Ο χάρτης του χρέους των νοικοκυριών στην Ευρώπη αποκαλύπτει απροσδόκητο χάσμα Βορρά-Νότου: Τα νεότερα στοιχεία της Eurostat και οι 10 πιο υπερχρεωμένες χώρες
Το στερεότυπο θέλει τους νότιους Ευρωπαίους να ζουν πάνω από τις δυνατότητές τους, ενώ οι βόρειοι βάζουν περισσότερα χρήματα στην άκρη.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Τα πιο πρόσφατα στοιχεία όμως δείχνουν μια πολύ διαφορετική εικόνα.
Τα πιο υπερχρεωμένα νοικοκυριά στην Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκονται στον πλούσιο βορρά, όχι στις οικονομίες του νότου που συνήθως παρουσιάζονται ως τα «εύθραυστα» μέρη της ηπείρου.
Το 2025, το χρέος των νοικοκυριών στην ΕΕ αντιστοιχούσε στο 49,4% του ΑΕΠ και στο 50,7% στη ζώνη του ευρώ, σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat που δημοσιεύθηκαν αυτόν τον μήνα. Και οι δύο δείκτες μειώνονται κάθε χρόνο από το 2020, όταν ξεπερνούσαν το 60%.
Τι μετρά το χρέος των νοικοκυριών ως ποσοστό του ΑΕΠ;
Το χρέος των νοικοκυριών περιλαμβάνει υποχρεώσεις όπως στεγαστικά δάνεια, καταναλωτικά δάνεια και άλλες μορφές δανεισμού από τα νοικοκυριά.
Η έκφραση αυτού του χρέους ως ποσοστό του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος (ΑΕΠ) επιτρέπει στους οικονομολόγους να συγκρίνουν χώρες διαφορετικού μεγέθους, συνδέοντας τον ιδιωτικό δανεισμό με τη συνολική παραγωγή της οικονομίας.
Ο δείκτης δεν δείχνει πόσα χρωστά ξεχωριστά κάθε νοικοκυριό.
Αντίθετα, δίνει μια συνολική εικόνα για το πόσο «φορτωμένος» με χρέος είναι ο τομέας των νοικοκυριών σε σχέση με το εθνικό εισόδημα.
Ένα επίπεδο 50% σημαίνει ότι ο δανεισμός των νοικοκυριών ισοδυναμεί με το μισό από όσα παράγει η χώρα μέσα σε έναν χρόνο.
Γιατί έχει σημασία το χρέος των νοικοκυριών;
Το υψηλό χρέος των νοικοκυριών δεν αποτελεί απαραίτητα πρόβλημα από μόνο του.
Χώρες με ανεπτυγμένες αγορές στεγαστικών, υψηλή ιδιοκατοίκηση που χρηματοδοτείται μέσω δανεισμού ή εξελιγμένα χρηματοπιστωτικά συστήματα εμφανίζουν συχνά αυξημένους δείκτες χρέους.
Ωστόσο, η υπερβολική μόχλευση των νοικοκυριών μπορεί να εντείνει τις οικονομικές υφέσεις.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θεωρεί το 55% του ΑΕΠ ως το όριο πάνω από το οποίο ο δανεισμός των νοικοκυριών αρχίζει να μοιάζει με μακροοικονομικό κίνδυνο, καθώς το ιδιωτικό –και όχι το δημόσιο– χρέος είναι εκείνο που ιστορικά έχει οδηγήσει τις οικονομίες σε πιστωτικές κρίσεις.
Η μεγάλη χρηματοπιστωτική κρίση του 2008 ξεκίνησε από τους ισολογισμούς των νοικοκυριών, όχι από εκείνους των κρατών.
Το παράδοξο: η βόρεια Ευρώπη σηκώνει το μεγαλύτερο βάρος χρέους των νοικοκυριών
Ίσως το πιο εντυπωσιακό εύρημα είναι το χάσμα μεταξύ βόρειας και νότιας Ευρώπης.
Επτά χώρες της ΕΕ καταγράφουν χρέος νοικοκυριών πάνω από το 55% του ΑΕΠ και όλες βρίσκονται στη βόρεια ή τη δυτική Ευρώπη.
Αντίθετα, η νότια Ευρώπη, που στο παρελθόν συνδέθηκε με κρίσεις δημόσιου χρέους, εμφανίζει σχετικά περιορισμένο δανεισμό νοικοκυριών.
Τα ιταλικά νοικοκυριά χρωστούν ποσό αντίστοιχο μόλις με το 35,9% του ΑΕΠ, έναντι 38,0% στην Ελλάδα και 42,9% στην Ισπανία, ποσοστά που φέρνουν και τις τρεις χώρες πολύ κάτω από τον μέσο όρο της ΕΕ.
Παρότι οι κυβερνήσεις στη νότια Ευρώπη συγκαταλέγονται στις πιο υπερχρεωμένες της ηπείρου, τα νοικοκυριά τους εμφανίζονται σαφώς πιο συντηρητικά στον δανεισμό σε σχέση με τα βόρεια αντίστοιχά τους.
Οι 10 πιο υπερχρεωμένες χώρες με βάση το χρέος των νοικοκυριών
10. Γερμανία: 49,0%. Η μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης βρίσκεται κοντά στον μέσο όρο της ΕΕ, παρά τον πλούτο της. Ένας λόγος είναι το ασυνήθιστα χαμηλό ποσοστό ιδιοκατοίκησης στη Γερμανία – μόλις 46,7% το 2022, από τα χαμηλότερα στην Ευρώπη. Μια μεγάλη αγορά ενοικιαζόμενων κατοικιών, σχετικά προσιτά ενοίκια και η απουσία φορολογικών ελαφρύνσεων για τους τόκους στεγαστικών δανείων έχουν ιστορικά περιορίσει την ανάγκη των νοικοκυριών να αναλαμβάνουν μεγάλα στεγαστικά δάνεια.
9. Πορτογαλία: 53,9%. Το χρέος των νοικοκυριών έφτασε περίπου τα 171 δισ. ευρώ στα τέλη του 2025, αυξημένο κατά 8,6% σε σχέση με έναν χρόνο πριν, κυρίως λόγω στεγαστικών δανείων σε μια περίοδο από τις ταχύτερες αυξήσεις τιμών κατοικιών στην ΕΕ. Η έκθεση είναι κρίσιμη, καθώς πάνω από το 90% των πορτογαλικών στεγαστικών φέρει κυμαινόμενο ή μικτό επιτόκιο συνδεδεμένο με το Euribor, γεγονός που καθιστά τα νοικοκυριά ιδιαίτερα ευάλωτα στις μεταβολές των επιτοκίων της ΕΚΤ.
8. Κύπρος: 54,2%. Η Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου αναφέρει ότι ο δείκτης χρέους των νοικοκυριών έχει μειωθεί περίπου κατά 62% από τον Δεκέμβριο του 2016. Περίπου το 34% του χρέους των νοικοκυριών εξακολουθεί να αφορά παλαιά μη εξυπηρετούμενα δάνεια που κατέχουν εταιρείες εξαγοράς πιστώσεων και τα οποία διευθετούνται σταδιακά.
7. Βέλγιο: 56,4%. Περίπου το 43,1% των βελγικών νοικοκυριών κατέχει την κατοικία του με στεγαστικό δάνειο, ποσοστό πολύ πάνω από τον μέσο όρο της ΕΕ (24,3%), με τα περισσότερα δάνεια σταθερού επιτοκίου. Η Εθνική Τράπεζα του Βελγίου κατέγραψε άνοδο στα στεγαστικά το 2025, με τα νέα δάνεια να αυξάνονται σε 40,7 δισ. ευρώ από 31,7 δισ. ευρώ έναν χρόνο νωρίτερα.
6. Γαλλία: 59,5%. Τα γαλλικά στεγαστικά είναι κυρίως σταθερού επιτοκίου – σε αντίθεση με την Πορτογαλία ή την Ισπανία, τα κυμαινόμενα επιτόκια είναι σπάνια και η χορήγηση δανείων είναι αυστηρά περιορισμένη: οι δανειολήπτες δεν μπορούν συνήθως να διαθέτουν πάνω από περίπου το ένα τρίτο του καθαρού τους εισοδήματος για την εξυπηρέτηση χρέους, με ένα ανώτατο όριο που η Banque de France αναπροσαρμόζει κάθε μήνα.
5. Λουξεμβούργο: 60,5%. Το βάρος είναι συγκεντρωμένο. Τα στεγαστικά δάνεια αντιστοιχούν στο 90% του χρέους των νοικοκυριών, ωστόσο σχεδόν τα μισά νοικοκυριά στο Λουξεμβούργο δεν έχουν καθόλου χρέος και η διάμεση καθαρή περιουσία τους ήταν 676.000 ευρώ το 2023.
4. Φινλανδία: 62,9%. Το χρέος προέρχεται σχεδόν εξ ολοκλήρου από την κατοικία, με μια ιδιαιτερότητα «φινλανδικού τύπου». Τα στεγαστικά δάνεια αντιστοιχούν περίπου στο 63% του χρέους των νοικοκυριών και, μαζί με τα δάνεια εταιρειών κατοικίας – χρέος που αναλαμβάνει η πολυκατοικία και το κληρονομούν οι αγοραστές – το συνολικό μερίδιο φτάνει περίπου το 75%. Η Τράπεζα της Φινλανδίας έχει επανειλημμένα επισημάνει τη ραγδαία αύξηση αυτών των δανείων εταιρειών κατοικίας και τα θέτει υπό αυστηρότερο έλεγχο, ώστε να συγκρατήσει την υπερχρέωση των νοικοκυριών.
3. Σουηδία: 82,3%. Η Σουηδία παραμένει μία από τις ευρωπαϊκές οικονομίες με τη μεγαλύτερη εξάρτηση από τα στεγαστικά δάνεια. Τα στεγαστικά κυμαινόμενου επιτοκίου κυριαρχούν στην αγορά, αφήνοντας τα νοικοκυριά ιδιαίτερα εκτεθειμένα στις μεταβολές των επιτοκίων – μια ευπάθεια που φάνηκε ξεκάθαρα κατά τον κύκλο αυξήσεων της ΕΚΤ.
2. Δανία: 84,1%. Η Danmarks Nationalbank και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνουν εδώ και χρόνια το υψηλό συνολικό χρέος ως προειδοποιητικό σήμα, σημειώνοντας ωστόσο ότι σε μεγάλο βαθμό αντισταθμίζεται από πολύ σημαντικές αποταμιεύσεις σε συντάξεις και περιουσιακά στοιχεία σε ακίνητα. Το χρέος των νοικοκυριών ως ποσοστό του διαθέσιμου εισοδήματος, περίπου 177% το 2024, παραμένει από τα υψηλότερα στην ΕΕ.
1. Ολλανδία: 93,5%. Τα πιο υπερχρεωμένα νοικοκυριά της Ευρώπης, κατόπιν σχεδιασμού. Η De Nederlandsche Bank εξηγεί ότι το ολλανδικό στεγαστικό χρέος είναι τόσο υψηλό «επειδή η κυβέρνηση καθιστά ελκυστικό τον δανεισμό για αγορά κατοικίας» – με φοροαπαλλαγή στους τόκους στεγαστικών και κριτήρια δανεισμού που επιτρέπουν στους αγοραστές να λάβουν δάνειο ίσο με το 100% της αξίας του ακινήτου, όταν σε άλλες χώρες το όριο είναι 90% ή χαμηλότερο. Το χρέος αυτό αντισταθμίζεται από πολύ μεγάλα συνταξιοδοτικά περιουσιακά στοιχεία και υψηλά επίπεδα χρηματοοικονομικού πλούτου των νοικοκυριών.