Οι άνθρωποι πιθανώς «ντουμάνιαζαν» από την κάνναβη νωρίτερα απ’ ό,τι πιστευόταν μέχρι σήμερα, σύμφωνα με νέα επιστημονική μελέτη
Στοιχεία ότι η κάνναβη ίσως χρησιμοποιούνταν για τις ψυχοδραστικές της ιδιότητες πριν από σχεδόν 2.800 χρόνια λένε ότι έφεραν στο φως αρχαιολόγοι που ανασκάπτουν έναν αρχαίο βασιλικό τάφο στη νότια Σιβηρία.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Η ανακάλυψη έγινε στην αρχαιολογική θέση Τούνουγκ 1, στην κοιλάδα Ουγιούκ, μια περιοχή γνωστή και ως «Κοιλάδα των Βασιλιάδων της Σιβηρίας», όπου οι ερευνητές εντόπισαν πάνω από 1.000 σπόρους κάνναβης δίπλα σε ανθρώπινα λείψανα σε έναν επιβλητικό τύμβο.
Τα ευρήματα, που δημοσιεύθηκαν πρόσφατα στο επιστημονικό περιοδικό Science, μεταθέτουν πίσω κατά περίπου 300 χρόνια το πιθανό χρονολόγιο χρήσης της κάνναβης για τις ψυχοδραστικές της ιδιότητες.
Ο τύμβος, διαμέτρου περίπου 140 μέτρων, συνδέεται με τους Σκύθες, αρχαίους νομαδικούς λαούς που μετακινούνταν σε όλη την Κεντρική Ασία και τμήματα της νότιας Ρωσίας και της Ουκρανίας.
Δρ Γκίνο Κασπάρι, αρχαιολόγος στο Πανεπιστήμιο της Βέρνης (University of Bern), που διηύθυνε την ανασκαφή, δήλωσε ότι η ομάδα εντόπισε αρχικά μικροσκοπικά μαύρα σημάδια καθώς εξέταζε ταφές στο κέντρο του τάφου.
«Από το 2017, ανασκάπτουμε αυτόν τον μνημειακό βασιλικό τάφο στη νότια Σιβηρία. Πρόκειται για έναν πολύ μεγάλο τύμβο, διαμέτρου 140 μέτρων. Και τώρα, στο κέντρο αυτού του τάφου, έχουμε εντοπίσει μια σειρά από ταφές. Καθώς τις ανασκάπταμε, βρήκαμε εκεί αυτά τα μικροσκοπικά μαύρα στίγματα. Πρέπει να φανταστεί κανείς ένα σκάμμα με πολλά οργανικά υλικά, χρώματα γκριζοκάφε, δεν είναι εύκολο να τα ξεχωρίσεις, αλλά μόλις τα βρήκαμε, τα μαζέψαμε και αποδείχθηκε ότι ήταν σπόροι», είπε.
Οι ερευνητές αναγνώρισαν τους σπόρους ως κάνναβη από τα χαρακτηριστικά σχέδια στην επιφάνειά τους. Εντόπισαν επίσης διατηρημένα ανθρώπινα μαλλιά, γεγονός που τους επέτρεψε να εξετάσουν αν το φυτό είχε καταναλωθεί.
«Όταν ανακαλύψαμε διατηρημένα ανθρώπινα μαλλιά μόλις λίγες ώρες αργότερα, ξέραμε ακριβώς τι έπρεπε να κάνουμε. Δεν συμβαίνει και τόσο συχνά, ως αρχαιολόγος, να μπορείς να κάνεις ανάλυση για ναρκωτικές ουσίες σε έναν άνθρωπο που είναι νεκρός σχεδόν 3.000 χρόνια», είπε ο Κασπάρι.
Αρχαίες μαρτυρίες για χρήση κάνναβης
Η ανακάλυψη προσφέρει πιθανή αρχαιολογική τεκμηρίωση που στηρίζει τις ιστορικές αναφορές για χρήση κάνναβης μεταξύ των Σκυθών. Ο συχνά αμφισβητούμενος Έλληνας ιστορικός Ηρόδοτος, γράφοντας τον 5ο αιώνα π.Χ., περιγράφει Σκύθες που συγκεντρώνονταν μέσα σε σκηνές, εισέπνεαν καπνό κάνναβης και ούρλιαζαν από τα γέλια.
Στο βιβλίο IV, παράγραφο 75 των «Ιστοριών», διηγείται πώς έριχναν σπόρους κάνναβης πάνω σε πυρακτωμένες πέτρες: «Οι Σκύθες παίρνουν τότε τον σπόρο αυτής της κάνναβης και, γλιστρώντας κάτω από τα καλύμματα, τον ρίχνουν στις πυρακτωμένες πέτρες, όπου σιγοκαίει και βγάζει τέτοιους καπνούς που κανένα ελληνικό ατμόλουτρο δεν μπορεί να τους ξεπεράσει. Οι Σκύθες ουρλιάζουν από χαρά στο ατμόλουτρο. Αυτό τους χρησιμεύει αντί για λουτρό, γιατί ποτέ δεν πλένουν το σώμα τους με νερό».
Ο Κασπάρι είπε ότι η ανακάλυψη είναι συμβατή με αυτές τις μαρτυρίες, αν και οι ερευνητές δεν μπορούν να διαπιστώσουν αν η κάνναβη που βρέθηκε στον τάφο καπνιζόταν ή καταναλωνόταν με άλλο τρόπο.
Οι ερευνητές πιστεύουν επίσης ότι οι σπόροι είχαν τοποθετηθεί σκόπιμα στον τάφο και δεν βρέθηκαν εκεί τυχαία, κάτι που υποδηλώνει ότι η κάνναβη ίσως είχε ιδιαίτερη σημασία στις σκυθικές ταφικές πρακτικές.
Ο Κασπάρι ανέφερε ότι η ανακάλυψη δείχνει προς έναν πιθανό τελετουργικό σκοπό. «Αυτό που μάλλον δεν μπορούμε να υποθέσουμε είναι μια μορφή ψυχαγωγικής χρήσης, όπως μετά τη δουλειά, τύπου ‘‘καπνίζω ένα joint’’. Σαφώς, σε ένα ταφικό πλαίσιο υπάρχει κάποια τελετουργική διάσταση πίσω από αυτό», είπε.
Πρόσθεσε ακόμη ότι η κάνναβη θα μπορούσε ενδεχομένως να χρησιμοποιείται για να καταπραΰνει ανθρώπους πριν από τελετές ανθρωποθυσίας.
«Ίσως υπάρχουν και κάποια πιο ζοφερά στοιχεία, γιατί έχουμε πολλές θυσίες αλόγων και πιθανόν και ανθρωποθυσίες. Και αυτό θα μπορούσε να είναι χρήσιμο αν οι άνθρωποι που πρόκειται να θυσιάσεις δεν είναι... είναι τουλάχιστον κάπως κατασταλμένοι. Αυτά είναι εικασίες και μια ερμηνεία με βάση το πλαίσιο. Μπορεί να είναι μια εκδοχή εδώ, αλλά δεν μπορούμε να το αποδείξουμε».
Πιθανές αδυναμίες της μελέτης
Ωστόσο δεν έχουν όλοι πειστεί ότι η ανακάλυψη αποδεικνύει πως η κάνναβη χρησιμοποιούνταν ως ναρκωτικό. Ορισμένοι ανεξάρτητοι ειδικοί έχουν αμφισβητήσει την έρευνα.
Η ανάλυση των μαλλιών «είναι επιστημονικά αδύναμη» και δεν υπάρχουν αρκετά στοιχεία για να διαπιστωθεί αν χρησιμοποιήθηκε κάνναβη, έγραψε σε μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου ο Φόλκερ Άουβερτερ, επικεφαλής του τμήματος ιατροδικαστικής τοξικολογίας στο Πανεπιστημιακό Ιατρικό Κέντρο του Φράιμπουργκ στη Γερμανία (University Medical Center in Freiburg).
«Για ένα κεντρικό μέρος της μελέτης, το άρθρο υπολείπεται κατά πολύ αυτού που θα ήταν δυνατό», είπε ο Άουβερτερ. «Αυτό έχει σημασία γιατί τα δεδομένα από τα μαλλιά στηρίζουν τους βασικούς ισχυρισμούς της περίληψης (κατανάλωση κάνναβης και χρήση για τις ψυχοδραστικές της ιδιότητες)».
Τα ευρήματα προσφέρουν έτσι μια πιθανή νέα ματιά στην ιστορία της κάνναβης, αλλά το αν οι αρχαίοι Σκύθες τη χρησιμοποιούσαν για να «φτιάχνονται» παραμένει ανοικτό ερώτημα.