Το EU Inc, η δέσμευση της Κομισιόν να ενισχύσει την αγορά νεοφυών επιχειρήσεων της ΕΕ και να αποτρέψει τη φυγή τους στο εξωτερικό, συναντά εμπόδια που δυσκολεύουν την εφαρμογή του έως το 2026. Θα επιβιώσει το 28ο καθεστώς;
Η Επιτροπή Νομικών Υποθέσεων (JURI) του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου δεν κατάφερε να ψηφίσει τη σχετική έκθεση για την EU Inc στις 19 Οκτωβρίου.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Γνωστή ως «28ο καθεστώς», η EU Inc θεσπίζει ενιαίους εταιρικούς κανόνες ώστε να μειωθεί ο κατακερματισμός ανάμεσα στα 27 νομικά συστήματα της ΕΕ, κάνοντας πιο γρήγορη και φθηνή την ίδρυση και την ανάπτυξη επιχειρήσεων. Θα προσφέρει στις νεοφυείς επιχειρήσεις μία ενιαία πανευρωπαϊκή ψηφιακή εταιρική μορφή, χωρίς αλλαγές στους εθνικούς κανόνες για τις εταιρείες, τη φορολογική κατοικία ή την κοινωνική ασφάλιση.
Ωστόσο, συναντά ισχυρές αντιδράσεις. Η Ευρωπαϊκή Συνομοσπονδία Συνδικάτων (ETUC) προειδοποιεί ότι τα κενά της τρέχουσας πρότασης πυροδοτούν μια «κούρσα προς τα κάτω» σε μισθούς και προστασία εργαζομένων, ενώ οι υποστηρικτές της EU Inc τονίζουν ότι μήνες διαπραγματεύσεων αποδυναμώνουν τον πυρήνα των μεταρρυθμίσεων.
Τι υπόσχεται η EU Inc
Η EU Inc είναι μια εταιρική μορφή σε επίπεδο ΕΕ με ενιαίο, εναρμονισμένο πλαίσιο κανόνων. Θα είναι προαιρετική και θα συμπληρώνει τα υφιστάμενα εθνικά εταιρικά δίκαια και εταιρικές μορφές, δίνοντας στους ιδρυτές μία ακόμη επιλογή όταν ξεκινούν μια επιχείρηση.
Στο πλαίσιο αυτό, οι επιχειρήσεις θα μπορούν να εγγράφονται σε ένα κράτος μέλος μέσω της κεντρικής ευρωπαϊκής ψηφιακής διεπαφής, διαδικασία που διαρκεί 48 ώρες. Το ελάχιστο κεφάλαιο ορίζεται στο 1 ευρώ και δεν απαιτείται αρχική κατάθεση. Όλες οι διαδικασίες – σύσταση, καταχωρίσεις, εταιρική διακυβέρνηση, έκδοση μετοχών και εκκαθάριση – γίνονται πλήρως ψηφιακά, χωρίς αμοιβές συμβολαιογράφου ή επιμελητηρίου. Προβλέπεται επίσης γρήγορη, πλήρως ψηφιακή πρόσβαση στις διαδικασίες αφερεγγυότητας. Υφιστάμενες εταιρείες μπορούν να μετατραπούν σε EU Inc χωρίς να λυθούν και να επανιδρυθούν.
Με ένα εναρμονισμένο ευρωπαϊκό σύστημα δικαιωμάτων προαίρεσης μετοχών για εργαζομένους, η EU Inc θα άλλαζε τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η αποζημίωση σε μετοχές, διασφαλίζοντας ότι οι εργαζόμενοι λαμβάνουν δικαιώματα προαίρεσης με τους ίδιους κανόνες και τις ίδιες φορολογικές αρχές, όπου κι αν ζουν.
Ορισμένες πτυχές δεν θα αλλάξουν. Συμβάσεις, ωράρια εργασίας, προστασία από απόλυση, συλλογικές διαπραγματεύσεις και συμβούλια εργαζομένων θα εξακολουθήσουν να διέπονται από τη χώρα όπου εργάζονται οι εργαζόμενοι. Η κοινωνική ασφάλιση θα εξακολουθήσει να καθορίζεται από τον τόπο φυσικής εργασίας. Η πρόταση δεν δημιουργεί νέο φορολογικό καθεστώς ούτε αλλάζει τους κανόνες φορολογικής κατοικίας, καθώς οι εταιρείες θα συνεχίσουν να φορολογούνται εκεί όπου βρίσκεται η αποτελεσματική διοίκησή τους.
Τα εργασιακά δικαιώματα στο επίκεντρο του αδιεξόδου
Η Επιτροπή παρουσίασε την πρότασή της στις 18 Μαρτίου 2026 και στοχεύει σε συμφωνία μέχρι το τέλος του έτους.
Το Συμβούλιο υιοθέτησε τη θέση του στις 23 Οκτωβρίου. Υποστηρίζει τους στόχους της πρότασης, ενώ απλοποιεί το πλαίσιο, εξορθολογίζει τις ψηφιακές διατάξεις και τις ρυθμίσεις για τα δικαιώματα προαίρεσης εργαζομένων, ενισχύει τις δικλίδες ασφαλείας και το ευθυγραμμίζει με τις ελευθερίες της εσωτερικής αγοράς της ΕΕ.
Οι διαπραγματεύσεις στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχουν «κολλήσει» μετά την αποτυχία της JURI, δύο φορές, να εξασφαλίσει πλειοψηφία για το σχέδιο έκθεσης του εισηγητή René Repasi (S&D). Ο Repasi δεν κατονόμασε τα σημεία τριβής, όμως φαίνεται ότι τα εργασιακά δικαιώματα αποτελούν το σημαντικότερο ζήτημα.
«Έχουμε σημειώσει πρόοδο, αλλά πρέπει ακόμη να βρούμε τη σωστή ισορροπία για μια τελική συμφωνία», δήλωσε ο Repasi. Για να αποτελέσει η EU Inc ένα «σήμα ποιότητας», χρειάζεται νομική ασφάλεια και εγγυήσεις για τους εργαζόμενους απέναντι σε καταχρήσεις, κάτι που, όπως επισήμανε, ήταν «εντελώς απόν» από την πρόταση της Επιτροπής.
Αν η EU Inc εξελιχθεί σε «όχημα για την παράκαμψη της εργατικής νομοθεσίας αντί για μοχλό υψηλής ποιότητας καινοτομίας, τότε θα έχει αποτύχει να εκπληρώσει την υπόσχεσή της», πρόσθεσε ο εισηγητής.
Στις 24 Σεπτεμβρίου και στις 20 Οκτωβρίου, η ETUC διαδήλωσε κατά της έλλειψης δικλίδων ασφαλείας της πρότασης στις Βρυξέλλες και στο Στρασβούργο. Η αναπληρώτρια γενική γραμματέας της ETUC, Isabelle Schömann, προειδοποιεί ότι η EU Inc θα μπορούσε να ενθαρρύνει την «επιλογή καθεστώτος». Οι εταιρείες ίσως εγγράφονται σε κράτη με πιο αδύναμη προστασία εργασίας και συλλογικές διαπραγματεύσεις και στη συνέχεια δραστηριοποιούνται αλλού, ώστε να αποφύγουν ισχυρότερες νομοθεσίες και να διευκολύνουν το κοινωνικό και φορολογικό ντάμπινγκ.
Η ETUC υποστηρίζει ότι η πρόταση επιτρέπει στις εταιρείες να αποφεύγουν την ενημέρωση και τη διαβούλευση με τους εργαζόμενους. Καθώς η εκπροσώπηση εργαζομένων στα διοικητικά συμβούλια διαφέρει από χώρα σε χώρα και εξαρτάται από το κράτος εγγραφής της εταιρείας, οι επιχειρήσεις θα μπορούσαν να εγγράφονται εκεί όπου αυτή δεν υφίσταται, αποκλείοντας τους εργαζόμενους από τις αποφάσεις.
Οι επιχειρήσεις θα μπορούσαν να αντικαταστήσουν τους μισθούς ή τις συμβάσεις εργασίας με δικαιώματα προαίρεσης μετοχών, καθώς δεν υπάρχει σαφής απαγόρευση να πληρώνονται οι εργαζόμενοι σε μετοχές ή να συμπληρώνονται χαμηλοί μισθοί με αυτές, σύμφωνα με τη Schömann. Για τον Repasi, οι επιλογές μετοχών είναι πολύτιμο εργαλείο προσέλκυσης και διατήρησης ταλέντου, αλλά προειδοποίησε ότι «τέτοια σχήματα δεν πρέπει ποτέ να αντικαθιστούν δίκαιους μισθούς, συντάξεις ή εισφορές κοινωνικής ασφάλισης».
Οι εταιρείες EU Inc θα μπορούσαν να αξιοποιήσουν διαδικασίες ταχείας εκκαθάρισης, ακόμη και αν έχουν ανεξόφλητες υποχρεώσεις. Αυτό σημαίνει απλήρωτους μισθούς, αποζημιώσεις ή εισφορές κοινωνικής ασφάλισης για απολυμένους εργαζόμενους, ενώ οι αρμόδιες αρχές κοινωνικής ασφάλισης θα έχουν μόνο περιορισμένο χρόνο για να ελέγξουν και να αντιδράσουν, σύμφωνα με τη νομική ανάλυση της ETUC.
«Οι ταχύτερες διαδικασίες μπορούν να μειώσουν περιττά διοικητικά βάρη, αλλά η ταχύτητα δεν πρέπει να θυσιάζει τα δικαιώματα των πιστωτών, τις αξιώσεις των εργαζομένων ή την αποτελεσματική επιβολή των νομικών υποχρεώσεων», προειδοποίησε ο Repasi.
Οι διαπραγματευτές θέλουν να επιτευχθεί συμφωνία μέχρι το τέλος του έτους. Ωστόσο, αυτό θα εξαρτηθεί από τη «διάθεση όλων των πλευρών να εργαστούν εποικοδομητικά», όπως δήλωσε ο εισηγητής, καλώντας την Επιτροπή να λειτουργήσει ως «έντιμος μεσολαβητής». «Πρέπει να διευκολύνει μια δίκαιη διαδικασία και να βοηθήσει τους δύο συννομοθέτες να βρουν κοινό έδαφος, χωρίς να ευνοήσει τη μία θέση έναντι της άλλης», ανέφερε ο Repasi στο Euronews.
Για τη Schömann, οι διαπραγματευτές παραβλέπουν μια κρίσιμη πτυχή.
Η πρόσβαση σε επενδύσεις είναι το μεγαλύτερο εμπόδιο για τις νεοφυείς και αναπτυσσόμενες επιχειρήσεις και είναι καθοριστική για να παραμείνουν στην Ευρώπη, είπε, προσθέτοντας όμως ότι «δεν βλέπουμε από πού θα αποκτήσουν πρόσβαση σε επενδύσεις» μέσω της μεταρρύθμισης της EU Inc.
Εξακολουθεί η EU Inc να τηρεί την υπόσχεσή της;
Παρότι τα συνδικάτα πιέζουν για ισχυρότερη προστασία των εργαζομένων, οι υποστηρικτές της EU Inc προειδοποιούν ότι οι μήνες διαπραγματεύσεων αποδυναμώνουν τον πυρήνα των μεταρρυθμίσεων. Στις 15 Οκτωβρίου 2026, η καμπάνια EU-INC απηύθυνε επείγουσα προειδοποίηση προς τους Ευρωπαίους ηγέτες, κατηγορώντας τους υπευθύνους χάραξης πολιτικής ότι αποδυναμώνουν την πρόταση μέσα από παρατεταμένες διαπραγματεύσεις.
Με την υποστήριξη περισσότερων από 26.000 ιδρυτών, επενδυτών και επιχειρηματιών σε όλη την Ευρώπη, συμπεριλαμβανομένων προσώπων που συνδέονται με τις Stripe, Klarna, Mistral AI και Atomico, η καμπάνια δήλωσε: «Η EU Inc που υποστηρίξατε – αυτή που θα επιτρέψει στην Ευρώπη να ανταγωνιστεί σε μεγάλη κλίμακα – δεν υπάρχει πια».
Ο Simon Schaefer, συν-εκκινητής της καμπάνιας EU-INC, δήλωσε στο Euronews ότι η αρχική φιλοδοξία ήταν να δημιουργηθεί ένα πραγματικά ευρωπαϊκό νομικό πλαίσιο και όχι ένα πλαίσιο που θα εξαρτάται από τα εθνικά δικαστήρια. «Αντί για αυτό, η Επιτροπή επέλεξε την εκδοχή όπου τα εθνικά δικαστήρια των κρατών μελών είναι υπεύθυνα για την επίλυση διαφορών. Και μόνο αυτό […] δεν είναι η μεγάλη τομή που ζητήσαμε αρχικά, γιατί σε ένα βαθμό οδηγεί σε 27 διαφορετικές εκδοχές», είπε.
Σύμφωνα με την καμπάνια, η δυνατότητα των κρατών μελών να εισάγουν εθνικές εξαιρέσεις και διαφορετικές απαιτήσεις εγκυμονεί τον κίνδυνο δημιουργίας 27 παραλλαγών του ίδιου πλαισίου. Ο Schaefer υποστηρίζει ότι, αν ένα πλήρως ενοποιημένο ευρωπαϊκό σύστημα δεν είναι πλέον εφικτό, οι νεοφυείς επιχειρήσεις πρέπει τουλάχιστον να μπορούν να επιλέξουν το κράτος μέλος που προσφέρει το καταλληλότερο εταιρικό πλαίσιο.
«Το εταιρικό ή εταιρείακο δίκαιο, το εργατικό δίκαιο, το φορολογικό δίκαιο, όλα αυτά είναι τόσο αλληλένδετα και τόσο περίπλοκα, ώστε πιστεύουμε ότι το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα της τρέχουσας πρότασης της Επιτροπής είναι ένα, δύο ή τρία κράτη μέλη στην Ευρώπη να χτίσουν το κατάλληλο πλαίσιο για τις νεοφυείς επιχειρήσεις», είπε.
Ένα βασικό σημείο διαφωνίας αφορά το προτεινόμενο κεντρικό ευρωπαϊκό μητρώο εταιρειών, το οποίο αφαιρέθηκε από το αρχικό συμβιβαστικό σχέδιο του Συμβουλίου. Οι υποστηρικτές της EU Inc υποστηρίζουν ότι ένα ενιαίο μητρώο με τυποποιημένα εταιρικά στοιχεία είναι απαραίτητο για την απλούστευση τραπεζικών, επενδυτικών και κανονιστικών διαδικασιών πέρα από τα σύνορα.
Αντιτίθενται επίσης στους περιορισμούς στα δικαιώματα προαίρεσης μετοχών για εργαζομένους, συμπεριλαμβανομένων ορίων βάσει μεγέθους και κύκλου εργασιών της εταιρείας. Τέτοιοι περιορισμοί θα μπορούσαν να εμποδίσουν τις αναπτυσσόμενες επιχειρήσεις να επωφεληθούν από το πλαίσιο.
Ωστόσο, ερωτήματα εγείρει και το ποιοι θα πρέπει να ωφεληθούν από την EU Inc. Αν και σχεδιάστηκε κυρίως για νεοφυείς επιχειρήσεις, η πρόταση της Επιτροπής δεν περιλαμβάνει γενικούς περιορισμούς στο μέγεθος ή στην ηλικία των εταιρειών. Μεγάλες, καθιερωμένες επιχειρήσεις θα μπορούν επίσης να επιλέξουν την EU Inc, γεγονός που προκαλεί ανησυχίες ότι οι απλουστευμένοι κανόνες, που προορίζονται για νέες εταιρείες, θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν από μεγάλους ομίλους που αναζητούν ευνοϊκότερες ρυθμίσεις εταιρικής διακυβέρνησης.
Η πρόταση κρύβει και μια βασική αντίφαση: οι εταιρείες θα μπορούν να εγγράφονται σε ένα κράτος μέλος, ενώ θα διοικούνται από άλλο. Επειδή η φορολογική κατοικία παραμένει θέμα εθνικής νομοθεσίας, μια εταιρεία που εγγράφεται στην Ιρλανδία αλλά διοικείται από τη Γερμανία θα μπορούσε να εξακολουθεί να αντιμετωπίζει φορολογικές υποχρεώσεις στη Γερμανία και ζητήματα διασυνοριακής συμμόρφωσης.
Για τον Schaefer, όμως, αυτό είναι ένα από τα σημαντικότερα πλεονεκτήματα της πρότασης: «Η ελεύθερη επιλογή της διοικητικής έδρας θα έκανε το ίδιο δυνατό και εντός της Ευρώπης. Έτσι, θα μπορούσες να εγγράψεις την εταιρεία σου σε οποιαδήποτε χώρα-μέλος της επιλογής σου, αλλά να βρίσκεσαι φυσικά σε άλλο κράτος μέλος και να πληρώνεις τους φόρους σου εκεί».
Μια ενιαία διαδικασία εγγραφής δεν θα σήμαινε απαραίτητα και ενιαίο νομικό περιβάλλον. Η εθνική νομοθεσία θα συνέχιζε να καλύπτει τα κενά του ευρωπαϊκού πλαισίου, διατηρώντας ενδεχομένως τις διαφορές μεταξύ κρατών μελών, ακόμη κι αν οι κανόνες για τη σύσταση εταιρείας εναρμονιστούν.
Ζήτημα αποτελεί και η νομική βάση. Η Επιτροπή στηρίζεται στο άρθρο 114 των Συνθηκών της ΕΕ, που επιτρέπει την προσέγγιση των εθνικών νομοθεσιών για την ενίσχυση της ενιαίας αγοράς. Ωστόσο, η ομάδα European Company Law Experts αμφισβητεί κατά πόσο η διάταξη αυτή μπορεί νομικά να στηρίξει μια ξεχωριστή, προαιρετική εταιρική μορφή.
Υπάρχει επίσης το πρόβλημα της ταχείας ψηφιακής διαδικασίας εγγραφής, που έχει προκαλέσει ανησυχίες για την πρόληψη της απάτης. Η πρόταση διατηρεί ορισμένους διοικητικούς, δικαστικούς ή συμβολαιογραφικούς ελέγχους, όμως το Ομοσπονδιακό Επιμελητήριο Συμβολαιογράφων της Γερμανίας υποστηρίζει ότι η ταυτοποίηση και οι νομικές εγγυήσεις δεν είναι επαρκείς, αυξάνοντας δυνητικά τον κίνδυνο εικονικών εταιρειών, απάτης και νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες. Η Επιτροπή, πάντως, επιμένει ότι οι δικλίδες για την αποτροπή καταχρήσεων θα παραμείνουν σε ισχύ.
Απαντώντας στις ανησυχίες των συνδικάτων ότι η EU Inc μπορεί να υπονομεύσει τα δικαιώματα των εργαζομένων, ο Schaefer υποστήριξε ότι οι εγγυήσεις πρέπει να στοχεύουν απευθείας τις καταχρήσεις, συμπεριλαμβανομένης της αποτροπής χρήσης δικαιωμάτων προαίρεσης μετοχών για την παράκαμψη των ελάχιστων μισθολογικών απαιτήσεων.
«Είμαστε διαθέσιμοι, πρόθυμοι και θέλουμε να σχεδιάσουμε τα σωστά εργαλεία για την πρόληψη της απάτης. Συμφωνούμε με τα συνδικάτα ότι δεν θέλουμε να καταχραστούμε τα δικαιώματα των εργαζομένων. Δεν πρέπει να συμβεί ποτέ», είπε ο Schaefer.
Η καμπάνια EU-INC ζητεί από τους ηγέτες της ΕΕ να επαναφέρουν πέντε βασικά στοιχεία: την ελευθερία εγγραφής σε οποιοδήποτε κράτος μέλος, την πρόσβαση για εταιρείες κάθε μεγέθους και κλάδου, ένα ενιαίο ευρωπαϊκό μητρώο, εναρμονισμένα δικαιώματα προαίρεσης μετοχών που φορολογούνται όταν οι μετοχές πωλούνται, και εθνικές φορολογικές και εργασιακές υποχρεώσεις συνδεδεμένες με την πραγματική οικονομική δραστηριότητα.
Αν όμως οι διαπραγματεύσεις περιορίσουν αυτά τα αιτήματα, η καμπάνια θα μπορούσε να επιδιώξει την καθυστέρηση της νομοθεσίας αντί να δεχτεί μια αποδυναμωμένη εκδοχή, προειδοποίησε ο Schaefer.
«Αν δούμε ενδείξεις ότι αυτό δεν θα γίνει ή ότι υπάρχουν υπερβολικοί συμβιβασμοί, τότε θα προσπαθήσουμε να βρούμε τρόπο να το καθυστερήσουμε και να γίνει σωστά. Για εμάς η ταχύτητα δεν είναι ο βασικός καθοριστικός παράγοντας. Το να γίνει σωστά είναι αυτή τη στιγμή σχεδόν πιο σημαντικό από την ίδια την ταχύτητα».