Οι οικονομικοί «σοφοί» προειδοποιούν για κρίση χρέους στη Γερμανία

Μπροστά σε μια τεράστια πρόκληση βρίσκονται τα δημόσια οικονομικά της Γερμανίας. Παρά τη σταδιακή οικονομική ανάκαμψη, το χρέος συνεχίζει να αυξάνεται, ενώ οι κρατικές δαπάνες υπερβαίνουν ολοένα και περισσότερο τα έσοδα.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Στο ετήσιο πόρισμά τους για την περίοδο 2026/27, που παρουσιάστηκε την Τετάρτη 11 Νοεμβρίου, τα πέντε μέλη του Συμβουλίου Εμπειρογνωμόνων προειδοποιούν για σημαντικούς κινδύνους για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα της χώρας.

Η πρόεδρος του Συμβουλίου Εμπειρογνωμόνων, Μόνικα Σνίτσερ, ξεκαθάρισε κατά την παράδοση του πορίσματος στον καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς της CDU ότι οι μέχρι τώρα δημοσιονομικές αποφάσεις δεν θα επαρκέσουν σε βάθος χρόνου. Η ομοσπονδιακή κυβέρνηση, όπως είπε, πρέπει ακόμη σε αυτή τη νομοθετική περίοδο να δρομολογήσει δεσμευτικά μέτρα για την εξυγίανση των δημόσιων οικονομικών.

Έως και 300 δισ. ευρώ λείπουν μέχρι το 2040

Ιδιαίτερα ανησυχητικοί είναι οι μακροπρόθεσμοι υπολογισμοί των οικονομολόγων. Αν οι με δανεισμό χρηματοδοτούμενες αμυντικές δαπάνες συνεχιστούν όπως μέχρι σήμερα, ο λόγος χρέους προς οικονομική παραγωγή της Γερμανίας θα μπορούσε έως το 2040 να αυξηθεί σχεδόν στο 100%. Για σύγκριση, σήμερα βρίσκεται γύρω στο 63,5%.

Ακόμη όμως κι αν οι αμυντικές δαπάνες ενταχθούν σταδιακά και πάλι στον κανονικό ομοσπονδιακό προϋπολογισμό, παραμένει, σύμφωνα με αυτούς τους υπολογισμούς, ένα τεράστιο χρηματοδοτικό κενό. Σύμφωνα με το Συμβούλιο Εμπειρογνωμόνων, η ανάγκη δημοσιονομικής προσαρμογής θα μπορούσε το 2040 να ανέλθει σε περίπου 300 δισ. ευρώ ή 4,6 τοις εκατό του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος.

«Βαδίζουμε κατευθείαν σε ένα πρόβλημα ιστορικών διαστάσεων», προειδοποίησε η Σνίτσερ σε συνέντευξή της στην εφημερίδα Handelsblatt. Μια μόνιμα μέσω δανεισμού χρηματοδοτούμενη άμυνα, όπως είπε, δεν αποτελεί βιώσιμη λύση. Η Γερμανία δεν μπορεί να αντέξει σε μόνιμη βάση ένα τέτοιο επίπεδο χρέους.

Για τον λόγο αυτό οι οικονομικοί εμπειρογνώμονες προτείνουν από το 2031 να αποσύρεται σταδιακά η εξαίρεση από το φρένο χρέους για τις αμυντικές δαπάνες. Το αργότερο έως το 2040 αυτές οι δαπάνες θα πρέπει να χρηματοδοτούνται και πάλι πλήρως από τον κανονικό προϋπολογισμό.

Οι οικονομολόγοι ζητούν περικοπές σε συντάξεις και κοινωνικές παροχές

Για να κλείσουν τα ολοένα μεγαλύτερα δημοσιονομικά κενά, οι ειδικοί θεωρούν αναπόφευκτες εκτεταμένες μεταρρυθμίσεις. Στο επίκεντρο θέτουν κυρίως την κοινωνική πολιτική.

Μεταξύ των συγκεκριμένων προτάσεων των οικονομολόγων συγκαταλέγονται η κατάργηση της σύνταξης χωρίς περικοπές για ασφαλισμένους με πολύ πολλά έτη ασφάλισης, γνωστής ως «σύνταξη στα 63», καθώς και η υπαναχώρηση από την προγραμματισμένη διεύρυνση της λεγόμενης «σύνταξης μητέρων». Επιπλέον, οι οικονομολόγοι ζητούν έναν ριζικό επαναπροσανατολισμό της δημόσιας συνταξιοδοτικής ασφάλισης.

Μεταξύ άλλων, ο αποκαλούμενος συντελεστής βιωσιμότητας στον συνταξιοδοτικό τύπο θα πρέπει να λαμβάνεται και πάλι περισσότερο υπόψη. Με αυτόν τον τρόπο οι συνταξιούχοι θα επωμίζονταν μεγαλύτερο μέρος των επιβαρύνσεων που προκύπτουν από τη γήρανση του πληθυσμού.

Προς εξήγηση, ο συντελεστής βιωσιμότητας μεριμνά ώστε οι συντάξεις να αυξάνονται λιγότερο, όταν όλο και λιγότεροι ασφαλισμένοι πρέπει να χρηματοδοτούν όλο και περισσότερους συνταξιούχους. Οι πρόσθετες δαπάνες που οφείλονται στη δημογραφική εξέλιξη θα κατανέμονταν έτσι περισσότερο και στις δύο γενιές: οι εργαζόμενοι δεν θα έπρεπε να επωμιστούν μόνο μέσω υψηλότερων εισφορών τη χρηματοδότηση, αλλά και οι συνταξιούχοι θα αναλάμβαναν μεγαλύτερο μέρος του βάρους μέσω χαμηλότερων αυξήσεων στις συντάξεις. Άμεση περικοπή των υφιστάμενων συντάξεων πάντως δεν προβλέπεται.

Εναλλακτικά, οι ειδικοί προτείνουν οι υφιστάμενες συντάξεις να προσαρμόζονται στο μέλλον μόνο με βάση τον πληθωρισμό και όχι την εξέλιξη των μισθών. Συνιστούν επίσης μια περαιτέρω αύξηση του νόμιμου ορίου ηλικίας συνταξιοδότησης μετά το 2031.

Στις προτάσεις περιλαμβάνονται επίσης η κατάργηση ή ο περιορισμός του προνομίου για τα υπηρεσιακά αυτοκίνητα, καθώς και μια επανεξέταση της κατ' αποκοπήν αποζημίωσης για τους μετακινούμενους εργαζόμενους. Στο τραπέζι βρίσκονται ακόμη οι φορολογικές ελαφρύνσεις για το πετρέλαιο κίνησης, την εστίαση και τα προϊόντα ζωικής προέλευσης.

Οι προτάσεις δείχνουν ότι ένα σημαντικό μέρος των προβλεπόμενων περικοπών δεν θα αφορά μόνο το κράτος ή τον κυβερνητικό μηχανισμό.

Ενώ οι αλλαγές στο προνόμιο των υπηρεσιακών αυτοκινήτων θα επηρέαζαν κυρίως όσους δικαιούνται τέτοιο όχημα και τις επιχειρήσεις, οι περιορισμοί στην κατ' αποκοπήν αποζημίωση για τους μετακινούμενους και στις φορολογικές ελαφρύνσεις για καύσιμα, τρόφιμα και εστιατόρια θα γίνονταν άμεσα αισθητοί από τους καταναλωτές. Έτσι θα επιβαρύνονταν περαιτέρω οικονομικά, ιδίως εργαζόμενοι, καθημερινοί μετακινούμενοι και οικογένειες.

Κριτική ασκείται και στο επίδομα γονέων. Η οικονομολόγος Βερόνικα Γκριμ αμφισβήτησε ιδίως τη χρηματοδοτική στήριξη οικογενειών με υψηλότερα εισοδήματα. Λόγω της τεταμένης δημοσιονομικής κατάστασης, κατά την άποψή της είναι δύσκολο να δικαιολογηθεί η συνέχιση της στήριξης των υψηλόμισθων στον σημερινό βαθμό.

Πιθανές και αυξήσεις φόρων

Ιδιαίτερα κρίσιμο είναι ότι, σύμφωνα με τους ειδικούς, ακόμη και εκτεταμένες περικοπές ενδέχεται να μην επαρκέσουν. Τέσσερα από τα πέντε μέλη του Συμβουλίου Εμπειρογνωμόνων θεωρούν επομένως αναγκαία πρόσθετα έσοδα μέσω αυξήσεων φόρων.

Συζητούνται μεταξύ άλλων μια υψηλότερη φορολογία προστιθέμενης αξίας και αλλαγές στον φόρο εισοδήματος. Στο τραπέζι βρίσκεται επίσης μια πρόσθετη εισφορά για τη χρηματοδότηση των αμυντικών δαπανών.

Η Σνίτσερ έθεσε στο τραπέζι έναν πρόσθετο συντελεστή 2,5 τοις εκατό στον φόρο εισοδήματος, τον φόρο εταιρειών και τον φόρο επί των κεφαλαιακών κερδών. Σύμφωνα με τους υπολογισμούς της, έτσι θα μπορούσαν να εισπράττονται ετησίως περίπου δέκα δισ. ευρώ επιπλέον.

Αρχικά όμως, όπως τόνισε η πρόεδρος των οικονομικών εμπειρογνωμόνων, οι κρατικές δαπάνες θα πρέπει να μειωθούν αισθητά. Μόνο με αυξήσεις φόρων δεν μπορούν να λυθούν τα δομικά προβλήματα.

Η οικονομία επιστρέφει σε ανάπτυξη, τα δημοσιονομικά προβλήματα παραμένουν

Την ίδια ώρα, στην πορεία της οικονομίας διαφαίνονται σαφώς θετικά μηνύματα. Οι οικονομικοί εμπειρογνώμονες αναθεώρησαν σημαντικά προς τα πάνω την πρόβλεψή τους για την ανάπτυξη το 2026. Αντί για 0,5 τοις εκατό που ανέμεναν αρχικά, υπολογίζουν πλέον σε άνοδο 1,3 τοις εκατό. Για το 2027 οι ειδικοί προβλέπουν ρυθμό ανάπτυξης της τάξης του 1 τοις εκατό.

Ως λόγους αναφέρουν, μεταξύ άλλων, την ισχυρότερη ανάπτυξη των εξαγωγών και τις κρατικές δαπάνες για υποδομές και άμυνα. Παράλληλα, ο πληθωρισμός αναμένεται να αυξηθεί εκ νέου: μετά το 2,8 τοις εκατό το τρέχον έτος, οι οικονομολόγοι αναμένουν για το 2027 άνοδο στο 3,3 τοις εκατό.

Ωστόσο, η αναμενόμενη οικονομική ανάκαμψη δύσκολα θα επιλύσει τα δημοσιονομικά προβλήματα. Σύμφωνα με την εκτίμηση της Σνίτσερ, η γερμανική οικονομία θα έπρεπε από το 2031 και για δέκα χρόνια να αναπτύσσεται κατά μέσο όρο με ρυθμό 8 τοις εκατό ετησίως, ώστε τα χρηματοδοτικά κενά να κλείσουν μόνο μέσω πρόσθετης ανάπτυξης. Ένα τέτοιο σενάριο θεωρείται εξαιρετικά μη ρεαλιστικό.

Ο Μερτς μπροστά σε δύσκολες δημοσιονομικές αποφάσεις

Ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς εμφανίστηκε, κατά την παραλαβή του ετήσιου πορίσματος, κατ' αρχήν σύμφωνος με την εκτίμηση των οικονομικών εμπειρογνωμόνων. Ταυτόχρονα, παραδέχτηκε ότι τα αυξανόμενα δημοσιονομικά κενά δεν μπορούν να κλείσουν μόνο μέσω υψηλότερης οικονομικής ανάπτυξης. «Γι' αυτό, τις επόμενες εβδομάδες βρισκόμαστε μπροστά σε πολύ εκτεταμένες δημοσιονομικές αποφάσεις», ανακοίνωσε ο Μερτς.

Η ομοσπονδιακή κυβέρνηση επιδιώκει, μεταξύ άλλων, να καταστήσει πιο αποτελεσματικά τα συστήματα κοινωνικής ασφάλισης, να περιορίσει τις επιδοτήσεις και να αξιοποιήσει περιθώρια εξοικονόμησης στη δημόσια διοίκηση. Για τις συγκεκριμένες προτάσεις περί αυξήσεων φόρων, ο Μερτς αρχικά δεν τοποθετήθηκε.

Έτσι, ο συνασπισμός Χριστιανοδημοκρατών και Σοσιαλδημοκρατών βρίσκεται αντιμέτωπος με μια δύσκολη αποστολή: πρέπει να χρηματοδοτήσει τις αυξανόμενες δαπάνες για άμυνα, κοινωνικές παροχές και τόκους, χωρίς να διευρύνει περαιτέρω το δημόσιο χρέος. Ταυτόχρονα, οι προτεινόμενες μεταρρυθμίσεις θα μπορούσαν να επηρεάσουν άμεσα εκατομμύρια πολίτες, ανάμεσά τους συνταξιούχους, οικογένειες, εργαζόμενους και οδηγούς.

Η προειδοποίηση των οικονομικών εμπειρογνωμόνων παραμένει σαφής: χωρίς βαθιές μεταρρυθμίσεις και μια ριζική αναδιάρθρωση των δημόσιων οικονομικών, η Γερμανία απειλείται τα επόμενα χρόνια με σοβαρά οικονομικά προβλήματα.