Η σύνοδος της Μαδρίτης συγκέντρωσε εκπροσώπους 22 χωρών με έντονες πολιτικές διαφορές, με τον Μιλέι ανάμεσα στους πρωταγωνιστές και τις απουσίες των Λούλα, Σέινμπαουμ και Ντέλσι Ροντρίγκες
Η 30η Ιβηροαμερικανική Σύνοδος Κορυφής, που συγκέντρωσε την Πέμπτη στη Μαδρίτη εκπροσώπους των 22 χωρών που αποτελούν αυτή την κοινότητα, σημαδεύτηκε από τις απουσίες ορισμένων από τους βασικούς ηγέτες της, τους πολιτικούς τριγμούς μεταξύ των συμμετεχόντων και μια απρόσμενη επίσκεψη: εκείνη του Ουκρανού προέδρου, Βολοντίμιρ Ζελένσκι.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Η συνάντηση, που γιορτάζει τα 35 χρόνια πορείας του φόρουμ, πραγματοποιείται σε ένα πλαίσιο ιδεολογικών και διπλωματικών διαφορών που έχουν δυσκολέψει την αναζήτηση κοινής θέσης για ορισμένα από τα βασικά ζητήματα της διεθνούς ατζέντας.
Στην ομιλία του κατά την τελετή λήξης, ο βασιλιάς Φελίπε ΣΤ΄, που το πρωί είχε ζητήσει από τους παρευρισκόμενους να τηρήσουν την ίδια «παρτιτούρα», υπερασπίστηκε την αξία της συνεργασίας μεταξύ των ιβηροαμερικανικών χωρών σε ένα διεθνές σκηνικό σημαδεμένο από αντιπαλότητες και διαιρέσεις. «Αποτελούμε το αντίβαρο σε μια γεωπολιτική εποχή σημαδεμένη από μέτωπα, μπλοκ, αντιπαλότητα και ανταγωνισμό», τόνισε.
Ο μονάρχης εκτίμησε ότι το πνεύμα των συνόδων ενισχύεται βγαίνοντας από τη Μαδρίτη και ανέδειξε τις συμφωνίες που επιτεύχθηκαν, μεταξύ των οποίων η Στρατηγική Συνεργασίας 2027-2030, η Συμμαχία για την Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ), το Δίκτυο Ολοκληρωμένης Διαχείρισης Κινδύνου, η Χάρτα Ακαδημαϊκής Κινητικότητας και η Χάρτα Φροντίδας.
Σε παρόμοιο πνεύμα εκφράστηκε και ο ιβηροαμερικανός γραμματέας, Αντρές Αλαμάντ, μετά τη λήξη της συνάντησης, διαβεβαιώνοντας ότι «αν έπρεπε να οριστεί με μία μόνο έννοια αυτή η Σύνοδος, αυτή είναι η σύνοδος της επαναβεβαίωσης». «Αυτό που κάνουν οι χώρες είναι να κάνουν ένα βήμα μπροστά στη συνεργασία και δεσμεύονται να προωθήσουν τέσσερις στόχους, τέσσερις πρωτοβουλίες, που είναι από τις πιο ισχυρές που η ιβηροαμερικανική κοινότητα έχει θέσει μπροστά της».
Από την πλευρά του, κατά τη διάρκεια της ολομέλειας, ο Ισπανός πρωθυπουργός, Πέδρο Σάντσεθ, υπερασπίστηκε επίσης τον διάλογο, τη συνεργασία και την ειρήνη έναντι όσων ποντάρουν στην «αναδίπλωση και τον μονομερή δρόμο». Ωστόσο, οι διαφορές μεταξύ των ηγετών φάνηκαν ξεκάθαρα από την αρχή της συνόδου.
Η συνάντηση ολοκληρώθηκε με τη μεταβίβαση της προσωρινής γραμματείας στην Ονδούρα, που αναλαμβάνει για πρώτη φορά αυτή την ευθύνη έως την επόμενη σύνοδο, η οποία προβλέπεται για το 2028. Ο πρόεδρός της, Νάσρι Ασφούρα, παρέλαβε τη σκυτάλη από τα χέρια του Φελίπε ΣΤ΄. Παράλληλα, αποφασίστηκε η Πορτογαλία να φιλοξενήσει την επόμενη, το 2030.
Ο Ζελένσκι παίρνει τον λόγο και δείχνει τη Ρωσία
Η έκπληξη της συνόδου ήταν η άφιξη στη Μαδρίτη του προέδρου Ζελένσκι, του οποίου το ταξίδι κρατήθηκε μυστικό για λόγους ασφαλείας μέχρι να προσγειωθεί το αεροπλάνο του στην ισπανική πρωτεύουσα την Τετάρτη.
Η επίσκεψη του Ουκρανού ηγέτη πρόσθεσε μια διεθνή διάσταση στη σύνοδο. Ο Ζελένσκι κατηγόρησε τη Ρωσία ότι άρχισε να στέλνει να πολεμήσουν στις τάξεις της ορισμένους από τους ανήλικους που μεταφέρθηκαν στο ρωσικό έδαφος στην αρχή της εισβολής του 2022.
«Τώρα βλέπουμε ότι η Ρωσία έχει αρχίσει να στέλνει μερικά από αυτά τα παιδιά, παιδιά που μας έκλεψαν και τώρα έχουν μεγαλώσει, και τα έχει βάλει στον ρωσικό στρατό. Αυτό είναι διεστραμμένο και πρέπει να τελειώσει», κατήγγειλε. Ο Ζελένσκι έχει υπολογίσει σε δεκάδες χιλιάδες τους απαχθέντες ανήλικους Ουκρανούς και ζήτησε η διεθνής κοινότητα να γνωρίζει τι συμβαίνει.
Σε συνέντευξη Τύπου μετά τη λήξη της συνόδου, ο Ισπανός πρωθυπουργός επανέλαβε τη «στήριξη» της Ισπανίας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο Κίεβο και απηύθυνε έκκληση να μην ξεχαστεί το γιατί της σύγκρουσης, εκφράζοντας την αντίθεσή του στο «να εξισώνεται ο δεχόμενος την επίθεση με τον επιτιθέμενο».
«Πριν από τον πόλεμο -και ούτε μετά- η Ουκρανία ποτέ δεν αποτέλεσε απειλή για την ασφάλεια και την εδαφική ακεραιότητα της Ρωσίας», υποστήριξε ο Σάντσεθ. «Επομένως, πρέπει να υπάρχουν άλλοι λόγοι», σχολίασε, διαβεβαιώνοντας ότι ένας από τους στόχους του Κρεμλίνου είναι «να αποδυναμώσει» το «κοινό σχέδιο» που εκπροσωπεί η Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η ατζέντα περιλάμβανε διμερείς συναντήσεις με τον Σάντσεθ και τον Φελίπε ΣΤ΄, καθώς και μια συνάντηση με αρκετούς από τους διεθνείς εκπροσώπους που ταξίδεψαν στη Μαδρίτη, ανάμεσά τους τον γενικό γραμματέα του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, και τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα.
Σημαντικές απουσίες και οξείες διαφωνίες
Η συμμετοχή των ηγετών επηρεάστηκε από σημαντικές απουσίες. Μεταξύ των ηγετών που δεν ταξίδεψαν στη Μαδρίτη συγκαταλέγονται ο Βραζιλιάνος πρόεδρος, Λουίς Ινάσιου Λούλα ντα Σίλβα, η Μεξικανή πρόεδρος, Κλάουδια Σέινμπαουμ, και η εκτελούσα χρέη προέδρου της Βενεζουέλας, Ντέλσι Ροντρίγκες. Αυτές οι απουσίες, ιδίως εκείνες των ηγετών της Βραζιλίας και του Μεξικού, άφησαν τον Σάντσεθ ως τον βασικό προοδευτικό ηγέτη στη Σύνοδο.
Την Πέμπτη, ο υπουργός Εξωτερικών, Χοσέ Μανουέλ Αλμπάρες, είχε υποβαθμίσει τη σημασία αυτών των απουσιών, διαβεβαιώνοντας ότι όσοι δεν παρευρέθηκαν στη σύνοδο είτε δεν συνηθίζουν να πραγματοποιούν επίσημα ταξίδια στο εξωτερικό είτε είναι αυτές τις ημέρες απορροφημένοι από εσωτερικά ζητήματα, όπως στην περίπτωση του Λούλα, ο οποίος μόλις πρόσφατα εξελέγη εκ νέου πρόεδρος της Βραζιλίας.
Αντίθετα, ο Αργεντινός πρόεδρος, Χαβιέρ Μιλέι, πρωταγωνίστησε σε ένα από τα στιγμιότυπα της μεγαλύτερης πολιτικής έντασης της ημέρας. Ο ηγέτης, που την Τετάρτη δεν παρευρέθηκε ούτε στην εναρκτήρια τελετή στο Θέατρο Ρεάλ ούτε στο επίσημο δείπνο στο Βασιλικό Παλάτι, συμμετείχε την Πέμπτη στην ολομέλεια, αφού πρώτα συναντήθηκε με τον ηγέτη του Vox, Σαντιάγο Αμπασκάλ.
Κατά την τοποθέτησή του, ο Μιλέι εξαπέλυσε επίθεση στον σοσιαλισμό, τον οποίο εξίσωσε με τον φασισμό, και κάλεσε τους ιβηροαμερικανούς ηγέτες να αντιταχθούν στις προοδευτικές ατζέντες. «Ο σοσιαλισμός είναι φασιστικός στην πολιτική και ο φασισμός είναι σοσιαλιστικός στην οικονομία», ανέφερε.
Αργότερα, ωστόσο, ο ίδιος ο Σάντσεθ επιδίωξε να υποβαθμίσει τις δηλώσεις του ομολόγου του από την Αργεντινή και τον ευχαρίστησε για την «προσπάθειά» του να είναι παρών στη Σύνοδο, παρά τις ιδεολογικές διαφορές τους, αν και εξέφρασε την αντίθεσή του με τον τρόπο του Μιλέι.
«Η προσβολή δεν αποτελεί μέρος του τρόπου με τον οποίο αντιλαμβάνομαι ούτε ασκώ την πολιτική», διαβεβαίωσε κατά τη συνέντευξη Τύπου, στην οποία πλαισιώθηκε από τον πρόεδρο της Ονδούρας, Νάσρι Ασφούρα, και τον ιβηροαμερικανό γενικό γραμματέα, Αλαμάντ. «Πιστεύω ότι, ακόμη κι όταν έχουμε διαφορετικές ιδέες, ο σεβασμός στο να έχει κανείς διαφορετικές ιδέες, ο σεβασμός στην αλήθεια και ο σεβασμός, βεβαίως, στον τρόπο άσκησης της πολιτικής, μου φαίνεται πρωταρχικός».
Συμφωνίες που επιτεύχθηκαν
Παρά τις πολιτικές διαφορές, οι διοργανωτές της συνόδου έκλεισαν τη συνάντηση με μια κοινά αποδεκτή διακήρυξη που στόχευε να αποφευχθεί το είδος των αντιπαραθέσεων που είχε εμποδίσει την επίτευξη κοινού κειμένου στην προηγούμενη έκδοση, που πραγματοποιήθηκε το 2024 στην Κουένκα (Ισημερινός).
Ένα από τα πιο ευαίσθητα ζητήματα παραμένει ο αμερικανικός αποκλεισμός στην Κούβα. Το ζήτημα δίχασε εκ νέου τους συμμετέχοντες, μετά την καταδίκη των μέτρων της Ουάσινγκτον κατά του νησιού από τους υπουργούς Εξωτερικών της Βραζιλίας, της Κούβας, του Μεξικού, της Ουρουγουάης και της Νικαράγουας. Για να διευκολυνθεί η συμφωνία μεταξύ των 22 χωρών, το τελικό κείμενο της Μαδρίτης αποφεύγει να αναφέρει ρητά τον αποκλεισμό.
Πέρα από τις διπλωματικές διαφορές, η Διακήρυξη της Μαδρίτης (πηγή στα Ισπανικά) προβλέπει τέσσερις μεγάλες συμφωνίες για την ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των ιβηροαμερικανικών χωρών, με δεσμεύσεις στους τομείς της βιώσιμης ανάπτυξης, της πρόληψης καταστροφών, της Τεχνητής Νοημοσύνης και της ακαδημαϊκής κινητικότητας.
Η πρώτη εξ αυτών στοχεύει στην προώθηση μιας πιο στρατηγικής, συντονισμένης και αποτελεσματικής ιβηροαμερικανικής συνεργασίας, εμπνευσμένης από τις αρχές της συνεργασίας Νότου-Νότου και της Τριγωνικής Συνεργασίας. Το κείμενο επιδιώκει να ενισχύσει τη δέσμευση των κρατών και να προωθήσει συμμαχίες μεταξύ των διαφόρων φορέων, σεβόμενο τις εθνικές προτεραιότητες.
Σε αυτό το πλαίσιο, οι χώρες ενέκριναν επίσης μια νέα Στρατηγική της Ιβηροαμερικανικής Συνεργασίας, οι στόχοι της οποίας περιλαμβάνουν το να προάγει την εκπαίδευση, τον πολιτισμό, τη γνώση και την καινοτομία, να ενισχύσει την ισότητα και την κοινωνική συνοχή, να προχωρήσει στην περιβαλλοντική βιωσιμότητα, να θωρακίσει τη δημοκρατία και το κράτος δικαίου και να προωθήσει τον παραγωγικό μετασχηματισμό.
Μία ακόμη από τις συμφωνίες είναι η δημιουργία του Ιβηροαμερικανικού Δικτύου Μείωσης του Κινδύνου Καταστροφών και Πολιτικής Προστασίας, που αποσκοπεί στο να ενισχύσει τις ικανότητες πρόληψης, έγκαιρης προειδοποίησης και ανταπόκρισης σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης. Μεταξύ των εργαλείων του περιλαμβάνονται ένα πολυαπειλητικό σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης και ένας περιφερειακός μηχανισμός συνεργασίας για την αντιμετώπιση καταστροφών, που υποστηρίζεται από ένα καταπιστευματικό ταμείο.
Η διακήρυξη προβλέπει επίσης τη δημιουργία της Ιβηροαμερικανικής Συμμαχίας Τεχνητής Νοημοσύνης, η οποία θα συντονίζεται από τη Γενική Γραμματεία Ιβηροαμερικανικών Χωρών (SEGIB). Η πρωτοβουλία επιδιώκει να ενισχύσει την τεχνολογική και πολιτιστική κυριαρχία της περιοχής, σε συμφωνία με την Ιβηροαμερικανική Χάρτα Αρχών και Δικαιωμάτων στα Ψηφιακά Περιβάλλοντα. Η προσχώρηση των χωρών θα είναι εθελοντική και η εφαρμογή της σταδιακή και συμπληρωματική.
Τέλος, οι ηγέτες υιοθέτησαν την Ιβηροαμερικανική Χάρτα Ακαδημαϊκής Κινητικότητας, με στόχο να διευκολυνθεί η πρόσβαση σε ιδρύματα ανώτατης εκπαίδευσης άλλων χωρών της περιοχής. Η συμφωνία προβλέπει μηχανισμούς για την προώθηση της προσωρινής ανταλλαγής φοιτητών, τη μεταφορά φακέλων σπουδών, τα διπλά πτυχία και τις μεταπτυχιακές σπουδές, πάντα σύμφωνα με τις εθνικές νομοθεσίες και δυνατότητες.