Η εκλογική νίκη της Φοιτητικής Λίστας τερματίζει την 14ετή εξουσία Βούτσιτς και φουντώνει τις ελπίδες για νέα πορεία προσέγγισης με την ΕΕ
Η σαρωτική νίκη της «Φοιτητικής Λίστας» στις βουλευτικές εκλογές της Κυριακής έχει αναζωπυρώσει τις ελπίδες ότι η Σερβία θα αποκαταστήσει τις σχέσεις της με τις Βρυξέλλες και θα επανεκκινήσει την πορεία ένταξης στην ΕΕ, αλλά παραμένει ασαφές αν το Βελιγράδι θα αλλάξει πραγματικά τη στάση του στην εξωτερική πολιτική.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Το κίνημα που γεννήθηκε μέσα από μήνες φοιτητικών διαδηλώσεων εξασφάλισε απόλυτη πλειοψηφία στο κοινοβούλιο, βάζοντας τέλος στη 14ετή κυριαρχία του Σερβικού Προοδευτικού Κόμματος (SNS) του Αλεξάνταρ Βούτσιτς και τροφοδοτώντας προσδοκίες ότι η νέα κυβέρνηση ίσως επιδιώξει στενότερους δεσμούς με την ΕΕ.
«Βρισκόμαστε στην αρχή ενός νέου δρόμου. Αλλά τουλάχιστον είναι ένας νέος δρόμος. Δεν έχουμε καμία εγγύηση για τίποτα. Υπάρχει μόνο μία εγγύηση, ότι τώρα έχουμε τη δυνατότητα, έχουμε ελπίδα. Και αυτό είναι ένα τεράστιο επίτευγμα», δήλωσε στο Euronews ο ευρωβουλευτής Ματίας Νέμετς (Σλοβενία/S&D).
Κίνημα διαμαρτυρίας
Η «Φοιτητική Λίστα» είναι το εκλογικό όργανο ενός φοιτητικού κινήματος που ξεπήδησε μετά από ένα θανατηφόρο δυστύχημα σε πρόσφατα ανακαινισμένο σιδηροδρομικό σταθμό τον Νοέμβριο του 2024, γεγονός που έθεσε ερωτήματα για τη λογοδοσία της κυβέρνησης και τη διαφθορά.
Ύστερα από σχεδόν δύο χρόνια, οι διαδηλώσεις εξελίχθηκαν σε πανεθνική πρόκληση προς το πολιτικό κατεστημένο της Σερβίας, με αιτήματα για θεσμική μεταρρύθμιση και δημοκρατική λογοδοσία και σηματοδοτώντας μια ιστορική ρήξη με τα 14 χρόνια εξουσίας Βούτσιτς.
Το κίνημα εξέλεξε πρόσωπα εκτός της παραδοσιακής πολιτικής τάξης, μεταξύ των οποίων φοιτητές, καθηγητές, γιατροί, καλλιτέχνες και επιχειρηματίες.
Για τις Βρυξέλλες, οι ρίζες της νέας πολιτικής τάξης σε ένα κίνημα υπέρ της δημοκρατίας και κατά της διαφθοράς αποτελούν ενθαρρυντικό μήνυμα ότι το Βελιγράδι θα μπορούσε να ευθυγραμμιστεί με τις αξίες της ΕΕ και να προωθήσει τις τόσο αναγκαίες μεταρρυθμίσεις στο κράτος δικαίου.
Την ίδια ώρα, το φοιτητικό κίνημα είναι εξαιρετικά ετερόκλητο, συχνά στεγάζει και αντίθετες απόψεις, γεγονός που σημαίνει ότι, πέρα από την αντίθεση στον Βούτσιτς, παραμένει ασαφές τι ακριβώς πρεσβεύει.
«Η απομάκρυνση του Βούτσιτς από την εξουσία ήταν η προϋπόθεση για το ευρωπαϊκό μέλλον της Σερβίας», δήλωσε στο Euronews η Γιέλενα Βασίλιεβιτς, ανώτερη ερευνήτρια συνεργάτις στο Πανεπιστήμιο του Βελιγραδίου. «Τώρα ελπίζω ότι θα μπορέσουμε να έχουμε έναν ανοιχτό, δημοκρατικό διάλογο για την πορεία ένταξης στην ΕΕ».
Δημοκρατική αλλαγή
Η εκστρατεία πόρτα-πόρτα του κινήματος επικεντρώθηκε στη διαφθορά και τη λογοδοσία, κάνοντας παραλληλισμούς ανάμεσα στην ήττα του Βούτσιτς και την ανατροπή του Βίκτορ Όρμπαν στην Ουγγαρία μετά από 16 χρόνια. Ο νέος πρωθυπουργός της Ουγγαρίας, Πέτερ Μάγιαρ, εξελέγη με παρόμοια ατζέντα.
Ο Μάγιαρ ήταν ο πρώτος ξένος ηγέτης που τηλεφώνησε στη «Φοιτητική Λίστα» για να τη συγχαρεί για το αποτέλεσμα. «Χάρηκα πολύ όταν άκουσα πόση δύναμη είχε δώσει η δική μας νίκη τον Απρίλιο στον αγώνα τους σε αυτή τη δύσκολη μάχη», έγραψε στο X.
Η δίκαιη ψηφοφορία και η ειρηνική μεταβίβαση της εξουσίας, μετά την παραδοχή της ήττας από τον Βούτσιτς, θεωρούνται απόδειξη ότι η δημοκρατική διαδικασία στη Σερβία λειτουργεί.
Ωστόσο, μένει να φανεί αν η αλλαγή κυβέρνησης θα μεταφραστεί σε ευρύτερη επαναπροσέγγιση με τις Βρυξέλλες και σε πρόοδο στις ενταξιακές διαπραγματεύσεις με την ΕΕ.
«Δεν είναι ακριβώς σαφές ποια είναι η θέση τους στην εξωτερική πολιτική. Πολλές χώρες της ΕΕ θα παρακολουθούν στενά», δήλωσε στο Euronews ένας διπλωμάτης της ΕΕ, παραπέμποντας στην ασθενή ευθυγράμμιση της Σερβίας με τη γραμμή της ΕΕ στην εξωτερική πολιτική. «Μένει να φανεί αν αυτό θα αλλάξει».
Πορεία ένταξης στην ΕΕ
Υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι της ΕΕ έχουν χαιρετίσει το αποτέλεσμα. Η επίτροπος Διεύρυνσης, Μάρτα Κος, έφτασε στο σημείο να δηλώσει ότι «η πόρτα της ΕΕ είναι ανοιχτή και είμαστε έτοιμοι να προχωρήσουμε μαζί».
Τον Ιούλιο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε το άνοιγμα του τρίτου Κεφαλαίου στις ενταξιακές διαπραγματεύσεις της Σερβίας, οι οποίες έχουν παγώσει εδώ και χρόνια, αλλά οκτώ κράτη μέλη μπλόκαραν την κίνηση, επικαλούμενα ανησυχίες για δημοκρατική οπισθοδρόμηση και έλλειψη σύγκλισης στην εξωτερική πολιτική.
Το πρόγραμμα που δημοσίευσε η «Φοιτητική Λίστα» τον περασμένο μήνα, πάντως, επικεντρώνεται αποκλειστικά στην εσωτερική διακυβέρνηση: δημόσιες συμβάσεις, εκπαίδευση, ελευθερία των μέσων ενημέρωσης, ανεξαρτησία της δικαιοσύνης και υγεία.
Ο Μπόγιαν Βράνιτς, καθηγητής πολιτικής επιστήμης στο Πανεπιστήμιο του Βελιγραδίου, προειδοποίησε τους αξιωματούχους της ΕΕ να μην ενθουσιάζονται υπερβολικά, λέγοντας ότι η αλλαγή κυβέρνησης δύσκολα θα οδηγήσει σε «άλμα» στην ευρωπαϊκή ολοκλήρωση.
«Μέχρι στιγμής, η «Φοιτητική Λίστα» είναι πολύ συντηρητική αναφορικά με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Στόχος τους είναι, πρώτα απ’ όλα, να βελτιώσουν το σύστημα εσωτερικά. Και όταν, όπως έχουν πει, γίνουν αξιόπιστος εταίρος σε μια διαπραγμάτευση, τότε η Ευρωπαϊκή Ένωση θα είναι ο εταίρος τους», είπε ο Βράνιτς.
Θολά νερά
Η αισιοδοξία στις Βρυξέλλες μετριάζεται από την ιστορία. Το 2003, ο Σέρβος πρωθυπουργός Ζόραν Τζίντζιτς δολοφονήθηκε από πρώην μέλη των υπηρεσιών ασφαλείας της χώρας, επειδή ακολουθούσε φιλοδυτική ατζέντα στενότερων δεσμών με την Ευρώπη, οικονομικών μεταρρυθμίσεων και καταπολέμησης του οργανωμένου εγκλήματος.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναμένεται να δημοσιεύσει το πακέτο διεύρυνσης την επόμενη εβδομάδα, μια ετήσια έκθεση για την πρόοδο των υποψήφιων χωρών, η οποία θα προσφέρει μια πρώτη ένδειξη για το αν αλλάζει η προσέγγιση της ΕΕ προς τη Σερβία, αν και η νέα σερβική κυβέρνηση είναι απίθανο να έχει σχηματιστεί πριν ολοκληρωθεί η περίοδος αναφοράς.
Ίσως ακόμη πιο αποκαλυπτικά θα είναι τα συμπεράσματα που θα υιοθετήσει το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το πακέτο, τα οποία θα δείξουν πού στέκονται τα κράτη μέλη και αν επιθυμούν να ενθαρρύνουν το Βελιγράδι.
Κομβικό τεστ θεωρείται ο τρόπος με τον οποίο η κυβέρνηση υπό τη «Φοιτητική Λίστα» θα χειριστεί το Μαυροβούνιο, που βρίσκεται πιο κοντά από κάθε άλλη χώρα στην ένταξη στην ΕΕ. Ο Βούτσιτς και το SNS επιχείρησαν να υπονομεύσουν την πορεία του, τροφοδοτώντας διχασμούς μέσω της πολιτικής ταυτότητας.
«Πιστεύω ακράδαντα ότι μπροστά στο Μαυροβούνιο και τη Σερβία ανοίγει ένα νέο κεφάλαιο, βασισμένο στον σεβασμό και τον ανοιχτό διάλογο, χωρίς περιττή κλιμάκωση της έντασης», έγραψε στο X ο πρωθυπουργός του Μαυροβουνίου, Μιλόικο Σπάιτς.
Εξωτερική πολιτική
Οι κυρώσεις κατά της Ρωσίας είναι ανάμεσα στα βασικά αγκάθια στις σχέσεις Βρυξελλών και Βελιγραδίου, καθώς η Σερβία αρνήθηκε να ευθυγραμμιστεί με τα μέτρα που επέβαλε η ΕΕ μετά τη γενικευμένη εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022.
«Η Δημοκρατία της Σερβίας θα διατηρήσει την αρχή κατά των κυρώσεων σε βάρος της Ρωσικής Ομοσπονδίας», έγραψε το φοιτητικό κίνημα στο X τον Σεπτέμβριο, επικαλούμενο την ιστορική εμπειρία της χώρας με κυρώσεις.
Πέρα από τη μεγάλη εξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο, το Βελιγράδι βασίζεται στη διπλωματική στήριξη της Μόσχας για να αποτρέψει τη διεθνή αναγνώριση της ανεξαρτησίας του Κοσόβου, την οποία το φοιτητικό κίνημα απέρριψε ανοιχτά σε υπόμνημα που δημοσιεύτηκε τον Μάιο.
Η ίδια η «Φοιτητική Λίστα» είναι διχασμένη ανάμεσα σε ένθερμα φιλοευρωπαϊκά στελέχη και άλλους που στηρίζουν μια παραδοσιακή σερβική εθνικιστική ατζέντα. Ποια πτέρυγα θα επικρατήσει θα καθορίσει και την εξωτερική πολιτική της χώρας.
«Υπάρχουν ισχυρές εθνικιστικές φωνές στη Φοιτητική Λίστα» που θα ήθελαν να κρατήσουν τη Ρωσία στο πλευρό τους λόγω του Κοσόβου. Οι ενεργειακοί δεσμοί θα συνεχιστούν επίσης. Οι σχέσεις με την Κίνα ενδεχομένως να υποβαθμιστούν λίγο, αλλά οι άμεσες ξένες επενδύσεις και οι οικονομικοί δεσμοί υπάρχουν ήδη», δήλωσε ο Ντιμίταρ Μπέτσεφ, ανώτερος ερευνητής στο think tank Carnegie Europe.
Ο Βιντσέντσο Τζενοβέζε συνέβαλε στο ρεπορτάζ.