Η τεχνητή νοημοσύνη αλλάζει το τοπίο της κυβερνοασφάλειας, δημιουργώντας ευκαιρίες τόσο για καλύτερη άμυνα όσο και για επιθέσεις, σύμφωνα με την τελευταία έκθεση της ENISA.
Από αλλεπάλληλα περιστατικά κυβερνοεπιθέσεων έχει πληγεί τους τελευταίους μήνες η Ευρώπη, γεγονός που έχει προκαλέσει έντονη ανησυχία, όχι μόνο στις κυβερνήσεις αλλά και στην κοινή γνώμη, για το πόσο ευάλωτη είναι η κοινωνία σε κυβερνοεπιθέσεις και πόσο προετοιμασμένη είναι η ήπειρος να αντιμετωπίσει μελλοντικές απειλές στον κυβερνοχώρο.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
«Όταν εξετάζουμε το τοπίο των απειλών, η εικόνα δεν είναι και τόσο ρόδινη», δήλωσε ο εκτελεστικός διευθυντής του Οργανισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Κυβερνοασφάλεια (ENISA), Γιούχαν Λεπασάρ, σε σημερινή συνέντευξη Τύπου.
Τα πρόσφατα περιστατικά εκτείνονται από την ευπάθεια στην PHP, η οποία οδήγησε πολλές κυβερνήσεις της ΕΕ να κατεβάσουν τους ιστότοπούς τους για να αποτρέψουν την εκμετάλλευσή της από χάκερ, μέχρι το κύμα κυβερνοεπιθέσεων σε ψυγεία σούπερ μάρκετ και τράπεζες αίματος στη Γαλλία και σε ακόμη οκτώ χώρες, λόγω κενών ασφαλείας σε παρωχημένο λογισμικό.
Οι απειλές στον κυβερνοχώρο εξελίσσονται και γίνονται πιο ορατές, εν μέρει χάρη στην Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ), και πλέον απαιτούν από τους οργανισμούς να συμβαδίζουν με τις τελευταίες εξελίξεις στα μοντέλα ΤΝ σε ένα είδος ψηφιακής κούρσας εξοπλισμών.
«Οι πρόσφατες εξελίξεις όχι μόνο στα πρωτοποριακά μοντέλα ΤΝ αλλά και τα περιστατικά κυβερνοεπιθέσεων σε συστήματα ψύξης σε όλη την ΕΕ υπογραμμίζουν τα επιχειρησιακά κενά και την ανάγκη έγκαιρης ανταλλαγής πληροφοριών και συντονισμού», ανέφερε ο Λεπασάρ.
Η ENISA χαρακτηρίζει επίσης την ΤΝ «πολλαπλασιαστή ισχύος», καθώς διευρύνει και επιταχύνει την ικανότητα τόσο των χάκερ όσο και των εταιρειών που αμύνονται να εντοπίζουν πιο γρήγορα τις ευπάθειες.
«Τα συγκεντρωμένα δεδομένα των ερευνητών δείχνουν ότι ο χρόνος ανάμεσα στην ανακάλυψη και την αξιοποίησή τους ως όπλων πλησιάζει το μηδέν», αναφέρει η έκθεση, αφήνοντας να εννοηθεί ότι σύντομα οι εταιρείες ίσως να μην έχουν καθόλου χρόνο για να προστατευθούν από τις ευπάθειες, μόλις τα συστήματα τεθούν σε λειτουργία.
Την ίδια ώρα, η έκθεση σημειώνει ότι τα πρωτοποριακά μοντέλα ΤΝ έχουν τεράστιο αντίκτυπο στη διαχείριση των ευπαθειών, μειώνοντας τους χρόνους αντίδρασης και εγκατάστασης διορθώσεων, πράγμα που σημαίνει ότι οι εταιρείες μπορούν να χρησιμοποιούν την ΤΝ για να ελέγχουν προληπτικά για ευπάθειες και να τις αντιμετωπίζουν πριν τις εκμεταλλευθούν οι χάκερ.
Πέρα από τη χρήση της ΤΝ ως εργαλείου από τους χάκερ για τον εντοπισμό ευπαθειών σε μεγάλη κλίμακα, η έκθεση υπογραμμίζει επίσης ότι η ΤΝ θα οξύνει τα ήδη υπάρχοντα «όπλα» τους.
Για παράδειγμα, τα εργαλεία ΤΝ επιτρέπουν στους δράστες να πραγματοποιούν ολοένα πιο πειστικές επιθέσεις phishing, χρησιμοποιώντας βίντεο, ήχο και μηνύματα τύπου deepfake για να εξαπατήσουν ανθρώπους και να «τροφοδοτούν τα συστήματα με λανθασμένα δεδομένα ώστε να διαταράσσουν τη λειτουργία των επιχειρήσεων».
Παράγοντες που τροφοδοτούν τις κυβερνοαπειλές
Σύμφωνα με την έκθεση, το 57,3% των περιστατικών στον κυβερνοχώρο το 2025 είχε ιδεολογικά κίνητρα, συνδεμένα με γεωπολιτικά γεγονότα όπως ο επιθετικός πόλεμος της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας και η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή, αν και τα περισσότερα είχαν περιορισμένο αντίκτυπο.
Παράλληλα, το 29,3% των περιστατικών είχε οικονομικά κίνητρα, με το ransomware να παραμένει ο τύπος επίθεσης με τον μεγαλύτερο αντίκτυπο στις επιχειρήσεις. Η έκθεση προειδοποιεί ότι η ευκολία με την οποία οι εγκληματίες μπορούν να μοιράζονται εργαλεία ransomware και άλλο κακόβουλο λογισμικό «τροφοδοτεί ένα επαγγελματικό εγκληματικό οικοσύστημα».
Η ENISA επισημαίνει επίσης ότι έχουν καταγραφεί επιθέσεις που μοιάζουν με εκείνες που οργανώνουν κρατικοί δρώντες, με στόχο ευρωπαϊκές χώρες, για την υλοποίηση εκστρατειών κυβερνοκατασκοπείας, τη συλλογή πληροφοριών και την κλοπή πνευματικής ιδιοκτησίας.
Οι χάκτιβιστές, αναφέρει η ENISA, κυριαρχούν στις αναφορές ως προς τον όγκο των επιθέσεων, με τις περισσότερες να είναι επιχειρήσεις κατανεμημένης άρνησης υπηρεσίας (DDoS) με χαμηλό αντίκτυπο.
Η απάντηση της Ευρώπης
Η ΕΕ έχει θεσπίσει πλήθος κανόνων για την κυβερνοασφάλεια προκειμένου να ενισχύσει την προστασία της, όμως η ENISA υποστηρίζει ότι μπορούν να γίνουν ακόμη περισσότερα, κάτι που δύσκολα αμφισβητείται με δεδομένο το πρόσφατο κύμα περιστατικών.
Βασικός πυλώνας των κανόνων της Ευρώπης για την κυβερνοασφάλεια είναι η Οδηγία NIS2, η οποία υποχρεώνει όλους τους οικονομικούς τομείς να θεσπίσουν ψηφιακές δικλίδες ασφαλείας για την προστασία κρίσιμων υποδομών. Ωστόσο, παρότι τέθηκε σε εφαρμογή τον Οκτώβριο του 2024, δεν έχει ακόμη ενσωματωθεί στην εθνική νομοθεσία όλων των κρατών μελών της ΕΕ.
Η πρόσφατη επίθεση στα ψυγεία σε εννέα χώρες της ΕΕ αποκάλυψε ότι υπάρχουν κενά στην κυβερνοασφάλεια ορισμένων οικονομικών τομέων και στον τρόπο με τον οποίο καθορίζουν τι συνιστά κρίσιμη υποδομή.
Ειδικοί στην κυβερνοασφάλεια αναφέρουν ότι πολλές επιχειρήσεις, όπως τα σούπερ μάρκετ, αντιμετωπίζουν την κυβερνοασφάλεια με παραδοσιακή οπτική, εστιάζοντας στην προστασία των χρηματοοικονομικών συστημάτων και αφήνοντας τις συνδεδεμένες υποδομές στα χέρια των συνεργείων συντήρησης, που έχουν διαφορετικούς προϋπολογισμούς και προτεραιότητες.
Υπάρχει επίσης η Νομοθετική Πράξη για την Κυβερνοανθεκτικότητα (Cyber Resilience Act), η οποία εγκρίθηκε το 2024 και θα εφαρμοστεί πλήρως τον Δεκέμβριο του 2027. Εισάγει υποχρεώσεις αναφοράς μέσω ενιαίας πύλης, ώστε να επιταχυνθεί η ανταλλαγή πληροφοριών και ο συντονισμός.
Η Νομοθετική Πράξη για την Κυβερνοαλληλεγγύη, η οποία τέθηκε σε ισχύ τον Φεβρουάριο πέρσι, ενίσχυσε, σύμφωνα με την ENISA, την ικανότητα της ΕΕ να εντοπίζει, να προετοιμάζεται και να ανταποκρίνεται σε απειλές και περιστατικά κυβερνοασφάλειας, μέσω της δημιουργίας του Ευρωπαϊκού Συστήματος Συναγερμού Κυβερνοασφάλειας, του Μηχανισμού Έκτακτης Ανάγκης για την Κυβερνοασφάλεια και του Αποθέματος Κυβερνοασφάλειας της ΕΕ.
Η απάντηση της Ευρώπης χρειάζεται περισσότερους ειδικούς στην ΤΝ
Αν και το κανονιστικό πλαίσιο της Ευρώπης για την κυβερνοασφάλεια είναι εξαιρετικά πυκνό, η στελέχωση των αμυντικών μηχανισμών αποτελεί, σύμφωνα με την ENISA, κραυγαλέο πρόβλημα.
Η έκθεση διαπιστώνει ότι σε όλους τους τομείς οι οργανισμοί δυσκολεύονται να προσελκύσουν και να διατηρήσουν στελέχη με εξειδίκευση στην κυβερνοασφάλεια. Παραπέμπει σε μελέτη του 2025 για τις επενδύσεις NIS, σύμφωνα με την οποία το 45% των οργανισμών που συμμετείχαν στην έρευνα αντιμετώπιζε δυσκολίες στο να βρει επαγγελματίες με τις απαιτούμενες δεξιότητες στην κυβερνοασφάλεια.
Η έκθεση προειδοποιεί ότι αυτό μπορεί να δημιουργήσει ένα χάσμα δεξιοτήτων στην κυβερνοασφάλεια, δίνοντας πλεονέκτημα στους πιο εύπορους οργανισμούς όταν ανταγωνίζονται για αυτό που σήμερα είναι μια περιορισμένη δεξαμενή ταλέντου.
Η ENISA καλεί τα κράτη μέλη να αντιμετωπίσουν την έλλειψη δεξιοτήτων, επεκτείνοντας τις σχετικές δραστηριότητες και ενισχύοντας τα προγράμματα της ΕΕ στον τομέα της κυβερνοασφάλειας.