Η προτεινόμενη Πράξη Ψηφιακής Δικαιοσύνης της Κομισιόν εισάγει νέες προστασίες κατά αθέμιτων online πρακτικών και μεταρρύθμιση επιβολής με πρόστιμα έως 6% του παγκόσμιου ετήσιου τζίρου.
Από διαδικτυακές συνδρομές που είναι δύσκολο να ακυρωθούν μέχρι λειτουργίες στα κοινωνικά δίκτυα που είναι σχεδιασμένες για να κρατούν τους χρήστες να κάνουν ατελείωτο scroll, η ΕΕ δηλώνει ότι θέλει να κάνει την ψηφιακή οικονομία πιο δίκαιη για τους καταναλωτές.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Την Τετάρτη η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε την πρότασή της για τον Νόμο για τη Δίκαιη Ψηφιακή Οικονομία (Digital Fairness Act - DFA), ο οποίος θεσπίζει νέους κανόνες για την αντιμετώπιση χειριστικών πρακτικών στο διαδίκτυο, τη βελτίωση της διαφάνειας στις τιμές και την ενίσχυση της προστασίας των παιδιών.
«Αντιμετωπίζουμε τις νέες αθέμιτες εμπορικές πρακτικές που αλλοιώνουν τις επιλογές των καταναλωτών και τους πιέζουν, υπονομεύοντας την ικανότητά τους να λαμβάνουν ενημερωμένες αποφάσεις», δήλωσε η εκτελεστική αντιπρόεδρος και επίτροπος της ΕΕ για την τεχνολογία Χέννα Βίρκουνεν.
Μεταξύ των μέτρων που παρουσιάστηκαν την Τετάρτη στις Βρυξέλλες περιλαμβάνονται η απαγόρευση χειριστικών τακτικών μάρκετινγκ, γνωστών ως «dark patterns», απαιτήσεις για σαφή και διαφανή τιμολόγηση, η αρχή της δικαιοσύνης εκ κατασκευής για ψηφιακές πλατφόρμες και υπηρεσίες, η δυνατότητα για τους καταναλωτές να απενεργοποιούν εθιστικά στοιχεία σχεδιασμού, καθώς και νέοι κανόνες για το μάρκετινγκ μέσω influencers.
Μαζί με τον DFA παρουσιάστηκε και αναθεώρηση του Κανονισμού για τη Συνεργασία στην Προστασία των Καταναλωτών (Consumer Protection Cooperation Regulation). Στόχος είναι να δοθούν στην Κομισιόν ισχυρότερες εξουσίες να ερευνά και να επιβάλλει απευθείας πρόστιμα σε υποθέσεις μεγάλης κλίμακας που επηρεάζουν καταναλωτές σε πολλές χώρες, όπως η πρόσφατα δρομολογημένη δράση κατά εταιρειών βιντεοπαιχνιδιών, μεταξύ των οποίων η Activision Blizzard.
«Ο Νόμος για τη Δίκαιη Ψηφιακή Οικονομία, μαζί με την επικαιροποίηση του Κανονισμού για τη Συνεργασία στην Προστασία των Καταναλωτών, συνιστά τη σημαντικότερη μεταρρύθμιση των κανόνων προστασίας των καταναλωτών της ΕΕ εδώ και πάνω από 20 χρόνια», δήλωσε ο επίτροπος της ΕΕ για την προστασία των καταναλωτών Μάικλ ΜακΓκραθ.
Οι προτάσεις προστίθενται στο ήδη περίπλοκο μωσαϊκό ευρωπαϊκών νόμων που καταρτίζονται στις Βρυξέλλες για τη ρύθμιση του ηλεκτρονικού εμπορίου και της προστασίας των καταναλωτών στο διαδίκτυο και εντάσσονται σε μια ευρύτερη προσπάθεια περιορισμού της ισχύος των μεγάλων τεχνολογικών εταιρειών.
Ο DFA θα λειτουργεί παράλληλα με τον EU Kids Act, που σκοπεύει να μεταφέρει στις εταιρείες μεγαλύτερη ευθύνη για την προστασία των παιδιών στο διαδίκτυο.
Θα συμπληρώνει επίσης τον Νόμο για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες και τον Νόμο για τις Ψηφιακές Αγορές, που αποσκοπούν να καταστήσουν τον online κόσμο πιο ασφαλή, δίκαιο και διαφανή, καθώς και τον AI Act, που ρυθμίζει τη χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ).
Εφαρμογή
Η προτεινόμενη αναθεώρηση του Κανονισμού για τη Συνεργασία στην Προστασία των Καταναλωτών θα δίνει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή άμεσες εξουσίες να ερευνά υποθέσεις μεγάλης κλίμακας με σημαντικό αντίκτυπο σε καταναλωτές σε πολλές χώρες της ΕΕ.
Θα επιταχύνει και θα βελτιώσει επίσης τον συντονισμό μεταξύ των εθνικών αρχών προστασίας των καταναλωτών σε διασυνοριακές υποθέσεις, θεσπίζοντας προθεσμίες για κρίσιμα στάδια και βελτιώνοντας τον τρόπο συντονισμού των κυρώσεων, για παράδειγμα όταν πρόστιμα εισπράττονται σε διαφορετικές δικαιοδοσίες.
Εταιρείες που διαπιστώνεται ότι παραβιάζουν τους κανόνες προστασίας των καταναλωτών σε τέτοιες υποθέσεις μεγάλης κλίμακας θα μπορούσαν να αντιμετωπίζουν πρόστιμα έως 6% του ετήσιου παγκόσμιου κύκλου εργασιών τους. Ο Νόμος για τις Ψηφιακές Αγορές, ο λεγόμενος DMA, ήδη επιτρέπει πρόστιμα έως 10%, ενώ ο Νόμος για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες, ο DSA, προβλέπει πρόστιμα έως 6%.
Η προσέγγιση αυτή έχει δώσει μικτά αποτελέσματα στην ΕΕ. Αν και κάποιες υποθέσεις, όπως το πρόστιμο 500 εκατ. ευρώ στην Apple τον Απρίλιο πέρυσι, οδήγησαν σε αλλαγές στις πολιτικές του App Store, άλλες, όπως οι αντιμονοπωλιακές υποθέσεις κατά της Google, είχαν πιο περιορισμένα αποτελέσματα στην αλλαγή της συμπεριφοράς.
Καθοριστικής σημασίας για τις μεγάλες πλατφόρμες είναι ότι οι εταιρείες εκτός ΕΕ θα υποχρεώνονται να ορίζουν νομικό εκπρόσωπο εντός ΕΕ, ο οποίος θα συνεργάζεται με τις εθνικές αρχές και την Κομισιόν.
Ενισχυμένη προστασία καταναλωτών
Ο DFA εισάγει μια σειρά προτεινόμενων μέτρων προστασίας των καταναλωτών στο διαδίκτυο, μεταξύ των οποίων η απαγόρευση των «dark patterns», όπως ψευδείς ισχυρισμοί ότι ένα προϊόν «τελειώνει» για να πιεστεί ο καταναλωτής να προχωρήσει άμεσα σε αγορά.
Στους καταναλωτές θα δίνεται η δυνατότητα να απενεργοποιούν εθιστικά στοιχεία σχεδιασμού, όπως το ατελείωτο scroll και η αυτόματη αναπαραγωγή βίντεο.
Οι τιμές θα πρέπει να παρουσιάζονται με σαφή και διαφανή τρόπο. Αυτό ισχύει σε πολλούς τομείς, όπως η δυναμική τιμολόγηση εισιτηρίων για αθλητικές ή πολιτιστικές εκδηλώσεις, όπου οι τιμές θα πρέπει να εμφανίζονται σε πραγματικό χρόνο, ώστε ο καταναλωτής να βλέπει πόσο ενδέχεται να πληρώσει.
Οι κανόνες καλύπτουν και τις εικονικές νομισματικές μονάδες, όπου οι ισοτιμίες δεν είναι πάντα σαφείς. Αυτό είναι συχνό ζήτημα σε πλατφόρμες όπως τα βιντεοπαιχνίδια, όπου οι παίκτες πραγματοποιούν αγορές με νόμισμα εντός παιχνιδιού αντί για πραγματικά χρήματα.
Ο DFA θα περιορίζει επίσης πρακτικές που ενθαρρύνουν τα παιδιά να ξοδεύουν υπερβολικά σε βιντεοπαιχνίδια, περιλαμβανομένων των loot boxes που προσομοιώνουν τζόγο και μηχανισμών που τα πιέζουν να πληρώσουν για να συνεχίσουν την πρόοδό τους.
Παραδείγματα είναι στοιχεία τύπου τροχού της τύχης, όπως τα πακέτα FIFA Ultimate Team. Οι προτεινόμενοι περιορισμοί δεν θα ισχύουν με τον ίδιο τρόπο για ενήλικους παίκτες, για τους οποίους τα loot boxes και οι μηχανισμοί «σερί» θα παραμένουν επιτρεπτοί.
Πιο εύκολη θα πρέπει να γίνεται και η ακύρωση διαδικτυακών συνδρομών και συμβολαίων. Οι καταναλωτές θα λαμβάνουν υπενθυμίσεις πριν οι δωρεάν δοκιμές μετατραπούν σε επί πληρωμή συνδρομές, ενώ οι αυτόματες ανανεώσεις θα απαιτούν συνειδητή επιλογή και όχι μια ξεχασμένη υποχρέωση.
Οι καταναλωτές στο διαδίκτυο θα μπορούν επίσης να έρχονται σε επαφή με άνθρωπο στην εξυπηρέτηση πελατών και όχι να μένουν μόνο με ένα chatbot.
Ο DFA προβλέπει για πρώτη φορά και κανόνες για τους influencers, απαιτώντας από τους δημιουργούς περιεχομένου να δηλώνουν το εμπορικό περιεχόμενο και αποτρέποντάς τους από το να εκμεταλλεύονται την εμπιστοσύνη των παιδιών.
Θα απαγορεύεται επίσης η αθέμιτη εξατομικευμένη διαφήμιση και τιμολόγηση που στοχεύει ανηλίκους ή εκμεταλλεύεται την ευαλωτότητα των ανθρώπων.
«Ο DFA θα διασφαλίσει ότι η ψηφιακή οικονομία λειτουργεί υπέρ των καταναλωτών, όχι εναντίον τους», είπε ο ΜακΓκραθ. «Οι επιχειρήσεις που τηρούν τους κανόνες δεν πρέπει να χάνουν από εκείνες που κάνουν τις «συντομεύσεις»».
Σύμφωνα με την ανάλυση επιπτώσεων της Κομισιόν, οι κανόνες θα γλιτώσουν τους καταναλωτές από οικονομικές απώλειες ύψους 88,4 δισ. ευρώ την περίοδο 2025-2035.
Συμπεριλαμβάνοντας και τον χρόνο που χάνεται λόγω αθέμιτων πρακτικών, η Επιτροπή υπολογίζει ότι το ετήσιο όφελος θα φτάνει τα 13,7 δισ. ευρώ, έναντι επαναλαμβανόμενου κόστους για τις επιχειρήσεις 678 εκατ. ευρώ τον χρόνο, αφού ληφθούν υπόψη οι επικαλύψεις μεταξύ των μέτρων.
Αντιδράσεις
Οι ηγέτες της τεχνολογίας υποδέχθηκαν με επιφύλαξη τους νέους κανόνες, με ορισμένους όμως να εκφράζουν ανησυχίες για αντικρουόμενα μηνύματα από τις Βρυξέλλες.
Ενώ οι ηγέτες της ΕΕ ζητούν από τις ευρωεκλογές του 2024 απλούστερους κανόνες σε όλους τους τομείς της οικονομίας, η φετινή χρονιά έχει φέρει καταιγισμό προτάσεων, ιδίως για τις διαδικτυακές πλατφόρμες και υπηρεσίες, προκαλώντας ανησυχίες για πιθανές επικαλύψεις.
Η Ιζαμπέλ Ρότσια, γενική διευθύντρια της IAPP στην Ευρώπη, είπε στο Euronews Next: «Έχει νόημα η λογική να επικαιροποιηθούν κανόνες, κάποιοι από τους οποίους θεσπίστηκαν πριν από 20 χρόνια, ώστε να ανταποκρίνονται στην ψηφιακή οικονομία, όμως υπάρχουν ήδη κανόνες για την προστασία των καταναλωτών, την ιδιωτικότητα, τη ρύθμιση των πλατφορμών, την ΤΝ κ.ά.
«Εισάγει ο DFA νέα εργαλεία που δεν υπάρχουν ήδη στη «εργαλειοθήκη» των οργανισμών, των καταναλωτών και των ρυθμιστικών αρχών; Υπηρετεί τον στόχο απλοποίησης που έχει θέσει η Κομισιόν ή προσθέτει αχρείαστα στη πολυπλοκότητα της διαδικτυακής διακυβέρνησης;»
Άλλοι θεωρούν ότι η πρόταση είναι ένα καλό ξεκίνημα, αλλά τονίζουν ότι η λεπτομέρεια θα είναι κρίσιμη.
Η Μόνικα Ζντζιεμπόρσκα, νομική σύμβουλος στο τμήμα Τεχνολογίας/Ψηφιακών της Clifford Chance, είπε στο Euronews Next: «Η συζήτηση αναμένεται να επικεντρωθεί σε τρεις βασικές γραμμές τριβής. Το πρώτο είναι η συνοχή: καλύπτει ο DFA πραγματικά κενά ή προσθέτει ένα ακόμη επίπεδο πάνω από τον DSA, τον AI Act, τον GDPR και τον Kids Act;.
«Το δεύτερο είναι οι προεπιλογές: πρέπει οι καταναλωτές να εξαναγκάζονται να απενεργοποιούν οι ίδιοι λειτουργίες που έχουν σχεδιαστεί για να τους κρατούν «κολλημένους» ή πρέπει αυτές οι λειτουργίες να είναι εξαρχής απενεργοποιημένες;
«Το τρίτο είναι η αναλογικότητα: πρέπει ένα site αγορών, μια υπηρεσία streaming, ένα παιχνίδι και ένα κοινωνικό δίκτυο να ρυθμίζονται με τον ίδιο τρόπο ή πρέπει ο νόμος να αντικατοπτρίζει τους πολύ διαφορετικούς κινδύνους τους;
«Με τον Kids Act να προχωρά παράλληλα, τα δύο νομοθετήματα θα διαπραγματευθούν ταυτόχρονα. Οι αποφάσεις για το ένα, ιδίως για τους ανηλίκους, τον εθιστικό σχεδιασμό και τον έλεγχο ηλικίας, είναι πιθανό να επηρεάσουν το άλλο».
Σε ό,τι αφορά τα δικαιώματα των καταναλωτών, η Ιτξάσο Ντομίνγκεθ δε Ολαθάμπαλ, υπεύθυνη πολιτικής στην οργάνωση Ευρωπαϊκά Ψηφιακά Δικαιώματα, είπε στο Euronews ότι η οργάνωση ανησυχεί επειδή οι προτεινόμενοι κανόνες για τον εθιστικό σχεδιασμό στηρίζονται υπερβολικά στο να βρίσκουν οι ίδιοι οι χρήστες τον διακόπτη απενεργοποίησης, αντί να υποχρεώνουν τις εταιρείες να αποτρέπουν τις επιβλαβείς πρακτικές.
«Η Κομισιόν πέρασε χρόνια μελετώντας πώς οι εταιρείες μας χειραγωγούν στο διαδίκτυο. Τώρα έρχεται το δύσκολο κομμάτι: να πει σε αυτές τις εταιρείες να σταματήσουν. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τα κράτη μέλη έχουν πολλή δουλειά μπροστά τους για να δώσουν σε αυτόν τον νόμο τα «δόντια» που του αξίζουν».
Η πρόταση πρέπει τώρα να εξεταστεί από τους ευρωβουλευτές και τις εθνικές κυβερνήσεις προτού περάσει στο ευρωπαϊκό δίκαιο.