Καθώς η Ισπανία βυθίζεται σε στεγαστική κρίση, συνεταιρισμός στη Βαρκελώνη προσφέρει μη κερδοσκοπικό μοντέλο δικαιώματος χρήσης με προσιτές, μακροχρόνιες κατοικίες για την Ευρώπη.
Η κρίση στέγασης στην Ισπανία έχει προκαλέσει μαζικές διαδηλώσεις σε όλη τη χώρα. Τον Οκτώβριο κορυφώθηκε με ένα αίτημα για πρόωρες εκλογές, οι οποίες θα διεξαχθούν στα τέλη Νοεμβρίου. Η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι ήταν η υπόθεση της Μαρίκαρμεν Αμπασκάλ, η οποία σε ηλικία 87 ετών εκδιώχθηκε από το διαμέρισμα όπου ζούσε για περισσότερα από 70 χρόνια. Δύο εβδομάδες αργότερα πέθανε, μετατρεπόμενη σε πρόσωπο-σύμβολο του αγώνα για το δικαίωμα στη στέγη στην Ισπανία και σε σύμβολο μιας κρίσης που πλήττει ολόκληρη την Ευρώπη.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Στο επίκεντρο των κινητοποιήσεων βρίσκεται και η Βαρκελώνη, η οποία όμως αποτελεί ταυτόχρονα κόμβο για την ανάπτυξη ενός εναλλακτικού μοντέλου στέγασης που προωθεί η μη κερδοσκοπική συνεταιριστική οργάνωση Sostre Cívic.
«Μέχρι τώρα, η πρόσβαση στη στέγη στην Ισπανία στηριζόταν σε δύο επιλογές: αγορά ή ενοικίαση. Αυτό το μοντέλο είναι ξεπερασμένο και ευθύνεται για τη σημερινή κρίση στέγασης», εξήγησε ο υπεύθυνος επικοινωνίας της Sostre Cívic, Χοσέ Τέγιες.
Πρωτοπόρος στην Ισπανία του μοντέλου «δικαιώματος χρήσης» είναι η Sostre Cívic, στο οποίο η συνεταιριστική οργάνωση είναι ιδιοκτήτρια των ακινήτων, ενώ τα μέλη της έχουν μόνιμο δικαίωμα να κατοικούν στα σπίτια τους.
Το μοντέλο καθίσταται εφικτό χάρη σε έναν συνδυασμό δημόσιας, συνεταιριστικής και ευρωπαϊκής χρηματοδότησης. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το Ca l’Ordit, στη βορειοανατολική Βαρκελώνη, μία από τις μεγαλύτερες συνεταιριστικές οικιστικές αναπτύξεις στην Ισπανία, με φορέα υλοποίησης τη Sostre Cívic. Το συγκρότημα θα προσφέρει 62 διαμερίσματα σε δέκα ορόφους για περίπου 90 κατοίκους με χαμηλό εισόδημα.
Ο Δήμος Βαρκελώνης έχει παραχωρήσει το οικόπεδο δωρεάν, βάσει σύμβασης δικαιώματος χρήσης, τα κονδύλια του προγράμματος NextGenerationEU της ΕΕ συνεισφέρουν σχεδόν 3 εκατ. ευρώ και η Council of Europe Development Bank προσφέρει χρηματοδότηση με χαμηλό επιτόκιο. Όλα αυτά χωρίς περιθώρια κέρδους.
Χάρη σε αυτό το χρηματοδοτικό μοντέλο, οι μελλοντικοί κάτοικοι του Ca l’Ordit χρειάστηκε να καταβάλουν μεταξύ 12.000 και 24.000 ευρώ για να εξασφαλίσουν το σπίτι τους, ποσό πολύ μικρότερο από το κόστος αγοράς ενός ακινήτου. Στη συνέχεια θα πληρώνουν ένα μηνιαίο τέλος που θα καλύπτει υπηρεσίες, συντήρηση και φόρους, το οποίο εκτιμάται ότι θα είναι έως και 40% χαμηλότερο από τα ενοίκια της αγοράς.
Πριν από περισσότερα από 20 χρόνια ιδρύθηκε η Sostre Cívic, εμπνευσμένη από συνεταιρισμούς στέγασης στη Βόρεια Ευρώπη. Σήμερα έχει πάνω από 2.700 μέλη και περίπου 30 έργα σε όλη την Καταλονία. Σε περίπου τα μισά έχουν ήδη εγκατασταθεί κάτοικοι, σε περισσότερα από 200 διαμερίσματα. Ο αριθμός αυτός αναμένεται να φτάσει τα 550 μέσα στα επόμενα τρία χρόνια.
Στα βόρεια προάστια της Βαρκελώνης, περίπου 50 άνθρωποι ζουν από το 2022 σε ένα οκταώροφο κτίριο που ονομάζεται Cirerers.
«Το σπίτι μου ξεπερνά τα 45 τετραγωνικά μέτρα του διαμερίσματός μου. Περιλαμβάνει επίσης διάφορους κοινόχρηστους χώρους και την ταράτσα, μέρη όπου ζούμε και περνάμε χρόνο μαζί», εξήγησε ο 59χρονος Τόνι Αρτάλ, δείχνοντας την ταράτσα με την εντυπωσιακή θέα στη Βαρκελώνη.
Οι κάτοικοι εμπλέκονται πολύ πριν ξεκινήσει η κατασκευή. Μέσα από μηνιαίες συναντήσεις και επιτροπές αποφασίζουν από κοινού πώς θα οργανώσουν τους κοινόχρηστους χώρους και τις δραστηριότητες, προετοιμαζόμενοι να διαχειριστούν συλλογικά το κτίριο.
Στο Cirerers οι κάτοικοι έχουν δημιουργήσει μια «βιβλιοθήκη πραγμάτων», όπου μοιράζονται καθημερινά αντικείμενα. Υπάρχουν επίσης εργαστήρια ποδηλάτου και ξυλουργικής, καθώς και μια κοινή κουζίνα όπου μαγειρεύουν μαζί και οργανώνουν αθλητικές και πολιτιστικές δραστηριότητες.
Σήμερα μια ολόκληρη γενιά Ισπανών δαπανά μεταξύ 50% και 60% του εισοδήματός της για ενοίκια που συνεχώς αυξάνονται. Και σύμφωνα με τη Sostre Cívic, η αντίδραση των αρχών υπήρξε αντιφατική.
«Όλο και περισσότεροι δήμοι είναι πρόθυμοι να συνεργαστούν και να αναπτύξουν συνεταιριστικά οικιστικά έργα στις περιοχές τους. Όμως τα τελευταία τέσσερα χρόνια η Βαρκελώνη έχει διαθέσει δημόσια γη για μόλις 100 συνεταιριστικές κατοικίες, έναντι περισσότερων από 1.000 κατοικιών προς ενοικίαση σε δημόσια γη που αναπτύχθηκαν σε σύμπραξη με εταιρείες κερδοσκοπικού χαρακτήρα», εξήγησε ο εκπρόσωπος της Sostre Cívic, Χοσέ Τέγιες.
Το μοντέλο της συνεταιριστικής κατοικίας δεν θα λύσει από μόνο του την κρίση στέγασης στην Ευρώπη, δείχνει όμως ότι υπάρχει και άλλος δρόμος. Για να αποτελέσει βιώσιμη εναλλακτική σε μεγαλύτερη κλίμακα χρειάζεται γη, χρηματοδότηση και μια πολιτική δέσμευση: Να αναγνωριστεί η στέγη ως δικαίωμα.