Σαφές μήνυμα προς την Άγκυρα εκπέμπει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στην έκθεσή της για την πολιτική διεύρυνσης της ΕΕ για το 2026, διαπιστώνοντας περαιτέρω επιδείνωση της κατάστασης στη δημοκρατία, στα θεμελιώδη δικαιώματα και στο κράτος δικαίου στην Τουρκία.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στην έκθεσή της, στο πλαίσιο αναφοράς για τη διεύρυνση, υπογραμμίζει ότι οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις της Τουρκίας παραμένουν ουσιαστικά παγωμένες από το 2018, ενώ θέτει συγκεκριμένες προϋποθέσεις για τη βελτίωση των σχέσεων ΕΕ-Τουρκίας, με ιδιαίτερη έμφαση στις σχέσεις καλής γειτονίας, στο Κυπριακό και στον σεβασμό της κυριαρχίας των κρατών μελών.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η Τουρκία εξακολουθεί να αποτελεί υποψήφια προς ένταξη χώρα και σημαντικό εταίρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ωστόσο, οι συνθήκες που οδήγησαν στη διακοπή της ουσιαστικής προόδου των ενταξιακών διαπραγματεύσεων δεν έχουν μεταβληθεί. Αντιθέτως, κατά την υπό εξέταση περίοδο καταγράφηκε περαιτέρω οπισθοδρόμηση σε κρίσιμους τομείς, διευρύνοντας το χάσμα μεταξύ της διακηρυγμένης επιδίωξης της Άγκυρας για ένταξη στην ΕΕ και της πραγματικής κατάστασης ως προς την εκπλήρωση των πολιτικών κριτηρίων προσχώρησης.
Δημοκρατία, δικαιοσύνη και ανθρώπινα δικαιώματα στο επίκεντρο της κριτικής
Ιδιαίτερα αυστηρή είναι η αξιολόγηση της Επιτροπής για τη λειτουργία των δημοκρατικών θεσμών και την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης στην Τουρκία.
Η έκθεση επισημαίνει ότι η ανεξαρτησία της δικαιοσύνης παραμένει σοβαρά αποδυναμωμένη, ενώ η Τουρκία συγκαταλέγεται στις χώρες με τις πλέον ανησυχητικές επιδόσεις ως προς την ανεξαρτησία και την αμεροληψία του δικαστικού συστήματος. Παράλληλα, εξακολουθούν να υφίστανται σημαντικοί κίνδυνοι κρατικής χειραγώγησης, ενώ η εφαρμογή των εγγυήσεων προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων παρουσιάζει περαιτέρω επιδείνωση.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στις πιέσεις που ασκούνται στην κοινωνία των πολιτών μέσω νομικών και διοικητικών μέτρων, καθώς και στην υπέρμετρα αυστηρή εφαρμογή της νομοθεσίας περί εθνικής ασφάλειας, η οποία περιορίζει τον χώρο δράσης ανεξάρτητων οργανώσεων και κοινωνικών φορέων.
Η Επιτροπή αναφέρεται επίσης στο πρόσφατο κύμα συλλήψεων και δικαστικών διώξεων κατά ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων, ακτιβιστών, οργανώσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων και επιχειρήσεων, εκτιμώντας ότι οι εξελίξεις αυτές εντείνουν τον στιγματισμό και περιορίζουν την άσκηση των δικαιωμάτων τους.
Επιπλέον, η ασφάλεια των δημοσιογράφων και η ελευθερία του Τύπου εξακολουθούν να προκαλούν ανησυχία, με την Επιτροπή να υπογραμμίζει την ανάγκη ουσιαστικής προστασίας της ανεξαρτησίας και του πλουραλισμού των μέσων ενημέρωσης.
Αιχμές για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις – Αναφορά στις παραβιάσεις και στο τουρκολιβυκό μνημόνιο
Ιδιαίτερη σημασία για την Ελλάδα παρουσιάζει το κεφάλαιο της έκθεσης που αφορά τις σχέσεις Τουρκίας και Ελλάδας.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καταγράφει ότι συνεχίστηκε η επαναπροσέγγιση μεταξύ των δύο χωρών και σημειώνει ότι, κατά την περίοδο αναφοράς, η Τουρκία δεν προχώρησε σε μη εξουσιοδοτημένες δραστηριότητες γεωτρήσεων στην Ανατολική Μεσόγειο.
Ωστόσο, επισημαίνει ότι οι εκκρεμείς διαφορές σχετικά με την υφαλοκρηπίδα και τις αποκλειστικές οικονομικές ζώνες εξακολούθησαν να επιβαρύνουν τις διμερείς σχέσεις.
Ως πρόσφατη εξέλιξη που εντείνει τις εντάσεις, η έκθεση αναφέρεται στην επικύρωση, στις 20 Οκτωβρίου, από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης του λεγόμενου τουρκολιβυκού Μνημονίου Συνεννόησης για την οριοθέτηση θαλάσσιων δικαιοδοσιών στη Μεσόγειο. Η εξέλιξη αυτή προκάλεσε, σύμφωνα με την Επιτροπή, έντονη αντίδραση της ΕΕ σε ανώτατο επίπεδο, με το μνημόνιο να χαρακτηρίζεται άκυρο.
Παράλληλα, η Κομισιόν επισημαίνει ότι καταγράφηκε αυξημένος αριθμός παραβιάσεων του ελληνικού εναέριου χώρου, συμπεριλαμβανομένων πτήσεων πάνω από ελληνικά νησιά, καθώς και παραβιάσεων των ελληνικών χωρικών υδάτων.
Στο πλαίσιο αυτό, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καλεί την Τουρκία να αναλάβει σαφή και αδιαμφισβήτητη δέσμευση υπέρ των σχέσεων καλής γειτονίας, του διεθνούς δικαίου και της ειρηνικής επίλυσης των διαφορών, σύμφωνα με τον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών.
Ειδικότερα, ζητεί από την Άγκυρα:
- Να αποφεύγει απειλές και ενέργειες που υπονομεύουν τις σχέσεις καλής γειτονίας.
- Να εξομαλύνει τις σχέσεις της με την Κυπριακή Δημοκρατία.
- Να σέβεται την κυριαρχία όλων των κρατών μελών της ΕΕ επί των χωρικών υδάτων και του εναέριου χώρου τους, καθώς και τα κυριαρχικά τους δικαιώματα.
Κυπριακό: Επιμένει η ΕΕ σε λύση διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας
Ιδιαίτερα σαφής είναι η θέση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και για το Κυπριακό, το οποίο χαρακτηρίζεται ως κομβικό ζήτημα για τη βελτίωση των σχέσεων ΕΕ-Τουρκίας.
Η έκθεση επισημαίνει ότι η Τουρκία εξακολουθεί να αρνείται να αναγνωρίσει και να συνεργαστεί με την Κυπριακή Δημοκρατία, ακόμη και σε ζητήματα που αφορούν την ασφάλεια. Παράλληλα, δεν έχει εκπληρώσει την υποχρέωσή της για πλήρη και χωρίς διακρίσεις εφαρμογή του Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της Συμφωνίας Σύνδεσης ΕΕ-Τουρκίας.
Η ΕΕ επαναβεβαιώνει τη δέσμευσή της για συνολική διευθέτηση του Κυπριακού στο πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών, στη βάση μιας διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας με πολιτική ισότητα, σύμφωνα με τα σχετικά ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ και το ευρωπαϊκό κεκτημένο.
Μάλιστα, τον Ιούλιο του 2026, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διόρισε τον εκτελεστικό αντιπρόεδρό της, Ραφαέλε Φίτο, ως ειδικό εκπρόσωπό της για την Κύπρο, επιβεβαιώνοντας την πρόθεσή της να διαδραματίσει ενεργό ρόλο σε όλα τα στάδια της διαδικασίας υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών.
Η Κομισιόν αναμένει από την Τουρκία να στηρίξει ενεργά τις προσπάθειες για μια συνολική διευθέτηση και να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις της έναντι όλων των κρατών μελών, συμπεριλαμβανομένης της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Παράλληλα, υπογραμμίζει ότι η επανέναρξη και η ουσιαστική πρόοδος των συνομιλιών για το Κυπριακό θα μπορούσαν να δημιουργήσουν νέες προοπτικές συνεργασίας και να συμβάλουν στην αναβάθμιση των σχέσεων ΕΕ-Τουρκίας.
Εξωτερική πολιτική: Χαμηλή ευθυγράμμιση με την ΕΕ παρά τη συνεργασία σε περιφερειακά ζητήματα
Η Τουρκία αναγνωρίζεται από την Επιτροπή ως σημαντικός περιφερειακός παράγοντας στον τομέα της εξωτερικής πολιτικής και της ασφάλειας. Ωστόσο, παρά την αύξηση των διαβουλεύσεων και της συνεργασίας με την ΕΕ σε περιφερειακά και διεθνή ζητήματα ασφάλειας, εξακολουθεί να παρουσιάζει πολύ χαμηλό ποσοστό ευθυγράμμισης με την Κοινή Εξωτερική Πολιτική και Πολιτική Ασφάλειας της Ένωσης.
Η έκθεση αναγνωρίζει ότι σε αρκετά σημαντικά περιφερειακά ζητήματα υπήρξε σύγκλιση συμφερόντων και στόχων μεταξύ Βρυξελλών και Άγκυρας. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η ειρήνη και η συνδεσιμότητα στον Νότιο Καύκασο, η σταθερότητα στη Συρία, η επίτευξη κατάπαυσης του πυρός στη Γάζα και η προοπτική λύσης δύο κρατών, καθώς και η στήριξη της κυριαρχίας και της εδαφικής ακεραιότητας της Ουκρανίας.
Παράλληλα, η Επιτροπή σημειώνει ότι η Τουρκία έλαβε συγκεκριμένα μέτρα για την αποτροπή της καταστρατήγησης των κυρώσεων της ΕΕ κατά της Ρωσίας μέσω της επικράτειάς της, καλώντας την να συνεχίσει τη συνεργασία και να εντείνει τις σχετικές προσπάθειες.
Μεταναστευτικό: Συνεχίζεται η στήριξη της ΕΕ προς την Τουρκία
Σημαντική παραμένει και η συνεργασία στον τομέα της διαχείρισης της μετανάστευσης.
Σύμφωνα με την έκθεση, κατά το 2025 συνεχίστηκε η σημαντική μείωση των παράτυπων αφίξεων στην ΕΕ από την Τουρκία, η οποία είχε ήδη καταγραφεί το 2024.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση εξακολουθεί, παράλληλα, να στηρίζει την Τουρκία στις σημαντικές προσπάθειές της για τη φιλοξενία 2,3 εκατομμυρίων προσφύγων, στην πλειονότητά τους από τη Συρία.
Η διαχείριση της μετανάστευσης και των συνόρων παραμένει, επομένως, ένας από τους βασικούς τομείς στους οποίους οι δύο πλευρές έχουν κοινό συμφέρον να διατηρήσουν στενή συνεργασία.
Οικονομία και τελωνειακή ένωση: Σημαντικός εταίρος για την ευρωπαϊκή αγορά
Παρά τις πολιτικές διαφωνίες, η οικονομική αλληλεξάρτηση ΕΕ και Τουρκίας παραμένει σημαντική.
Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι η διαφοροποιημένη βιομηχανική βάση της Τουρκίας και η βαθιά ενσωμάτωσή της στις ευρωπαϊκές αλυσίδες αξίας, μέσω της τελωνειακής ένωσης ΕΕ-Τουρκίας, αποτελούν σημαντικό παράγοντα για την ανθεκτικότητα των ευρωπαϊκών αλυσίδων εφοδιασμού.
Το 2025, η τουρκική οικονομία κατέγραψε ανάπτυξη 3,6%, υψηλότερη σε σχέση με το 2024, κυρίως χάρη στην ισχυρή εγχώρια ζήτηση.
Η έκθεση επισημαίνει, ωστόσο, ότι εξακολουθούν να υπάρχουν εμπορικά εμπόδια και προβλήματα στην εφαρμογή της τελωνειακής ένωσης, τα οποία περιορίζουν την αποτελεσματικότητα των οικονομικών σχέσεων.
Στο πλαίσιο αυτό, ζητείται η συνέχιση των προσπαθειών για τη βελτίωση της λειτουργίας της τελωνειακής ένωσης. Μάλιστα, τον Ιούλιο του 2026, η Επιτροπή Τελωνειακής Συνεργασίας ΕΕ-Τουρκίας υιοθέτησε συμφωνία για την αμοιβαία αναγνώριση των αντίστοιχων προγραμμάτων εγκεκριμένων οικονομικών φορέων.
Η περαιτέρω συνεργασία στους τομείς του εμπορίου, της πράσινης μετάβασης, της ενέργειας και των μεταφορών θεωρείται επίσης σημαντική για την ενίσχυση των δεσμών μεταξύ των δύο πλευρών.
Σταδιακή προσέγγιση χωρίς πολιτικές εκπτώσεις
Σε ό,τι αφορά τη συνολική στρατηγική της απέναντι στην Τουρκία, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προκρίνει τη συνέχιση μιας σταδιακής, αναλογικής και αναστρέψιμης προσέγγισης για την αναζωογόνηση βασικών τομέων συνεργασίας.
Η προσέγγιση αυτή, σύμφωνα με την έκθεση, θα πρέπει να βασίζεται στην κοινή ανακοίνωση του 2023 και στα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του 2024, με διατήρηση των εποικοδομητικών πρωτοβουλιών της Τουρκίας και παράλληλη αντιμετώπιση των ανησυχιών της ΕΕ.
Η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι η Τουρκία αναμένεται να σέβεται το διεθνές δίκαιο, τις σχέσεις καλής γειτονίας και την κυριαρχία των κρατών μελών της Ένωσης.
Το βασικό μήνυμα των Βρυξελλών είναι ότι η Τουρκία παραμένει σημαντικός στρατηγικός και οικονομικός εταίρος, αλλά η περαιτέρω προσέγγιση με την Ευρωπαϊκή Ένωση δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από τον σεβασμό των δημοκρατικών αρχών, του διεθνούς δικαίου, των κυριαρχικών δικαιωμάτων των κρατών μελών και την επίλυση του Κυπριακού.