Σερβία: Οι σχέσεις με ΕΕ και Ρωσία «πονοκέφαλος» για τη νέα κυβέρνηση της «Λίστας των Φοιτητών»

Τις εκλογές κέρδισε το κίνημα που γεννήθηκε μέσα από δύο χρόνια φοιτητικών διαμαρτυριών, χωρίς συμβατική κομματική δομή, χωρίς σαφώς αναγνωρίσιμο ηγέτη και, για μεγάλο μέρος της προεκλογικής εκστρατείας, χωρίς να αποκαλύπτει ποιος θα κυβερνούσε στην πράξη τη χώρα αν νικούσε.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Η ασάφεια αυτή ήταν ένα από τα μεγαλύτερα πολιτικά του πλεονεκτήματα. Τώρα όμως, η ίδια ασάφεια μπορεί να μετατραπεί σε πρόβλημα.

Ένα από τα ζητήματα που θα παρακολουθούν οι Βρυξέλλες, η Μόσχα και η Κίνα είναι πώς θα τοποθετηθεί η νέα κυβέρνηση του Βελιγραδίου. Ήδη πάντως υπάρχουν αρκετά σαφή σήματα από τους ηγέτες της "Λίστας των Φοιτητών".

Ρωσία: Όχι σε κυρώσεις, αλλά τι ακολουθεί;

Μία από τις πιο ξεκάθαρες θέσεις που έχουν διατυπωθεί μέχρι τώρα αφορά τη Ρωσία.

Ο κοινωνιολόγος Γιόβο Μπάκιτς, μία από τις πιο προβεβλημένες μορφές της Λίστας των Φοιτητών, έχει δηλώσει ρητά ότι η νέα κυβέρνηση δεν θα επιβάλει κυρώσεις στη Μόσχα. Παρουσίασε τη Ρωσία ως ιστορικά σημαντικό εταίρο για τη Σερβία, υποστηρίζοντας ότι οι κυρώσεις από μία μικρή χώρα όπως η Σερβία θα είχαν ελάχιστο πρακτικό αποτέλεσμα, ενώ θα συνοδεύονταν από σημαντικές συμβολικές συνέπειες.

Ο ακαδημαϊκός της Σερβικής Ακαδημίας Επιστημών και Τεχνών και καθηγητής στη Χημική Σχολή του Πανεπιστημίου Βελιγραδίου, Ραντόμιρ Σάιτσιτς, είπε στο ρωσικό πρακτορείο ειδήσεων RIA Novosti ότι η Λίστα των Φοιτητών δεν σκοπεύει να επιβάλει κυρώσεις στη Ρωσία.

«Όπως αναφέραμε στο πρόγραμμά μας, η Λίστα των Φοιτητών δεν υποστηρίζει την επιβολή κυρώσεων κατά της Ρωσίας», είπε ο Σάιτσιτς.

Επισήμανε ότι και η ίδια η Σερβία έχει βρεθεί στο παρελθόν υπό καθεστώς κυρώσεων και υποστήριξε ότι τέτοια μέτρα δεν λύνουν προβλήματα.

«Τα προβλήματα πρέπει να επιλύονται μέσω διαλόγου, διαπραγματεύσεων και συμφωνιών, όχι με κυρώσεις», είπε ο Σάιτσιτς.

Ο Ντέγιαν Σόσκιτς, υποψήφιος και πιθανός νέος πρωθυπουργός, είπε ότι η Σερβία πρέπει να αναπτύξει σχέσεις καλής γειτονίας με την Κροατία, επισημαίνοντας ταυτόχρονα ότι πιθανότατα θα συνεχίσουν να υπάρχουν σημαντικές διαφορές στη γενική αντίληψη για όσα συνέβησαν τη δεκαετία του 1990 και ότι η Λίστα των Φοιτητών δεν ασχολείται με αυτό το ζήτημα. Σε συνέντευξή του στην ιστοσελίδα Index.hr, ο Σόσκιτς προανήγγειλε καλύτερες σχέσεις με την Κροατία και την Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ δεν απάντησε σε ερώτηση για τη στάση της νέας κυβέρνησης απέναντι στη Ρωσία.

«Η Λίστα των Φοιτητών τάσσεται υπέρ του πλήρους σεβασμού του νομικού πλαισίου στη Σερβία, συμπεριλαμβανομένου του διεθνούς δικαίου. Το νομικό πλαίσιο στη Σερβία είναι επομένως αρκετά σαφές, καθώς το Σύνταγμα ορίζει ότι το Κόσοβο είναι αυτόνομη επαρχία της Σερβίας. Από την άλλη πλευρά, βασικά κείμενα του διεθνούς νομικού πλαισίου, όπως η Απόφαση 1244 του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, επιβεβαιώνουν επίσης αυτό», είπε ο Σόσκιτς.

Όσον αφορά την Ευρωπαϊκή Ένωση, ο Σόσκιτς ήταν λιγότερο κατηγορηματικός.

«Πιστεύω ότι η Σερβία θα βρεθεί σίγουρα σε θέση να εκπληρώνει τα κριτήρια της ΕΕ πολύ πιο εύκολα και γρήγορα. Το αν θα ενταχθεί κάποια στιγμή στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αφού εκπληρώσει όλες τις προϋποθέσεις, θα εξαρτηθεί, μεταξύ άλλων, από το αν η Ευρωπαϊκή Ένωση θα προσφέρει στη Σερβία ιδιότητα πλήρους μέλους, καθώς και από το αν, σε ένα δημοψήφισμα στο τέλος αυτής της διαδικασίας, οι πολίτες της Σερβίας θα αποφασίσουν υπέρ αυτής της επιλογής», πρόσθεσε ο Σόσκιτς.

Το μήνυμα της Μάρτα Κος προς τη μελλοντική κυβέρνηση

Ήδη είναι σαφές ότι όσον αφορά τις σχέσεις της Σερβίας με τη Ρωσία, η νέα κυβέρνηση, όπως και η προηγούμενη, δεν έχει πρόθεση να ευθυγραμμιστεί με την πολιτική των Βρυξελλών. Η Ευρωπαία επίτροπος Διεύρυνσης Μάρτα Κος συναντήθηκε με τον επικεφαλής υποψήφιο της Λίστας των Φοιτητών, Ιλία Σρντάνοβιτς, και τόνισε αμέσως ότι η αλλαγή κυβέρνησης στο Βελιγράδι δεν αίρει την υποχρέωση ευθυγράμμισης με την εξωτερική και την πολιτική ασφάλειας της ΕΕ. Οι Βρυξέλλες έχουν καταστήσει σαφές ότι θα αξιολογήσουν τις συγκεκριμένες ενέργειες της μελλοντικής κυβέρνησης, μεταξύ άλλων με βάση τις σχέσεις της με τη Μόσχα.

Η Μάρτα Κος είπε: «Η Σερβία δεν θα μπορέσει να σημειώσει ουσιαστική πρόοδο προς την ένταξη στην ΕΕ, αν δεν ευθυγραμμίσει την εξωτερική και την πολιτική ασφάλειας με τις Βρυξέλλες, συμπεριλαμβανομένης της στάσης της απέναντι στη Ρωσία και στις κυρώσεις που επιβλήθηκαν στη Μόσχα για τον πόλεμο στην Ουκρανία».

Απαντώντας σε ερώτηση για το αν η Σερβία θα μπορούσε να γίνει μέλος της ΕΕ χωρίς να προσχωρήσει στις κυρώσεις κατά της Ρωσίας, η επίτροπος είπε ότι θα είναι πολύ δύσκολο για μια χώρα που δεν συμμερίζεται τις στρατηγικές θέσεις εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ να σημειώσει πρόοδο.

«Πιθανότατα δεν θα είναι δυνατόν μια χώρα που δεν ευθυγραμμίζεται μαζί μας στα στρατηγικά συμφέροντα, δηλαδή στην εξωτερική και την πολιτική ασφάλειας, ή στην κοινή αντίθεσή μας στη Ρωσία, ιδίως στο πλαίσιο του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία, να σημειώσει πρόοδο. Θα είναι πάρα, πάρα πολύ δύσκολο», είπε η Κος.

Η επίσημη θέση της Λίστας των Φοιτητών έρχεται σε αντίθεση με μία από τις κεντρικές προειδοποιήσεις του πρώην προέδρου Αλεξάνταρ Βούτσιτς κατά την προεκλογική εκστρατεία: ότι η νίκη της Λίστας των Φοιτητών θα σήμαινε τελικά δραματική αλλαγή της πολιτικής της Σερβίας απέναντι στη Μόσχα όσον αφορά την επιβολή κυρώσεων.

Προς το παρόν δεν υπάρχει ένδειξη ότι οι κυρώσεις κατά της Ρωσίας πρόκειται να ενταχθούν στην εξωτερική πολιτική της Σερβίας. Με βάση την αντίδραση των νέων αρχών, μπορούμε να συμπεράνουμε ότι θα συνεχιστεί η υφιστάμενη κατάσταση.

Το πρόγραμμα της Λίστας των Φοιτητών διατηρεί επίσης την πολιτική στρατιωτικής ουδετερότητας της Σερβίας και απορρίπτει την ένταξη στο ΝΑΤΟ. Η θέση της για το Κόσοβο παραμένει σταθερά αντίθετη στη μονομερή ανακήρυξη ανεξαρτησίας του Κοσόβου και στην ένταξή του σε διεθνείς οργανισμούς.

Θα μπορούσε κανείς να ψάξει με μεγεθυντικό φακό για οποιαδήποτε διαφορά στην πολιτική απέναντι στο Κόσοβο μεταξύ της παλιάς και της νέας εξουσίας στο Βελιγράδι και δεν θα έβρισκε καμία. Ο «ελέφαντας στο δωμάτιο» θα παραμείνει λοιπόν όταν πρόκειται για τις διπλωματικές σχέσεις της Σερβίας με τη Δύση. Μπορούμε να περιμένουμε αποκλιμάκωση των εντάσεων, μαζί με απομάκρυνση από τη σκληρή ρητορική και τις απειλές, αλλά ουσιαστική αλλαγή δεν θα υπάρξει.

Αυτό σημαίνει ότι η άφιξη μιας νέας κυβέρνησης στο Βελιγράδι δεν πρέπει αυτομάτως να ερμηνευθεί ως γεωπολιτική αναδιάταξη με την παραδοσιακή έννοια. Ο καθηγητής Ραντόμιρ Σάιτσιτς, μιλώντας για το Κόσοβο, είπε:

«Για εμάς, το Κόσοβο είναι προσωρινά κατεχόμενο έδαφος. Η Ρωσία έχει κάνει περισσότερα για την υπεράσπιση της εδαφικής ακεραιότητας της Σερβίας στο Κόσοβο απ’ ό,τι αυτό το καθεστώς. Ψευδοπατριώτες κατηγορούν τους φοιτητές για έλλειψη πατριωτισμού, αλλά δεν ήταν οι φοιτητές αυτοί που υπέγραψαν τις Συμφωνίες των Βρυξελλών και της Ουάσινγκτον, ούτε αυτοί που αποδέχθηκαν το γαλλογερμανικό σχέδιο».

Ένα φιλοευρωπαϊκό κίνημα με σκεπτικισμό

Το φοιτητικό κίνημα είναι ουσιαστικά ένα κίνημα, που φέρνει κοντά ανθρώπους με πολύ διαφορετικές ιδεολογικές καταβολές, οι οποίοι ενώθηκαν όχι γύρω από μια ιδεολογικά σαφώς οριοθετημένη συμμαχία, αλλά γύρω από την αντίθεσή τους στην εξουσία του Αλεξάνταρ Βούτσιτς και την κριτική τους στη φύση της κυβέρνησής του.

Το πιο πιθανό σενάριο είναι μια περίπλοκη άσκηση ισορροπιών: στενότερη πολιτική και οικονομική συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Ένωση, διατηρώντας ταυτόχρονα τη στρατιωτική ουδετερότητα, αποφεύγοντας τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας και διατηρώντας τους υφιστάμενους ενεργειακούς και διπλωματικούς δεσμούς με τη Μόσχα.

Αυτό θα είναι δύσκολο.

Η ΕΕ είναι ο μεγαλύτερος οικονομικός εταίρος της Σερβίας, ενώ η Ρωσία παραμένει σημαντική λόγω της ενέργειας και, πάνω απ’ όλα, της στάσης της απέναντι στο Κόσοβο. Η Λίστα των Φοιτητών θα πρέπει επομένως να συμφιλιώσει δύο πραγματικότητες που στη σερβική πολιτική έχουν συχνά παρουσιαστεί ως αμοιβαία αποκλειόμενες.

Η Λίστα των Φοιτητών είναι σε γενικές γραμμές έντονα φιλοευρωπαϊκή. Ωστόσο δεν είναι μια παραδοσιακή, αμιγώς φιλοευρωπαϊκή πολιτική οργάνωση. Η σχέση της με τις Βρυξέλλες αναμένεται να είναι σαφώς πιο περίπλοκη από εκείνη μιας κυβέρνησης που απλώς επιδιώκει να επιταχύνει την ένταξη της Σερβίας στην ΕΕ.

Ο επικεφαλής της Λίστας των Φοιτητών, δρ Ιλία Σρντάνοβιτς, μίλησε με τον πιο ανοιχτό τρόπο για την Ευρωπαϊκή Ένωση:

«Θα παραμείνουμε στον δρόμο της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Η Σερβία δεσμεύτηκε στη διαδικασία ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης ήδη από το 2000, πριν από 26 χρόνια. Αυτή η δουλειά θα συνεχιστεί. Η διαδικασία θα συνεχιστεί. Αυτό που μπορούμε σίγουρα να υποσχεθούμε, όμως, είναι ότι δεν θα κάνουμε αυτό που έκανε η προηγούμενη κυβέρνηση: να επιτρέψει να πέσει η δημόσια υποστήριξη προς την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση στη Σερβία κατά 20 ποσοστιαίες μονάδες σε διάστημα 15 ετών. Αυτό είναι το καθαρό αποτέλεσμα, το συνολικό αποτέλεσμα όσων έκανε η προηγούμενη κυβέρνηση.

Θα ευθυγραμμίσουμε σίγουρα πλήρως τις εσωτερικές μας πολιτικές με τα Κεφάλαια 23 και 24, βάσει των ίδιων πολιτισμικών αξιών: σεβασμός του κράτους δικαίου και της ισότητας, μέτρα κατά της διαφθοράς, λειτουργία των θεσμών και ελευθερία των μέσων ενημέρωσης. Αυτά τα κεφάλαια είναι το κύριο εμπόδιο για περαιτέρω πρόοδο προς την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση».

Οι φοιτητές και πολλοί από τους υποστηρικτές τους παραμένουν βαθιά καχύποπτοι απέναντι στον τρόπο με τον οποίο η Ευρωπαϊκή Ένωση αντιμετώπισε την προηγούμενη σερβική κυβέρνηση. Για χρόνια, οι Βρυξέλλες διατήρησαν στενές σχέσεις με την κυβέρνηση Βούτσιτς, παρά τις αυξανόμενες ανησυχίες για τα δημοκρατικά πρότυπα, την ελευθερία των μέσων ενημέρωσης, το εκλογικό περιβάλλον και τη συγκέντρωση πολιτικής εξουσίας.

Η Ευρώπη έστελνε συνεχώς στη Σερβία αντιφατικά μηνύματα. Για σχεδόν δύο δεκαετίες, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ήταν ιδιαίτερα επικριτικό, χαρακτηρίζοντας τη Σερβία «κρατούμενο κράτος» και ασκώντας σκληρή κριτική στις αρχές σε όλες του τις εκθέσεις. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ήταν πιο μετριοπαθής, εναλλάσσοντας πιο αυστηρή και πιο διαλλακτική προσέγγιση, ενώ το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, από την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία και ακόμη και πριν από αυτήν, έχει ουσιαστικά παγώσει τη διαδικασία ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης της Σερβίας. Ως αποτέλεσμα, είναι μερικές φορές δύσκολο να διακρίνει κανείς ποια είναι στην πραγματικότητα η στάση της Ευρώπης απέναντι στη Σερβία.

Για πολλούς από όσους στήριξαν το φοιτητικό κίνημα, η προθυμία της ΕΕ να συνεργαστεί με την κυβέρνηση του SNS δεν ήταν ένδειξη πραγματιστικής διπλωματίας, αλλά απόδειξη ότι οι Βρυξέλλες ανέχονταν αυταρχικές τάσεις στο Βελιγράδι στο όνομα της σταθερότητας.

Δυτικά Βαλκάνια: ευκαιρία για επανεκκίνηση

Η περιφερειακή διάσταση θα μπορούσε να αποδειχθεί ένας από τους τομείς στους οποίους η νέα κυβέρνηση θα κινηθεί ταχύτερα. Η Λίστα των Φοιτητών έχει δώσει σήμα ότι οι σχέσεις με τους γείτονες της Σερβίας πρέπει να χαλαρώσουν και ότι το Βελιγράδι πρέπει να επιστρέψει σε μια πιο προβλέψιμη και λιγότερο συγκρουσιακή περιφερειακή πολιτική. Δύο ζητήματα θα είναι ιδιαίτερα σημαντικά.

Όσον αφορά τη Βοσνία και Ερζεγοβίνη, αναμένεται ότι το κίνημα θα επιμείνει στον σεβασμό της Συμφωνίας του Ντέιτον και των υποχρεώσεων της Σερβίας απέναντι στη συνταγματική τάξη που καθιερώθηκε με το Ντέιτον. Αυτό θα μπορούσε να σημαίνει λιγότερο παρεμβατική προσέγγιση και προσπάθεια να μειωθεί η πολιτική ένταση μεταξύ Βελιγραδίου και Σαράγεβο.

Δεδομένου ότι ο Μίλοραντ Ντόντικ, ο ντε φάκτο ηγέτης των Σερβοβόσνιων, τάχθηκε ανοιχτά στο πλευρό της μέχρι πρότινος κυβέρνησης και διατήρησε αυτή τη στάση επί 14 χρόνια, είναι λογικό να αναμένεται ότι η νέα κυβέρνηση στο Βελιγράδι θα υιοθετήσει τουλάχιστον ψυχρή στάση απέναντι στο πρόσωπό του.

Αντίστοιχα, σε ό,τι αφορά τους Σέρβους στην Κροατία, η Συμφωνία του Ερντούτ και τα δικαιώματα και το πολιτικό καθεστώς της σερβικής μειονότητας αναμένεται να παραμείνουν σημαντικό σημείο αναφοράς.

Αυτό θα μπορούσε δυνητικά να αποτελέσει μία από τις μεγαλύτερες αλλαγές στην περιφερειακή πολιτική της Σερβίας: την υπεράσπιση των συμφερόντων των Σέρβων εκτός Σερβίας, ενώ ταυτόχρονα θα προσπαθεί να μειώσει τις εντάσεις με τα γειτονικά κράτη.

Ένα λιγότερο συγκρουσιακό Βελιγράδι θα μπορούσε επίσης να βελτιώσει τις σχέσεις με το Μαυροβούνιο, καθώς και με τη Βοσνία και Ερζεγοβίνη, όπου η σερβική πολιτική έχει συχνά θεωρηθεί, τόσο στην Ποντγκόριτσα όσο και στο Σαράγεβο, ως απρόβλεπτη ή υπερβολικά παρεμβατική.

Ουγγαρία: ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον τεστ

Οι σχέσεις με την Ουγγαρία θα αποτελέσουν μια ακόμα δοκιμασία.

Η προηγούμενη σερβική κυβέρνηση ανέπτυξε εξαιρετικά στενή σχέση με τον Βίκτορ Όρμπαν. Η σχέση αυτή ήταν πολιτική, οικονομική και προσωπική, και η Βουδαπέστη έγινε ένας από τους σημαντικότερους εταίρους του Βελιγραδίου μέσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η άνοδος του Πέτερ Μάγιαρ αλλάζει αυτή την εξίσωση.

Μία κυβέρνηση της Λίστας των Φοιτητών πιθανότατα θα έχει πολύ μεγαλύτερη πολιτική συγγένεια με τον ευρωπαϊκό προσανατολισμό του Μάγιαρ παρά με το μοντέλο διακυβέρνησης του Όρμπαν. Αυτό δεν σημαίνει ότι η Σερβία θα εγκαταλείψει την οικονομική σχέση της με την Ουγγαρία. Αντιθέτως, υπάρχουν υπερβολικά πολλά πρακτικά συμφέροντα που διακυβεύονται.

Ωστόσο, η πολιτική «χημεία» θα παίξει σχεδόν σίγουρα ρόλο.

Το ερώτημα είναι αν το Βελιγράδι θα επιδιώξει να οικοδομήσει μια νέα σχέση με τη Βουδαπέστη που θα βασίζεται λιγότερο στις προσωπικές σχέσεις μεταξύ ηγετών και περισσότερο στη θεσμική συνεργασία μεταξύ δύο γειτονικών ευρωπαϊκών κρατών.

Κίνα: ίσως το μεγαλύτερο ερωτηματικό

Αν η Ρωσία είναι ο τομέας στον οποίο η Λίστα των Φοιτητών έχει ήδη δώσει σχετικά σαφή σήματα, η Κίνα παραμένει πολύ λιγότερο καθορισμένη.

Κατά την εποχή Βούτσιτς, κινεζικές εταιρείες εμπλέχθηκαν βαθιά σε σερβικά έργα υποδομών, εξόρυξης και βιομηχανίας. Το Πεκίνο έχει γίνει σημαντικός οικονομικός εταίρος, δεύτερος μόνο μετά την ΕΕ, και πολλές από αυτές τις επενδύσεις δεν μπορούν απλώς να ακυρωθούν από μια νέα κυβέρνηση.

Ταυτόχρονα, η Λίστα των Φοιτητών είναι πιθανό να αντιμετωπίσει πίεση από τμήματα του εκλογικού της σώματος για πιο ενδελεχή έλεγχο των κινεζικών επενδύσεων, ιδίως σε ζητήματα διαφάνειας, περιβαλλοντικών προτύπων, δημόσιων συμβάσεων και μεταχείρισης των κινεζικών κρατικών επιχειρήσεων.

Το πιο πιθανό αποτέλεσμα δεν θα είναι επομένως μια δραματική ρήξη με το Πεκίνο. Η οικονομική παρουσία της Κίνας στη Σερβία είναι απλώς υπερβολικά σημαντική για κάτι τέτοιο.

Ωστόσο, θα μπορούσε να υπάρξει μετάβαση από μια πολιτικά καθοδηγούμενη στρατηγική εταιρική σχέση σε μια πιο συμβατική επενδυτική σχέση, στην οποία οι κινεζικές εταιρείες θα καλούνται να ανταγωνίζονται υπό σαφέστερους κανόνες και μεγαλύτερη διαφάνεια.

Η εξισορρόπηση της εξωτερικής πολιτικής του κινήματος μπορεί τελικά να μοιάζει λιγότερο με ιδεολογική επιλογή ανάμεσα σε Ανατολή και Δύση και περισσότερο με προσπάθεια επαναπροσδιορισμού των σχέσεων της Σερβίας με τη Ρωσία, την Κίνα και την ΕΕ σε διαφορετική βάση.

Το πρόβλημα που συνοδεύει την εξουσία

Ίσως η μεγαλύτερη αβεβαιότητα, ωστόσο, δεν έχει να κάνει με τη Ρωσία, την Κίνα ή την ΕΕ.

Έχει να κάνει με την ίδια τη Λίστα των Φοιτητών.

Για σχεδόν έναν χρόνο, το κίνημα κατάφερε με επιτυχία να αποκρύψει την εσωτερική του πολιτική αρχιτεκτονική. Κατά περιόδους, κυκλοφορούσαν εκτιμήσεις ότι ο πρύτανης του Πανεπιστημίου του Βελιγραδίου, Βλάνταν Τζόκιτς, θα μπορούσε να γίνει πολιτικός του ηγέτης. Τελικά, δεν ήταν καν υποψήφιος βουλευτής.

Το επεισόδιο αυτό δείχνει πόσο αποτελεσματικά κράτησαν οι φοιτητές τα χαρτιά τους κρυμμένα.

Ίδια προσοχή πρέπει επομένως να επιδειχθεί και απέναντι στις τρέχουσες εικασίες για πιθανούς κατόχους αξιωμάτων.

Σε ανεπίσημες συζητήσεις αναφέρεται ο ακαδημαϊκός και καθηγητής Ραντόμιρ Σάιτσιτς ως πιθανός υποψήφιος για την προεδρία, ενώ ο οικονομολόγος Ντέγιαν Σόσκιτς αναφέρεται ως πιθανός πρωθυπουργός. Ωστόσο, τα ονόματα αυτά πρέπει να αντιμετωπίζονται ως πολιτική εικοτολογία και όχι ως ειλημμένες αποφάσεις.

Η Λίστα των Φοιτητών έχει ήδη δείξει ότι μπορεί να αιφνιδιάσει σχεδόν τους πάντες.

Μπορεί να το κάνει ξανά.

Από κίνημα σε κυβέρνηση

Η μετάβαση θα πρέπει πάντως να γίνει γρήγορα. Η αποκεντρωμένη δομή του κινήματος ήταν πλεονέκτημα κατά τον πολιτικό αγώνα. Μόλις βρεθεί όμως στην κυβέρνηση, η αποκέντρωση μπορεί να μετατραπεί σε παράλυση. Η κοινωνία θα θέλει να ξέρει ποιος είναι υπεύθυνος για την οικονομία, την εξωτερική πολιτική, την άμυνα, το εσωτερικό, τις υπηρεσίες ασφαλείας, την εκπαίδευση και τη δικαιοσύνη. Και η κρατική γραφειοκρατία θα ζητά οδηγίες.

Εδώ είναι που η Λίστα των Φοιτητών αντιμετωπίζει την πιο επικίνδυνη μετάβασή της: από ηθική αυθεντία σε πολιτική λογοδοσία. Στις διαδηλώσεις, αρκούσε να λέει τι πρέπει να αλλάξει. Στην κυβέρνηση, θα πρέπει να αποφασίζει πώς. Η διαφορά είναι τεράστια.

Τα πρώτα σημάδια αλλαγής

Ο πολιτικός σεισμός ήδη ταρακουνά θεσμούς πέρα από το κοινοβούλιο.

Την Τετάρτη, η γενική διευθύντρια του δημόσιου ραδιοτηλεοπτικού φορέα RTS, Μάνια Γκρίτσιτς, παραιτήθηκε, μόλις οκτώ μήνες μετά τον διορισμό της. Η παραίτησή της ακολούθησε αιτήματα τμημάτων του προσωπικού της RTS, άτυπων οργανώσεων εργαζομένων και της Λίστας των Φοιτητών για αλλαγές στη διοίκηση του δημόσιου ραδιοτηλεοπτικού φορέα.

Οι φοιτητές έχουν θέσει ως ένα από τα κεντρικά τους αιτήματα τη ριζική μεταμόρφωση του μιντιακού τοπίου της Σερβίας, ιδίως όσον αφορά μέσα που χρηματοδοτούνται άμεσα ή έμμεσα με δημόσιο χρήμα.

Ωστόσο, τα γεγονότα γύρω από την ιδιωτική τηλεόραση Informer ανέδειξαν επίσης τον κίνδυνο μιας ταχύτατης μετάβασης. Το βράδυ της Δευτέρας, ομάδα διαδηλωτών εισήλθε στις εγκαταστάσεις του Informer TV, ενός από τους πιο ένθερμους υποστηρικτές των πρώην κυβερνήσεων Βούτσιτς. Το περιστατικό κλιμακώθηκε σε αντιπαράθεση με την αστυνομία έξω από το κτίριο, και με εργαζόμενους στο εσωτερικό. Η Λίστα των Φοιτητών στη συνέχεια αποστασιοποιήθηκε από την εισβολή και κάλεσε σε ηρεμία και μη βία.

Πρόκειται για μια σημαντική διάκριση.

Άλλο πράγμα είναι η αφαίρεση της πολιτικής επιρροής από τα μέσα ενημέρωσης.

Και τελείως άλλο η αντικατάσταση μιας μορφής πολιτικής πίεσης με μία άλλη.

Οι νέες αρχές θα κριθούν επομένως όχι μόνο από το ποιον θα απομακρύνουν, αλλά και από τους κανόνες που θα θεσπίσουν για όλους όσοι θα ακολουθήσουν.

Ωστόσο, αυτές οι εκλογές έδειξαν κάτι που οι ειδικοί στα μέσα ενημέρωσης επισημαίνουν εδώ και καιρό: ο ρόλος των μέσων στις πολιτικές εξελίξεις υπερεκτιμάται σε μεγάλο βαθμό.

Σε σύγκριση με τις αρχές, οι φοιτητές είχαν πολύ περιορισμένη παρουσία στα μέσα, κι όμως πέτυχαν πειστική νίκη.

Αυτό δείχνει ότι κυβέρνηση και αντιπολίτευση λειτουργούσαν σε δύο παράλληλες πραγματικότητες. Αν και ο ρόλος των μέσων δεν μπορεί να απορριφθεί εντελώς, οι εκλογές έδειξαν ότι τα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης δεν μπορούν πλέον να υπαγορεύουν το αφήγημα. Η τάση αυτή είναι εμφανής στις Ηνωμένες Πολιτείες και σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, και η Σερβία δεν αποτελεί εξαίρεση.

Ήδη διατυπώνονται αιτήματα για αλλαγές στις υπηρεσίες ασφαλείας, συμπεριλαμβανομένων απαιτήσεων για παραίτηση της ηγεσίας του σερβικού μηχανισμού πληροφοριών. Εισαγγελείς έχουν ξαφνικά αρχίσει να βγάζουν «ξεχασμένες» υποθέσεις από τα συρτάρια τους και έχουν ξεκινήσει οι πρώτες συλλήψεις. Είναι εξαιρετικά απίθανο ο θεσμικός σεισμός να τελειώσει με τις πρώτες παραιτήσεις.

Οι προεδρικές εκλογές το επόμενο τεστ

Και η πολιτική μετάβαση της Σερβίας δεν θα τελειώσει με τις βουλευτικές εκλογές. Προεδρικές εκλογές αναμένονται πριν από το τέλος του έτους, πράγμα που σημαίνει ότι η Λίστα των Φοιτητών πρέπει σύντομα να απαντήσει σε ένα ακόμη θεμελιώδες ερώτημα: ποιος εκπροσωπεί τη νέα Σερβία;

Αυτό θα αναγκάσει το κίνημα να αντιμετωπίσει ακριβώς το πρόβλημα που απέφευγε κατά την άνοδό του.

Θα πρέπει να προσωποποιήσει την εξουσία. Μία κυβέρνηση δεν μπορεί να είναι ανώνυμη. Κάποιος πρέπει να γίνει πρωθυπουργός. Πρέπει να επιλεγούν υπουργοί, οι κρατικές επιχειρήσεις χρειάζονται διευθυντές, οι υπηρεσίες ασφαλείας χρειάζονται νέα ηγεσία και οι δημόσιοι θεσμοί χρειάζονται ανθρώπους ικανούς να αναλαμβάνουν την ευθύνη των αποφάσεων. Η Λίστα των Φοιτητών θα πρέπει επομένως να κινηθεί με εξαιρετικά μεγάλη ταχύτητα από ένα κίνημα σε μια δομή διακυβέρνησης.

Η εκλογική νίκη ήρθε από ένα συλλογικό κίνημα, του οποίου το μεγαλύτερο πολιτικό πλεονέκτημα ήταν ότι δεν είχε ένα και μόνο πρόσωπο. Οι προεδρικές εκλογές και ο σχηματισμός νέας κυβέρνησης απαιτούν το αντίθετο.

Ένας πρωθυπουργός πρέπει να διαπραγματεύεται. Ένας πρόεδρος πρέπει να εκπροσωπεί τη χώρα στο εξωτερικό. Οι υπουργοί πρέπει να λαμβάνουν αποφάσεις. Κάποιος πρέπει τελικά να αναλαμβάνει την ευθύνη, αν ή όταν αυτές οι αποφάσεις αποδειχθούν αντιδημοφιλείς.

Αυτό θα αποτελέσει εξίσου δύσκολη πρόκληση για τον Βούτσιτς ως αρχηγό της αντιπολίτευσης. Δεν μπορεί πλέον να είναι υποψήφιος για την προεδρία και η απόλυτη κυριαρχία του στο Σερβικό Προοδευτικό Κόμμα σημαίνει ότι, τα τελευταία 14 χρόνια, κανείς άλλος δεν είχε την ευκαιρία να αναδειχθεί ως «νούμερο δύο» του κόμματος.

Γι’ αυτό οι επόμενες εβδομάδες μπορεί να αποδειχθούν σημαντικότερες από την ίδια την εκλογική αναμέτρηση. Η Λίστα των Φοιτητών έχει ήδη δείξει ότι ξέρει να κερδίζει χωρίς να αποκαλύπτει πλήρως τη στρατηγική της. Τώρα πρέπει να δείξει ότι ξέρει να κυβερνά χωρίς να χάσει τις αρχές που την έφεραν στην εξουσία.

Οι φοιτητές πέρασαν έναν χρόνο κρατώντας κρυμμένα τα χαρτιά τους.

Τώρα πρέπει να τα δείξουν.

Και η Σερβία, όπως και η ΕΕ, η Ρωσία, η Κίνα και οι χώρες των Δυτικών Βαλκανίων, θα παρακολουθούν κάθε χαρτί που θα παίξουν.