Η βελτίωση της ποιότητας του αέρα, από τα λιμάνια έως τη βιομηχανία και την κυκλοφορία, απαιτεί αντιμετώπιση πηγών· στην Τουρκία και το Ουζμπεκιστάν εφαρμόζονται μέτρα για μείωση εκπομπών και κατανόηση του αέρα.
Η ατμοσφαιρική ρύπανση συγκαταλέγεται στους μεγαλύτερους περιβαλλοντικούς κινδύνους για την υγεία παγκοσμίως. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) εκτιμά ότι η εξωτερική ατμοσφαιρική ρύπανση συνέβαλε σε 4,2 εκατ. πρόωρους θανάτους το 2019, με τα αιωρούμενα σωματίδια μικρής διαμέτρου να συνδέονται με καρδιαγγειακά και αναπνευστικά νοσήματα, καθώς και με καρκίνους.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Οι πηγές της, όμως, διαφέρουν σημαντικά από τόπο σε τόπο. Στην Τουρκία, οι προσπάθειες περιορισμού των εκπομπών από πλοία που δραστηριοποιούνται κοντά σε πυκνοκατοικημένες ακτογραμμές στρέφονται προς τον εξηλεκτρισμό. Στο περίκλειστο από ξηρά Ουζμπεκιστάν, η ρύπανση προέρχεται από συνδυασμό θέρμανσης, μεταφορών και βιομηχανίας, μαζί με σκόνη και μετεωρολογικές συνθήκες που μπορούν να επιδεινώσουν την ποιότητα του αέρα.
Μείωση εκπομπών κοντά στην ακτή
Η ναυτιλία μεταφέρει μεγάλο μέρος του παγκόσμιου εμπορίου, όμως τα συμβατικά ναυτιλιακά καύσιμα παράγουν ρύπους όπως οξείδια του αζώτου και του θείου, καθώς και αιωρούμενα σωματίδια.
Αν και η προσοχή στρέφεται συχνά στα μεγάλα φορτηγά πλοία που ταξιδεύουν μεταξύ ηπείρων, τα μικρότερα σκάφη, όπως τα ρυμουλκά, τα φεριμπότ και τα πλοιάρια πιλότων, περνούν το μεγαλύτερο μέρος της ζωής τους σε λιμάνια και κοντά σε παράκτιες κοινότητες.
«Η συντριπτική πλειονότητα των λιμανιών βρίσκεται μέσα στις πόλεις, άρα είναι επίσης πολύ σημαντικά για την υγεία των τοπικών κοινωνιών», δήλωσε η γενική γραμματέας της Τουρκικής Ένωσης Ναυπηγείων Μεχτάπ Καραχάλα Οζντεμίρ.
Μια εναλλακτική λύση λειτουργεί ήδη στα τουρκικά ύδατα: ρυμουλκά που κινούνται με μπαταρίες.
Οι Τούρκοι ναυπηγοί έχουν αναπτύξει πλήρως ηλεκτρικά ρυμουλκά, με μηδενικές εκπομπές από τα καυσαέρια, τα οποία λειτουργούν με μπαταρίες που φορτίζονται από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Η ίδια τεχνολογία εξετάζεται και για άλλες μορφές ναυτιλιακών μεταφορών μικρών αποστάσεων.
Μελέτη που δημοσιεύτηκε τον Σεπτέμβριο από τον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό εξέτασε 67 δρομολόγια φεριμπότ στη Θάλασσα του Μαρμαρά, στην Τουρκία, και κατέληξε ότι σε όλα είναι τεχνικά εφικτή η χρήση ηλεκτρικής ή υβριδικής πρόωσης.
Η ευρύτερη εφαρμογή της τεχνολογίας, όμως, συνοδεύεται από προκλήσεις, όπως το κόστος των νέων σκαφών, η πρόσβαση σε υποδομές φόρτισης και οι πιθανές αναβαθμίσεις των ηλεκτρικών δικτύων γύρω από τα λιμάνια.
Εμπόδιο, σύμφωνα με την Οζντεμίρ, αποτελεί και η χρηματοδότηση.
«Ο ιδιωτικός τομέας έχει κάποιες δυνατότητες, αλλά δυστυχώς θα πρέπει να υπάρχει ένας μηχανισμός χρηματοδότησης ώστε να στηριχθεί αυτή η μετάβαση από τα συμβατικά πλοία στα εναλλακτικά καύσιμα, τα πλοία με μπαταρίες και άλλα συστήματα πρόωσης υποβοηθούμενα από τον άνεμο», ανέφερε.
Η ρύπανση στην Τασκένδη έχει πολλές πηγές
Περισσότερα από 3.000 χιλιόμετρα μακριά, η ουζμπεκική πρωτεύουσα αντιμετωπίζει διαφορετικό μείγμα πηγών ρύπανσης.
Αξιολόγηση της Παγκόσμιας Τράπεζας που δημοσιεύτηκε το 2024 έδειξε ότι η ετήσια μέση συγκέντρωση PM2.5 στην Τασκένδη ήταν πάνω από έξι φορές υψηλότερη από την ετήσια κατευθυντήρια οδηγία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας.
Ο όρος PM2.5 αφορά σωματίδια με διάμετρο 2,5 μικρόμετρα ή μικρότερη. Το μικρό τους μέγεθος τους επιτρέπει να διεισδύουν βαθιά στους πνεύμονες και να εισέρχονται στην κυκλοφορία του αίματος.
Μεταξύ των ανθρωπογενών πηγών στην Τασκένδη, σύμφωνα με την ίδια αξιολόγηση, η θέρμανση εκτιμάται ότι συμβάλλει περίπου στο 28% των ετήσιων συγκεντρώσεων PM2.5, ακολουθούν οι μεταφορές με 16% και η βιομηχανία με 13%.
Η εικόνα μεταβάλλεται μέσα στη χρονιά. Η θέρμανση αποκτά ιδιαίτερη σημασία τους ψυχρότερους μήνες, ενώ το καλοκαίρι η σκόνη που μεταφέρεται με τον άνεμο μπορεί να εξελιχθεί στη μεγαλύτερη πηγή. Σκόνη από τα εργοτάξια και σωματίδια που σηκώνονται ξανά από τους δρόμους επιτείνουν το πρόβλημα.
Ρόλο παίζουν και οι μετεωρολογικές συνθήκες, που καθορίζουν πώς συσσωρεύονται οι ρύποι.
«Τις άπνοες ημέρες και κατά τη διάρκεια θερμοκρασιακών αναστροφών μπορούν να καταγραφούν υψηλότερα επίπεδα ρύπανσης», δήλωσε ο επικεφαλής ειδικός στην Υπηρεσία Υδρομετεωρολογίας του Ουζμπεκιστάν (UzHydromet) Χοτζιακμπάρ Οντίλοφ.
Αυτό σημαίνει ότι το ίδιο επίπεδο εκπομπών δεν οδηγεί απαραίτητα στην ίδια ποιότητα αέρα από τη μία ημέρα στην άλλη.
Έλεγχος της ρύπανσης στην πηγή
Ορισμένες εκπομπές μπορούν να περιοριστούν πριν φτάσουν στην ατμόσφαιρα.
Στο UzAuto Motors Powertrain, ένα εργοστάσιο κατασκευής κινητήρων αυτοκινήτων στην Τασκένδη, η υπεύθυνη περιβάλλοντος Οζόντα Σορουσταμόβα δείχνει τα συστήματα ξηρού και υγρού καθαρισμού καυσαερίων και τα σακκόφιλτρα που χρησιμοποιεί η μονάδα για να συγκρατεί τους ρύπους που παράγονται κατά τη διαδικασία παραγωγής.
Το εργοστάσιο έχει επίσης εγκαταστήσει έναν αυτοματοποιημένο σταθμό παρακολούθησης, ο οποίος μετρά συνεχώς τις εκπομπές σκόνης από τμήμα της παραγωγικής διαδικασίας.
Παρόμοιοι μηχανισμοί παρακολούθησης εισάγονται πλέον σε ευρύτερη κλίμακα στον βιομηχανικό τομέα του Ουζμπεκιστάν.
Τον Μάρτιο, το Ουζμπεκιστάν εγκαινίασε ένα εθνικό πρόγραμμα «Καθαρός Αέρας» για την περίοδο 2026 έως 2030. Οι διακηρυγμένοι στόχοι του περιλαμβάνουν μείωση των συνολικών εκπομπών ρύπων κατά 10,5% και των εκπομπών από τις μεταφορές κατά 10% έως το τέλος της δεκαετίας. Το πρόγραμμα προβλέπει επίσης αυτόματη παρακολούθηση και εξοπλισμό καθαρισμού σκόνης και αερίων σε βιομηχανικές εγκαταστάσεις με μεγαλύτερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα.
Το αν αυτοί οι στόχοι θα μεταφραστούν σε διαρκείς βελτιώσεις της ποιότητας του αέρα θα εξαρτηθεί επίσης από άλλες πηγές ρύπανσης και από παράγοντες που δεν μπορούν να ελεγχθούν άμεσα, όπως ο άνεμος και η φυσική σκόνη.
Από τη μέτρηση της ρύπανσης στην πρόβλεψή της
Η παρακολούθηση μπορεί να δώσει πιο λεπτομερή εικόνα για το πώς μεταβάλλεται η ρύπανση μέσα στις πόλεις και με την πάροδο του χρόνου.
Η UzHydromet λειτουργεί σταθερούς σταθμούς, αλλά και κινητά εργαστήρια που μπορούν να μετακινηθούν σε διαφορετικές περιοχές, ώστε να μετρούν ρύπους παράλληλα με τις μετεωρολογικές συνθήκες.
Επεκτείνεται και η παρακολούθηση στις βιομηχανίες. Ο ειδικός στην Εθνική Επιτροπή Οικολογίας και Κλιματικής Αλλαγής του Ουζμπεκιστάν Αλίσερ Χουντοϊμπερντιέφ ανέφερε ότι εξοπλισμός παρακολούθησης έχει εγκατασταθεί σε περίπου 600 βιομηχανικές επιχειρήσεις.
Ερευνητές εξετάζουν τώρα και μια ακόμη χρήση του ολοένα αυξανόμενου όγκου δεδομένων: τη βραχυπρόθεσμη πρόγνωση.
Ο Χουντοϊμπερντιέφ είπε ότι Ουζμπέκοι και ξένοι επιστήμονες αναπτύσσουν ένα σύστημα που θα προβλέπει την ποιότητα του αέρα στις μεγάλες πόλεις μερικές ώρες νωρίτερα. Η αύξηση των σημείων παρακολούθησης, πρόσθεσε, αναμένεται να προσφέρει σε αυτές τις προβλέψεις περισσότερα τοπικά δεδομένα στα οποία θα βασίζονται.
Για τους κατοίκους, τέτοιες προβλέψεις θα μπορούσαν τελικά να προσφέρουν κάτι που οι απλές μετρήσεις δεν μπορούν: μια ένδειξη για το πώς ενδέχεται να αλλάξει η ποιότητα του αέρα τις επόμενες ώρες.