Διαφήμιση

Νέες οδηγίες της ΕΕ για κρίσεις: Αυτονομία νοικοκυριών για τουλάχιστον 72 ώρες

Γυναίκες στέκονται σε τρένο μετρό σε προάστιο του Παρισιού φορώντας προστατευτική μάσκα προσώπου ως προφύλαξη κατά του κορονοϊού, Σάββατο 5 Σεπ. 2020.
Γυναίκες στέκονται σε προαστιακό τρένο του μετρό στο Παρίσι, φορώντας προστατευτική μάσκα προσώπου κατά του κορονοϊού, Σάββατο 5 Σεπτ. 2020. -  Πνευματικά Δικαιώματα  AP Photo/Francois Mori
Πνευματικά Δικαιώματα AP Photo/Francois Mori
Από Elisabeth Heinz & Leticia Batista Cabanas
Δημοσιεύθηκε
Μοιραστείτε το Σχόλια Ακολουθήστε τo Euronews στο Google
Μοιραστείτε το Close Button

Η Ευρώπη ζητά από τα νοικοκυριά αυτάρκεια για τις τρεις πρώτες ημέρες κρίσης. Οι πολίτες να διαθέτουν τροφή, νερό, φάρμακα, έτοιμες τσάντες εκκένωσης και σχέδιο για φυσικές ή ανθρωπογενείς καταστροφές.

Στις 3 Νοεμβρίου παρουσιάστηκαν από την επίτροπο της ΕΕ αρμόδια για την Ετοιμότητα, τη Διαχείριση Κρίσεων και την Ισότητα Χάτζα Λάχμπιμπ οι νέες κατευθυντήριες γραμμές της Ένωσης για την ετοιμότητα σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Στόχος των κατευθυντηρίων γραμμών είναι η ετοιμότητα απέναντι στις κρίσεις να γίνει μέρος της καθημερινής ζωής, ώστε τα νοικοκυριά να μπορούν να καλύπτουν τις βασικές τους ανάγκες για τουλάχιστον τις πρώτες 72 ώρες, όταν οι υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης δοκιμάζονται.

Οι οδηγίες καλύπτουν τα πάντα, από την αποθήκευση προμηθειών και τη συνεργασία μέχρι τη λήψη αποφάσεων υπό πίεση, τη διδασκαλία της ετοιμότητας από τις πρώτες βαθμίδες της σχολικής εκπαίδευσης και την επικοινωνία των κινδύνων.

«Οι κατευθυντήριες αυτές γραμμές έχουν καταρτιστεί σε συνεργασία με τα κράτη μέλη της ΕΕ και τα κράτη που συμμετέχουν στον Μηχανισμό Πολιτικής Προστασίας της Ένωσης (Union Civil Protection Mechanism - UCPM). Ήταν μια διαδικασία συνεργασίας, με εργαστήρια και διαβουλεύσεις», εξήγησε η Λάχμπιμπ.

Η κίνηση αυτή έρχεται μετά από ένα κύμα κυβερνοεπιθέσεων, επιθέσεων με drones, δολιοφθοράς κρίσιμων υποδομών και φυσικών καταστροφών, οι οποίες μπορούν να προκαλέσουν διακοπές στις επικοινωνίες, στις μεταφορές και στα δίκτυα ενέργειας, αφήνοντας ολόκληρες κοινότητες παράλυτες.

Γιατί τώρα;

Οι απειλές παίρνουν πολλές μορφές και ορισμένες βρίσκονται πολύ κοντά μας. Αν και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θεωρεί απίθανη μια πολεμική σύγκρουση σε πλήρη κλίμακα, η εγγύτητα της ΕΕ στην Ουκρανία αποτελεί σημείο ευαλωτότητας. Η Ένωση αντιμετωπίζει τη συνεχιζόμενη επιθετικότητα της Ρωσίας στην Ουκρανία, την αστάθεια στη Μέση Ανατολή και πλημμύρες και δασικές πυρκαγιές που προκαλούνται από την κλιματική αλλαγή, μαζί με αύξηση περιστατικών δολιοφθοράς, εισόδων drones και κυβερνοεπιθέσεων.

Τον Μάρτιο του 2025 η Κομισιόν υιοθέτησε τη Στρατηγική Ένωσης για την Ετοιμότητα, με στόχο να μετατρέψει την Ευρώπη από μια ήπειρο που αντιμετωπίζει τις κρίσεις αντιδραστικά σε μια ήπειρο που θωρακίζεται προληπτικά. Ωστόσο, οι κατευθυντήριες γραμμές απέκτησαν ιδιαίτερη βαρύτητα στα τέλη του 2026, έπειτα από σειρά υβριδικών περιστατικών σε όλη την Ευρώπη.

Στα τέλη Οκτωβρίου, χάκερς παραβίασαν εξ αποστάσεως ψυγεία συνδεδεμένα στο διαδίκτυο σε δεκάδες σούπερ μάρκετ σε επτά χώρες της ΕΕ: το Βέλγιο, το Λουξεμβούργο, την Ολλανδία, τη Σουηδία, τη Φινλανδία, την Εσθονία και την Ιρλανδία. Έθεσαν τις μονάδες ψύξης σε λειτουργία «απόψυξης», ανεβάζοντας τη θερμοκρασία και καταστρέφοντας τόνους τροφίμων. Παρόμοια επίθεση, νωρίτερα τον Οκτώβριο, έπληξε περίπου 700 σούπερ μάρκετ στη Γαλλία. Οι γαλλικές αρχές την απέδωσαν σε χάκερς των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης του Ιράν.

Ξεκινώντας από τις 3 Νοεμβρίου, ένα κύμα ανώνυμων απειλών για βόμβες διάρκειας μιας εβδομάδας στόχευσε τουλάχιστον 20 ευρωπαϊκά αεροδρόμια, πάνω από 35 εμπορικές πτήσεις και δημόσιους ραδιοτηλεοπτικούς φορείς. Αν και όλες αποδείχθηκαν φάρσες, οδήγησαν σε αναγκαστικές προσγειώσεις, συνοδεία μαχητικών αεροσκαφών και εκκένωση τερματικών στο Βέλγιο, τη Γαλλία, την Ιταλία, την Ιρλανδία, την Πορτογαλία και τη Δανία. Οι αρχές στην Ιρλανδία και στη Γαλλία διερεύνησαν πιθανή ξένη ανάμειξη, καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι στόχος ήταν να εξαντληθούν οι πόροι έκτακτης ανάγκης και να σπαρθεί πανικός στο κοινό.

Καθ’ όλη τη διάρκεια του 2026, αξιωματούχοι της ΕΕ ανέφεραν επίσης ύποπτα περιστατικά δολιοφθοράς και εισβολές drones κοντά σε κρίσιμα ενεργειακά και συγκοινωνιακά δίκτυα, μεταξύ των οποίων και ο εντοπισμός, τον Αύγουστο του 2026, ενός drone γεμάτου εκρηκτικά στο αεροδρόμιο Λειψία/Χάλε της Γερμανίας.

Πώς πρέπει να προετοιμαστείτε

Οι νέοι κανόνες εστιάζουν στο να μπορούν τα νοικοκυριά να καλύπτουν τις βασικές τους ανάγκες τουλάχιστον για τις τρεις πρώτες ημέρες, ώστε να αντεπεξέρχονται μέχρι να αναπτυχθεί η έκτακτη βοήθεια. Αυτό σημαίνει επάρκεια σε τρόφιμα, νερό και μετρητά, καθώς και πρακτικές δεξιότητες όπως μαγείρεμα χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα και παροχή πρώτων βοηθειών. Τα νοικοκυριά θα πρέπει να διαθέτουν σχέδια έκτακτης ανάγκης και σακίδια εκκένωσης με σημαντικά έγγραφα και φάρμακα, έτοιμα να τα πάρουν μαζί τους αν χρειαστεί να απομακρυνθούν.

Στόχος δεν είναι να υπάρξει ένα ενιαίο κιτ έκτακτης ανάγκης για ολόκληρη την Ευρώπη, αλλά να βοηθηθούν οι εθνικές κυβερνήσεις να παρέχουν σαφείς οδηγίες για το πώς μπορούν οι πολίτες να προετοιμαστούν καλύτερα για τις έκτακτες καταστάσεις.

«Δεν υπάρχει κιτ έκτακτης ανάγκης που να ταιριάζει σε όλους. Ο καθένας πρέπει να το προσαρμόζει στις προσωπικές του ανάγκες, στο περιβάλλον και στη γεωγραφική του θέση. Ο καθένας πρέπει να χρησιμοποιεί την κοινή λογική και τη σωστή κρίση όταν αποφασίζει τι θα περιλάβει», είπε η Λάχμπιμπ.

Οι κανόνες ενθαρρύνουν επίσης τις εθνικές αρχές να χρησιμοποιούν έρευνες για να αξιολογούν τακτικά αν τα νοικοκυριά κατανοούν τους κινδύνους, έχουν λάβει πρακτικά μέτρα και μπορούν να καλύψουν τις βασικές τους ανάγκες.

Κατάλληλη για την ηλικία εκπαίδευση στην ασφάλεια πρέπει να ενσωματώνεται στην προσχολική και την πρωτοβάθμια εκπαίδευση, ώστε τα παιδιά να αναπτύσσουν τις γνώσεις και τις δεξιότητες που χρειάζονται για να αναγνωρίζουν κινδύνους, να ακολουθούν προειδοποιήσεις, να καλούν το 112 και να προσφέρουν βασικές πρώτες βοήθειες. Η ετοιμότητα μπορεί να διδάσκεται μέσα από την καθημερινή διδασκαλία, το παιχνίδι και τις ρουτίνες, χωρίς να επιβαρύνονται επιπλέον τα σχολεία ή να προκαλείται φόβος και άγχος.

Η ετοιμότητα πρέπει να είναι χωρίς αποκλεισμούς και προσβάσιμη, ώστε όλοι να μπορούν να κατανοούν τους κινδύνους, να έχουν πρόσβαση σε πληροφορίες και να δρουν με ασφάλεια. Οι εκκενώσεις, οι μεταφορές και η στέγαση πρέπει να λαμβάνουν υπόψη διαφορετικές ανάγκες προσβασιμότητας και να εμπλέκουν άτομα με αναπηρία στον σχεδιασμό. Οι διασώστες πρώτων βοηθειών θα πρέπει να εκπαιδεύονται ώστε να αναπτύσσουν τις γνώσεις και τις δεξιότητες που χρειάζονται για να επικοινωνούν αποτελεσματικά, να αναγνωρίζουν ειδικές ανάγκες υποστήριξης και να παρέχουν προσβάσιμη βοήθεια και προστασία.

Οι δημόσιες αρχές πρέπει να κοινοποιούν τους πιθανούς κινδύνους και τις απειλές με τρόπο που οι άνθρωποι να μπορούν να κατανοήσουν, να εμπιστευτούν και να αξιοποιήσουν, παρέχοντας στους πολίτες έγκαιρη, αξιόπιστη και προσβάσιμη πληροφόρηση πριν, κατά τη διάρκεια και μετά από μια έκτακτη ανάγκη. Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει χρήση κατάλληλων καναλιών επικοινωνίας προσαρμοσμένων στο τοπικό πλαίσιο ή σε κοινωνικοδημογραφικές ομάδες, αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης και σύνδεση της πληροφορίας με σαφείς ενέργειες.

Γιατί 72 ώρες;

Οι τρεις πρώτες ημέρες μετά από μια κρίση ή μια καταστροφή είναι καθοριστικές.

«Οι 72 ώρες είναι πάνω κάτω ο χρόνος που χρειάζονται οι αρχές για να εκτιμήσουν τις ζημιές, να κινητοποιηθούν και να φτάσουν στους ανθρώπους που δεν μπορούν να βοηθήσουν τον εαυτό τους […]. Μετά την τρίτη ημέρα, ο κόσμος μπορεί να περιμένει ότι θα υπάρξει οργανωμένη στήριξη», εξήγησε η Ιέβα Μπίρκα, επικεφαλής ερευνήτρια στο Βαρόμετρο Ατομικής Ετοιμότητας σε Περιστάσεις Κρίσης της Βαλτικής του Πανεπιστημίου της Λετονίας.

Το συγκεκριμένο χρονικό πλαίσιο προέρχεται από έκθεση με τίτλο «Better Together» (2024) του Σάουλι Νιινίστο, πρώην προέδρου της Δημοκρατίας της Φινλανδίας, η οποία καλεί τις κοινότητες να είναι αυτάρκεις σε διάφορους τύπους έκτακτων περιστατικών.

Οι πρώτες 72 ώρες είναι επίσης το διάστημα κατά το οποίο οι υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης βρίσκονται υπό τη μεγαλύτερη πίεση, αναζητώντας επιζώντες σε κατεδαφισμένα κτίρια και αποκαθιστώντας τα δίκτυα επικοινωνιών και ενέργειας. Η αυτάρκεια μπορεί να ελαφρύνει το βάρος των υπηρεσιών έκτακτης ανάγκης, επιτρέποντάς τους να «προτεραιοποιήσουν τους τραυματίες και όσους διατρέχουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο», εξήγησε η Μπίρκα, αλλά «δεν μπορεί να αντικαταστήσει την επαγγελματική βοήθεια. Κανένα μέτρο ετοιμότητας σε επίπεδο νοικοκυριού δεν μπορεί να αντικαταστήσει τη διάσωση, την πυρόσβεση ή τη φροντίδα τραύματος».

Ωστόσο, αυτό το χρονικό όριο πρέπει να χρησιμοποιείται ως γενικός κανόνας, καθώς η πίεση διαφέρει ανάλογα με τον τύπο της κρίσης. «Σε μια πλημμύρα ή μια καταιγίδα, η ζήτηση κορυφώνεται νωρίς με τις επιχειρήσεις διάσωσης και εκκένωσης και στη συνέχεια μετατοπίζεται στην αποκατάσταση. Μια κυβερνοεπίθεση σε κρίσιμες υποδομές λειτουργεί διαφορετικά. Η πίεση μπορεί να αυξάνεται αργά και να διαρκεί πολύ», είπε η Μπίρκα στο Euronews.

Οι κατευθυντήριες γραμμές συνιστούν η αυτάρκεια να διαρκεί περισσότερο. «Οι 72 ώρες είναι ένα ελάχιστο όριο, όχι το ανώτατο. Σε μια παρατεταμένη διακοπή ρεύματος, σε μια υβριδική εκστρατεία ή σε έναν πόλεμο, η τέταρτη ημέρα μπορεί να μοιάζει με την πρώτη», είπε η Μπίρκα στο Euronews.

Οι ένοπλες επιθέσεις είναι η μορφή κρίσης που πιθανότερα απαιτεί μακροχρόνια αυτάρκεια, επειδή «οι υποδομές πλήττονται σκόπιμα, η αναστάτωση διαρκεί και η πρόσβαση των διασωστών μπορεί να είναι αποκλεισμένη», όπως εξήγησε. Και οι κυβερνοεπιθέσεις απαιτούν μακροπρόθεσμη ετοιμότητα, καθώς «οι βλάβες μεταδίδονται από το ένα σύστημα στο άλλο και κανείς δεν μπορεί να πει πότε θα αποκατασταθούν οι υπηρεσίες. Οι φυσικές καταστροφές στην Ευρώπη είναι συνήθως τοπικές, οπότε η βοήθεια μπορεί να έρθει από κοντινές περιοχές που δεν έχουν πληγεί».

Από τη σύσταση στην εφαρμογή

Οι κατευθυντήριες γραμμές της ΕΕ για την ετοιμότητα είναι μη δεσμευτικές και η εφαρμογή τους εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις εθνικές κυβερνήσεις, κάτι που δημιουργεί διαφορές εντός της Ένωσης.

«Η ΕΕ δεν μπορεί να εγγυηθεί ότι οι πολίτες είναι ‘‘εξίσου προετοιμασμένοι’’. Αυτή είναι ευθύνη του κάθε κράτους μέλους», είπε η Λάχμπιμπ στο Euronews.

Πρόσθεσε ότι οι κατευθυντήριες γραμμές μπορούν να βοηθήσουν ώστε οι χώρες να έρθουν πιο κοντά, μέσα από πρακτικές συμβουλές, καλές πρακτικές και λίστες ελέγχου που δείχνουν πού χρειάζεται να ενισχυθεί η ετοιμότητα.

Η Φινλανδία, η Σουηδία, η Δανία, η Εσθονία, η Λετονία και η Λιθουανία διαθέτουν ήδη ώριμα συστήματα, όπως το φινλανδικό πρόγραμμα «72 tuntia», που σημαίνει «72 ώρες» και ενέπνευσε εν μέρει το ευρωπαϊκό. Η Σουηδία διανέμει φυλλάδια για την αντιμετώπιση κρίσεων σε κάθε νοικοκυριό, ενώ η Εσθονία συμβουλεύει τους πολίτες να προετοιμάζονται για έως και μία εβδομάδα χωρίς εξωτερική βοήθεια.

Η Γερμανία, η Πολωνία, η Τσεχία και η Ρουμανία κινητοποιήθηκαν επίσης λόγω της εγγύτητάς τους στον πόλεμο στην Ουκρανία. Η Γερμανία συμβουλεύει τους πολίτες να αποθηκεύουν προμήθειες για 10 ημέρες, ενώ οι άλλες τρεις χώρες έχουν θεσπίσει προγράμματα ετοιμότητας 72 ωρών.

Η Λάχμπιμπ ανέφερε ότι η ΕΕ εκπόνησε τις κατευθυντήριες γραμμές σε διαβούλευση με τα κράτη μέλη, επιτρέποντας στις κυβερνήσεις να μοιραστούν εμπειρίες και να μάθουν η μία από την άλλη.

«Τα κράτη μέλη έχουν συμμετάσχει σε όλη τη διαδικασία. Έχουν κάνει πολύτιμες εισφορές», είπε, υπογραμμίζοντας την ανταλλαγή καλών πρακτικών.

Ωστόσο, χώρες όπως το Βέλγιο, η Γαλλία και άλλα κράτη της Δυτικής και της Νότιας Ευρώπης υστερούν. Σύμφωνα με το Κέντρο Μελετών Ευρωπαϊκής Πολιτικής (Centre for European Policy Studies - CEPS), η ετοιμότητα του κοινού είναι χαμηλότερη σε αυτές τις περιοχές.

Η ετοιμότητα εγείρει επίσης ζητήματα κόστους. Δεν μπορεί κάθε νοικοκυριό να αγοράσει προμήθειες για έκτακτες ανάγκες, κάτι που ενδέχεται να αφήνει τις χαμηλού εισοδήματος κοινότητες πιο εκτεθειμένες σε περιόδους κρίσης.

«Το να είσαι προετοιμασμένος δεν χρειάζεται να είναι ακριβό. Απλά βήματα μπορούν να κάνουν πραγματική διαφορά», είπε στο Euronews η Λάχμπιμπ, αναφέροντας σχέδια έκτακτης ανάγκης για την οικογένεια και βασικά είδη όπως τρόφιμα, νερό, φάρμακα και έναν φακό.

Πρόκειται για ένα ευρωπαϊκό πρόβλημα, καθώς η Ένωση μοιράζεται διασυνδεδεμένα δίκτυα ηλεκτροδότησης, μεταφορές και αλυσίδες εφοδιασμού. Η άνιση ετοιμότητα δημιουργεί διασυνοριακές ευαλωτότητες, που μπορεί να επιβαρύνουν τον Μηχανισμό Πολιτικής Προστασίας της ΕΕ αν διακοπές ρεύματος, κυβερνοεπιθέσεις ή ακραία καιρικά φαινόμενα πλήξουν ταυτόχρονα πολλές χώρες.

Οι υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης μπορεί να υπερφορτωθούν και να χρειαστεί να αντλήσουν πόρους από κοινά ευρωπαϊκά αποθέματα όπως το rescEU. Η πανικοβλημένη αγορά σε χώρες που δεν είναι προετοιμασμένες μπορεί επίσης να εξαπλωθεί σε όλη την ενιαία αγορά, προκαλώντας ελλείψεις σε γειτονικές περιοχές.

Οι χώρες χωρίς επαρκή ετοιμότητα μπορεί επίσης να εξελιχθούν σε αδύναμους κρίκους στη ευρύτερη στρατηγική της ΕΕ, επιτρέποντας σε αντιπάλους να εκμεταλλευτούν τα κενά και να μεγιστοποιήσουν την αναστάτωση.

Η ετοιμότητα όμως δεν αφορά μόνο τις κυβερνήσεις και τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης. Εξαρτάται και από τους ίδιους τους πολίτες, που στηρίζουν ο ένας τον άλλον σε περιόδους κρίσης.

«Η ετοιμότητα δεν αφορά μόνο όσα έχεις στο σπίτι. Πρακτικές δεξιότητες, προηγούμενη εμπειρία, ισχυρά κοινωνικά δίκτυα και στήριξη μέσα στις κοινότητες μπορούν να κάνουν πραγματική διαφορά», είπε στο Euronews η Λάχμπιμπ.

«Δεν πρόκειται για αντικατάσταση του ρόλου των αρχών», πρόσθεσε. «Στόχος είναι να οικοδομήσουμε μια κουλτούρα κοινότητας και κοινής ευθύνης: είμαστε όλοι μαζί σε αυτό και όλοι έχουμε έναν ρόλο να παίξουμε, βοηθώντας τον εαυτό μας και ο ένας τον άλλον όσο καλύτερα μπορούμε όταν ξεσπά μια κρίση».

Μετάβαση στις συντομεύσεις προσβασιμότητας
Μοιραστείτε το Σχόλια Ακολουθήστε τo Euronews στο Google

Σχετικές ειδήσεις

Εσείς είστε προετοιμασμένοι για κατάσταση έκτακτης ανάγκης; Έχετε το κιτ 72 ωρών; Ψηφίστε

Πώς να προετοιμαστείτε για απρόσμενες κρίσεις; Ρωτήστε το Euronews chatbot

Η Εσθονία κλείνει τα σύνορά της με τη Ρωσία - Καταγγέλλει δολιοφθορά σε εργοστάσιο drone