συνελήφθη στις 7 Απριλίου 2018, αφού είχε καταδικαστεί σε εννέα χρόνια φυλάκισης, επειδή φερόταν να έχει λάβει ένα διαμέρισμα σε αντάλλαγμα πολιτικών χάρων. Ύστερα από 580 ημέρες κράτησης, ο Λούλα τελικά αποφυλακίστηκε τον Νοέμβριο του 2019, μετά από αλλαγή της νομολογίας του Supremo Tribunal Federal σχετικά με το πότε μπορεί να αρχίσει η εκτέλεση μιας ποινής.
Το 2021, το STF ακύρωσε μάλιστα τις καταδίκες του πρώην προέδρου στην υπόθεση, κρίνοντας ότι το δικαστήριο της Κουριτίμπα δεν είχε αρμοδιότητα να τις εξετάσει, ανοίγοντας τον δρόμο για τον ιδρυτή του PT να επιστρέψει στην προεδρική κούρσα, την οποία τελικά κέρδισε το 2022.
Η νίκη στις εκλογές του 2026 σηματοδοτεί ένα νέο στάδιο σε μια πολιτική διαδρομή χαρακτηρισμένη από ικανότητα «επιβίωσης» και επιστροφής στην εξουσία, αν και η πορεία προς τη νίκη μοιάζει πλέον κάπως πιο δύσκολη.
Ο Λούλα δεν συναντά πια την ίδια Βραζιλία που κυβερνούσε τη δεκαετία του 2000: η χώρα παραμένει βαθιά πολωμένη, το Κογκρέσο κυριαρχείται από την κεντροδεξιά και ο μπολσοναρισμός διατηρεί σημαντική εκλογική ισχύ.