Έφυγε σε εποχή που τα κινητά ήταν ακόμη επιστημονική φαντασία. Σχεδόν μισό αιώνα μετά, το Voyager 1 ταξιδεύει στο διάστημα και, στις 18 Νοεμβρίου, η αμερικανική σόνδα φτάνει σε απόσταση μιας ημέρας φωτός.
Μια περιπέτεια που ενσαρκώνει απόλυτα ένα από τα συνθήματα της NASA, «Να κάνουμε το αδύνατο δυνατό», στα αγγλικά Making the Impossible Possible, και ένα ιστορικό ορόσημο που επιβεβαίωσε η διαστημική υπηρεσία: τη συγκεκριμένη στιγμή στις 11h16 CET η Voyager 1 βρίσκεται σε απόσταση περίπου 25,9 δισ. χιλιομέτρων από τη Γη. Κανένα αντικείμενο που κατασκευάστηκε από ανθρώπινο χέρι δεν έχει φτάσει ποτέ τόσο μακριά. Και το πιο εντυπωσιακό είναι ότι αυτή η «μεγάλη κυρία» της διαστημικής εξερεύνησης λειτουργεί ακόμη, σχεδόν 50 χρόνια αφότου άφησε τον πλανήτη μας.
Ένα ταξίδι που ξεκίνησε το 1977
Όλα ξεκινούν στις 5 Σεπτεμβρίου 1977, στο διαστημικό κέντρο του Ακρωτηρίου Κανάβεραλ, στη Φλόριντα. Τοποθετημένη στην κορυφή ενός ισχυρού πυραύλου Titan IIIE-Centaur, η Voyager 1 απογειώνεται από τη Γη με μια φιλόδοξη αποστολή: να εξερευνήσει τους γιγάντες πλανήτες του ηλιακού συστήματος. Η δίδυμή της, η Voyager 2, είχε ωστόσο φύγει νωρίτερα, στις 20 Αυγούστου. Η Voyager 1 ακολουθεί όμως πιο γρήγορη τροχιά και τελικά την προσπερνά.
Σήμερα ταξιδεύει με ταχύτητα σχεδόν 61.000 χιλιόμετρα την ώρα, δηλαδή περίπου 17 χιλιόμετρα το δευτερόλεπτο. Αυτή την ταχύτητα την απέκτησε κυρίως χάρη στη βαρυτική έλξη των πλανητών που προσπέρασε. Τον Μάρτιο του 1979 περνά κοντά από τον Δία, αποκαλύπτοντας μεταξύ άλλων τους δακτυλίους του και τα εντυπωσιακά ηφαιστειακά φαινόμενα στο φεγγάρι του, την Ιώ. Τον Νοέμβριο του 1980 υπερίπταται του Κρόνου και μελετά από κοντά τους θεαματικούς δακτυλίους του, καθώς και τον δορυφόρο του Τιτάνα.
Αντί όμως να συνεχίσει την εξερεύνηση των άλλων πλανητών, η Voyager 1 (πηγή στα Γαλλικά) στρέφεται στη συνέχεια προς τα βάθη του διαστήματος. Τον Αύγουστο του 2012 γίνεται το πρώτο ανθρώπινο κατασκεύασμα που διασχίζει την ηλιόπαυση, το όριο πέρα από το οποίο ο ηλιακός άνεμος δεν κυριαρχεί πλέον στο διαστημικό περιβάλλον, και εισέρχεται στο μεσοαστρικό μέσο. Η δίδυμή της Voyager 2 (πηγή στα Γαλλικά) την ακολουθεί το 2018.
Αυτό το μικρό ρεπορτάζ από το Εργαστήριο Αεριώθησης της NASA (Jet Propulsion Laboratory - JPL) (πηγή στα Γαλλικά) αξίζει την προσοχή των φίλων του διαστήματος... Είναι της εποχής και εξηγεί τις αποστολές των δύο σκαφών Voyager. Το ίδιο ισχύει για αυτή τη συλλογή της NASA (πηγή στα Γαλλικά), όπου μπορεί κανείς να ανακαλύψει και τη διαδικασία κατασκευής της.
Ένας χρυσός δίσκος για τους εξωγήινους
Στο εσωτερικό της, η Voyager 1 μεταφέρει ένα αντικείμενο πολύ πιο ποιητικό από τα επιστημονικά της όργανα: έναν χρυσό δίσκο διαμέτρου 30 εκατοστών, στερεωμένο στη δομή της. Σχεδιάστηκε, μεταξύ άλλων, από τον διάσημο αστρονόμο Κάρλ Σέιγκαν και αποτελεί ένα είδος κάρτας επίσκεψης της ανθρωπότητας, προορισμένης για ενδεχόμενους εξωγήινους πολιτισμούς.
Περιλαμβάνει 115 εικόνες (πηγή στα Γαλλικά), χαιρετισμούς σε 55 γλώσσες, ήχους της φύσης, καρδιακούς παλμούς, τραγούδια φαλαινών, γέλια, καθώς και μια μουσική επιλογή που εκτείνεται από τον Μπαχ έως τον Τσακ Μπέρι. Υπάρχει ακόμη και μήνυμα του τότε Αμερικανού προέδρου, Τζίμι Κάρτερ. Ένα συμπύκνωμα του γήινου πολιτισμού που εστάλη στην απεραντοσύνη του σύμπαντος.
Ένα ταξίδι γεμάτο εμπόδια
Ύστερα από σχεδόν μισό αιώνα στο διάστημα, η Voyager 1 δείχνει σημάδια γήρανσης. Τον Νοέμβριο του 2023 ένα πρόβλημα λογισμικού την εμποδίζει να μεταδίδει σωστά τα επιστημονικά της δεδομένα. Οι μηχανικοί χρειάζονται αρκετούς μήνες για να βρουν λύση, παρεμβαίνοντας εξ αποστάσεως σε έναν υπολογιστή που σχεδιάστηκε τη δεκαετία του 1970!
Το 2024 οι προωθητήρες της αρχίζουν να δείχνουν αδυναμία: μικροσκοπικοί αγωγοί φράζουν με το πέρασμα του χρόνου. Χρειάζεται τότε να στραφούν σε άλλο σύστημα για να διατηρηθεί η κεραία της προσανατολισμένη προς τη Γη.
Πιο πρόσφατα, η μείωση της ηλεκτρικής ισχύος της, που παράγεται από τη διάσπαση του πλουτωνίου, ανάγκασε τη NASA να απενεργοποιήσει ορισμένα όργανα για εξοικονόμηση ενέργειας.
Τον Απρίλιο του 2026 ένα ακόμη επιστημονικό όργανο τέθηκε εκτός λειτουργίας. Η διαστημοσυσκευή συνεχίζει παρ' όλα αυτά να μεταδίδει δεδομένα χάρη στα συστήματα που παραμένουν σε λειτουργία.
Τι θα της συμβεί τις επόμενες δεκαετίες, και τους επόμενους αιώνες;
Η Voyager 1 δεν έχει πλέον πλανήτες να επισκεφθεί και πλέον συνεχίζει την πορεία της στο μεσοαστρικό μέσο. (πηγή στα Γαλλικά) Η τροχιά της αναμένεται να την οδηγήσει προς το νέφος Οορτ, αυτή τη γιγάντια δεξαμενή κομητών που περιβάλλει το ηλιακό μας σύστημα. Θα χρειαστούν όμως ακόμη περίπου 300 χρόνια για να φτάσει στο εσωτερικό του και ίσως 30.000 χρόνια για να το διασχίσει πλήρως, αν στο μεταξύ δεν συγκρουστεί κατά τύχη με κάποιον από τους κομήτες!
Σε περίπου 40.000 χρόνια, το σκάφος θα περάσει σε απόσταση περίπου 1,7 έτους φωτός από το άστρο Gliese 445, έναν ερυθρό νάνο που βρίσκεται στον αστερισμό της Καμηλοπάρδαλης. Μια συνάντηση μάλλον ασήμαντη σε κοσμική κλίμακα, καθώς δεν αναμένεται να πλησιάσει αρκετά ώστε να παγιδευτεί από το σύστημά του.
Πολύ πριν από όλα αυτά, η Voyager 1 θα έχει πιθανότατα πάψει να επικοινωνεί με τη Γη. Τα αποθέματα ενέργειας θα αποδειχθούν τελικά ανεπαρκή για να τροφοδοτούν τα όργανα και τον ραδιοπομπό της.
Η διαστημοσυσκευή όμως θα συνεχίσει την πορεία της. Θα μπορούσε να περιπλανιέται στον γαλαξία για εκατομμύρια, ίσως και για δισεκατομμύρια χρόνια. Ο χρυσός της δίσκος μπορεί να μείνει άθικτος πολύ μετά την εξαφάνιση κάθε ίχνους του πολιτισμού μας και του ηλιακού μας συστήματος.
Σε αυτή την ιστορία υπάρχει λίγο από το «2001: Η Οδύσσεια του Διαστήματος», μια πινελιά από το «Σταρ Τρεκ» και πολύ ανθρώπινο ταλέντο. Η Voyager 1 μάλλον δεν θα αποκτήσει ποτέ κοινό για να χειροκροτήσει το κατόρθωμά της, ούτε κάποιον μικρό πράσινο άνθρωπο για να παραλάβει τον χρυσό της δίσκο. Συνεχίζει όμως σιωπηλά την πορεία της εκεί όπου κανένας από τους όμοιούς μας δεν έχει πάει ποτέ. Και μόνο γι' αυτό, προκαλεί θαυμασμό.