Jeff Koons: Αυτό που έχει πραγματικά σημασία, είναι να αποδεχόμαστε ο ένας τον άλλον

Ο Jeff Koons ένας από τους σημαντικότερους καλλιτέχνες της εποχής μας βρέθηκε στην Αθήνα, με αφορμή την ευρηματική έκθεση που φιλοξενεί το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης με τίτλο «Jeff Koons: «Αφροδίτη» του Lespugue».

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Πρόκειται για μια συνομιλία ανάμεσα στην αρχαία και τη σύγχρονη τέχνη, ανάμεσα στο έργο του Αμερικανού καλλιτέχνη Balloon Venus Lespugue (Orange) και δέκα παλαιολιθικές Αφροδίτες, πιστοποιημένα αντίγραφα των αμετακίνητων πρωτοτύπων που φυλάσσονται σε μεγάλα ευρωπαϊκά μουσεία.

Η έκθεση διερευνά τη γυναικεία μορφή από την Παλαιολιθική περίοδο έως σήμερα, προτείνοντας ένα ενδιαφέρον ταξίδι που εκτείνεται σε περισσότερα από 40.000 χρόνια ανθρώπινης δημιουργίας.

Μεταξύ περίπου 42.000 και 20.000 έτη πριν από σήμερα, σε ολόκληρη την ευρασιατική ήπειρο, άνθρωποι της Παλαιολιθικής εποχής δημιούργησαν μικρά γυναικεία ειδώλια από ελεφαντόδοντο, ασβεστόλιθο και πηλό. Τα αντικείμενα αυτά, γνωστά σήμερα ως παλαιολιθικές «Αφροδίτες», συγκαταλέγονται στα αρχαιότερα έργα γλυπτικής της ανθρωπότητας και βρέθηκαν σε σπήλαια.

Η «Αφροδίτη του Lespugue» ανακαλύφθηκε στο σπήλαιο Rideaux στη νότια Γαλλία. Χρονολογείται περίπου 28.000 χρόνια πριν από την εποχή μας. Είναι μόλις 15 εκατοστά και είναι σκαλισμένη σε χαυλιόδοντα μαμούθ. Μαζί με τις άλλες εννιά Αφροδίτες, αποτελούν μια «μήτρα της ανθρώπινης δημιουργίας» και είναι τοποθετημένες σε μια αίθουσα σκοτεινή, που προσομοιάζει με σπήλαιο, συνθέτοντας μια ιδιαίτερα έντονη εμπειρία θέασης. Το σώμα τους συμβολίζει τη ζωή, τη γονιμότητα, τη ζωτική δύναμη.

Η μορφή της Αφροδίτης αποτελεί πηγή έμπνευσης για τον Jeff Koons ήδη από τη δεκαετία του 1970. Το παιγνιώδες έργο του Venus Lespugue (Orange) (2013-2019) είναι τοποθετημένο μόνο του σε μια διπλανή πάμφωτη αίθουσα του νεοκλασικού μεγάρου. Μεταφράζει τη μικρή παλαιολιθική μορφή σε μια μνημειακή γλυπτική παρουσία από ανακλαστικό ανοξείδωτο χάλυβα, που μοιάζει φτιαγμένη από μπαλόνια. Αντανακλά οτιδήποτε και οποιονδήποτε υπάρχει γύρω του. Παρουσιάζεται για πρώτη φορά στο κοινό και ανήκει στη Συλλογή Homem Sonnabend των Antonio Homem Sonnabend και Phokion Potamianos Homem.

Λίγο πριν τα εγκαίνια της έκθεσης, είχαμε την ευκαιρία να συνομιλήσουμε με τον διάσημο Αμερικανό καλλιτέχνη για το έργο του, τα υλικά που χρησιμοποιεί, τις Αφροδίτες και την εικονογραφία του.

-Κύριε Koons, τι σας τράβηξε το ενδιαφέρον στο συγκεκριμένο ειδώλιο;

Όταν αποφάσισα να φτιάξω την ενότητα έργων Balloon Venus, έκανα τέσσερις διαφορετικές εκδοχές. Η Αφροδίτη του Lespugue ήταν για μένα η πιο μοντερνιστική. Το ειδώλιο, το παλαιολιθικό ειδώλιο μου θύμιζε περισσότερο ένα γλυπτό του Τζιακομέτι. Αν το δεις από το πλάι, φαίνεται πολύ μοντερνιστικό. Ταυτόχρονα, έχει την ικανότητα να διατηρεί μέσα του πραγματικά βαθιές πληροφορίες για την ανθρώπινη ιστορία. Αυτή είναι η πρώτη φορά που έχω μια έκθεση, όπου τα αντίγραφα των παλαιολιθικών ειδωλίων έχουν συγκεντρωθεί σε ένα μέρος. Έφεραν πολλά εδώ, όχι μόνο για να βρίσκονται σε διάλογο μεταξύ τους, αλλά και με το δικό μου έργο Balloon Venus Lespugue (Πορτοκαλί).

-Ποια είναι τα βασικά χαρακτηριστικά του έργου σας και πώς αυτό σχετίζεται με τις Αφροδίτες που βλέπουμε στην άλλη αίθουσα;

Τα άλλα ειδώλια έχουν κατασκευαστεί με την τεχνογνωσία που ήταν διαθέσιμη τότε και από τα υλικά που είχαν στη διάθεσή τους. Χρησιμοποιούσαν ελεφαντόδοντο, κόκαλα, ακόμη και τερακότα. Κατάφεραν να δημιουργήσουν τερακότα. Η Balloon Venus που δημιούργησα, είναι κατασκευασμένη από ανοξείδωτο ατσάλι. Έτσι, δουλεύω με την τεχνογνωσία που έχω στη διάθεσή μου. Αλλά αυτό που είναι τόσο εκπληκτικό με αυτές τις παλαιολιθικές Αφροδίτες είναι ο τρόπος με τον οποίο κατάφεραν να ενσωματώσουν πληροφορίες.

Μερικά από αυτά τα αντικείμενα χρονολογούνται περίπου πριν από 35.000, ακόμη και κοντά στα 40.000 χρόνια. Και είναι εντυπωσιακός ο τρόπος με τον οποίο οι τεχνίτες κατάφεραν να ενσωματώσουν σημαντικές πληροφορίες για την ανθρωπότητα, για τον πολιτισμό, για ό,τι ήταν σημαντικό για αυτούς ώστε να τους βοηθήσει να επιβιώσουν. Και ήταν δύσκολες εποχές, δεν ήταν όλα τόσο ευχάριστα όσο στις μέρες μας. Το δικό μου έργο που έχω εδώ, έχει να κάνει πραγματικά με μια μορφή οπτικής πολυτέλειας. Δεν είναι υλική πολυτέλεια, είναι από ανοξείδωτο ατσάλι, ένα πολύ προλεταριακό υλικό. Αλλά έχει γυαλιστεί και αντανακλά τα πάντα. Αποδέχεται τα πάντα μέσα στο περιβάλλον, που βρίσκεται.

-H προϊστορική τέχνη, αυτά τα σύμβολα της πολιτιστικής μας ιστορίας, έχουν να μας πουν κάτι σήμερα;

Αυτή είναι μια συγκεκριμένη χρονική στιγμή, και όπως οι τεχνίτες της Παλαιολιθικής εποχής, οι άνθρωποι που δημιούργησαν αυτά τα αντικείμενα, διατήρησαν πληροφορίες όχι μόνο για να μπορούν οι ίδιοι να τις εφαρμόσουν, να ενσωματώσουν αυτό το νόημα σε κάτι, αλλά και για να μπορούν να τις μοιραστούν με άλλους. Αυτές οι πληροφορίες δεν προορίζονταν μόνο για τους ίδιους, αλλά για ολόκληρη την ανθρώπινη κοινότητα. Και ο πολιτισμός μπόρεσε να δημιουργηθεί και να διαμορφωθεί από τότε μέχρι σήμερα. Αλλά δεν βρισκόμαστε στο τέλος του ταξιδιού.

Και σήμερα εξακολουθούμε να να ενσωματώνουμε πληροφορίες, να μοιραζόμαστε πληροφορίες μεταξύ μας, ώστε να μπορούμε να διατηρήσουμε την πολιτισμική μας ποιότητα, να είμαστε ένας πολιτισμός. Να μπορούμε να συνεχίσουμε να μεταδίδουμε τις πληροφορίες που μας βοηθούν να επιβιώσουμε και να ευημερήσουμε.

-Έχετε διανύσει μια τεράστια καλλιτεχνική διαδρομή. Πώς εξελίχθηκε η σχέση σας με την τέχνη στην πάροδο του χρόνου; Από πού αντλείτε έμπνευση σήμερα για το δημιουργικό σας έργο;

Πάντα ήμουν ένας πολύ διαισθητικός καλλιτέχνης, οπότε ακολουθώ τα ενδιαφέροντά μου. Και πραγματικά δεν ξέρω τι ισχύει για καθένα από εμάς, ανεξάρτητα από το τι κάνουμε, είτε είμαστε γιατροί, αρχιτέκτονες, καλλιτέχνες, ό,τι κι αν κάνουμε. Αυτό που έχουμε στη ζωή, είναι τα ενδιαφέροντά μας. Και αν ακολουθήσουμε αυτά τα ενδιαφέροντα και επικεντρωθούμε πραγματικά σε αυτά, αυτό μας συνδέει. Μας συνδέει με ένα παγκόσμιο λεξιλόγιο. Και πιστεύω ότι εκεί είναι που μπορούμε να αποκτήσουμε τέτοια ευρύτητα και να είμαστε τόσο συνδεδεμένοι, όσο μας επιτρέπει το δυναμικό μας στη ζωή.

-Πώς θα περιγράφατε την προσωπική σας εικονογραφία; Ποια είναι τα θέματα που σας αρέσουν και συνεχίζετε να εξερευνάτε στο έργο σας;

Όταν ήμουν νεότερος και άρχισα να κατανοώ τη δύναμη της τέχνης, συνειδητοποίησα ότι μπορούσα να ελέγχω τον τρόπο που ένιωθα, συνδυάζοντας συγκεκριμένα χρώματα ή συγκεκριμένες εικόνες, ίσως χρησιμοποιώντας την αντανάκλαση, αυτό επηρέαζε τις χημικές αλλαγές που ένιωθα μέσα στο σώμα μου. Συνειδητοποίησα ότι μπορούσα να το ελέγξω. Στη συνέχεια, σε κάποιο σημείο, συνειδητοποίησα ότι μπορούσα επίσης να επηρεάσω άλλους ανθρώπους, ότι ορισμένοι άνθρωποι ανταποκρίνονταν επίσης σε αυτό. Και αυτός είναι πραγματικά ο τρόπος με τον οποίο λειτουργούν οι εικονογραφίες.

Αυτός είναι ο τρόπος με τον οποίο μπορούμε επίσης να επικοινωνούμε πληροφορίες. Και έτσι προσπάθησα να αναπτύξω τη δική μου εικονογραφία για να της ενσωματώσω τις πληροφορίες που ελπίζω να μπορέσω να υπηρετήσω, τα πράγματα που βρήκα ωφέλιμα και στη δική μου ζωή. Να μπορέσω να συνεχίσω να εξελίσσομαι ως άτομο. Νομίζω ότι ένα από τα πιο σημαντικά πράγματα είναι να νοιάζεσαι. Και ένας από τους λόγους που αφιερώνω όλο αυτό το χρόνο και χρησιμοποιώ την τεχνολογία που χρησιμοποιώ για να φτιάξω ένα αντικείμενο όπως το Balloon Venus, είναι για να φτιάξω κάτι με τεράστια φροντίδα. Και αυτός είναι ένας τρόπος για να δείξω σεβασμό στον θεατή: ότι βρίσκω ένα απόλυτο ισοδύναμο στο ότι αυτή η συζήτηση αφορά και τους δυο μας.

-Ζούμε σε πολύ σκοτεινές εποχές και αυτό είναι ένα πολύ φωτεινό έργο. Ποιο είναι λοιπόν το μήνυμα, που θέλετε να στείλετε;

Νομίζω ότι σε όλη την ιστορία της ανθρωπότητας υπήρξαν σκοτεινές εποχές. Αν κοιτάξουμε το χώρο της έκθεσης όπου εκτίθενται τα παλαιολιθικά ειδώλια, η ατμόσφαιρα είναι αρκετά σκοτεινή. Είναι σαν βρίσκονται σε σπηλιά. Δίνει επίσης μια ιδέα για το από πού προήλθαν αυτά τα αντικείμενα. Βρέθηκαν σε σπηλιές. Ήταν ένα πολύ δύσκολο μέρος για να ζήσει κανείς, να καταφέρει να επιβιώσει και να βρει νόημα κι ένα σκοπό στη ζωή, να αντέξει όλες τις κακουχίες που υπήρχαν τότε. Και τα καταφέραμε μέχρι εδώ. Προσπαθώ να πιστεύω στην ανθρωπότητα. Πιστεύω στην προσπάθεια να γίνουμε όσο καλύτεροι μπορούμε, να μην κρίνουμε με κανέναν τρόπο, να βρίσκουμε τα πάντα τέλεια όπως είναι και να εξασκηθούμε στην αποδοχή του άλλου.

Σε τελική ανάλυση, μιλάμε εδώ για ένα έργο τέχνης και άλλα έργα τέχνης που υπάρχουν από το παρελθόν, αλλά είναι μόνο αντικείμενα. Αυτό που πραγματικά πρέπει να μας ενδιαφέρει, είναι να μπορούμε να αποδεχόμαστε τους εαυτούς μας ως άτομα και να έχουμε την ικανότητα να αποδεχόμαστε τους άλλους ανθρώπους για αυτό που είναι. Αυτό είναι που έχει πραγματικά σημασία για εμάς ως ανθρώπινα όντα: να αποδεχόμαστε ο ένας τον άλλον.

ΟΙ 10 ΠΑΛΑΙΟΛΙΘΙΚΕΣ ΑΦΡΟΔΙΤΕΣ ΤΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ

Το ταξίδι αρχίζει με την «Αφροδίτη του Lespugue», που ανακαλύφθηκε στο σπήλαιο Rideaux στη νότια Γαλλία και είναι σκαλισμένη σε χαυλιόδοντα μαμούθ. Η διογκωμένη κοιλιακή χώρα, οι έντονοι γοφοί και το στήθος της αποτελούν χαρακτηριστικά στοιχεία μιας μορφής που δίνει έμφαση στη γονιμότητα και τη ζωτική δύναμη του σώματος. Η «Αφροδίτη του Lespugue» βρίσκεται στο Musée Νational d’Histoire Νaturelle στο Παρίσι

Ακολουθούν οι «Αφροδίτες του Grimaldi», που προέρχονται από τα σπήλαια Balzi Rossi κοντά στα γαλλοϊταλικά σύνορα και παρουσιάζουν μια διαφορετική, πιο επιμήκη απόδοση της γυναικείας μορφής.

Από την Ιταλία προέρχεται η «Αφροδίτη του Savignano», ένα γλυπτό από λίθο με έντονα αφαιρετική μορφή, ενώ από την κεντρική Ευρώπη η έκθεση περιλαμβάνει την «Αφροδίτη του Dolní Věstonice», ένα από τα αρχαιότερα γνωστά κεραμικά γλυπτά στην ιστορία της ανθρωπότητας.

Η πορεία συνεχίζεται με την περίφημη «Αφροδίτη του Willendorf» από την Αυστρία, ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα έργα της παλαιολιθικής τέχνης, καθώς και με τις δύο «Αφροδίτες της Parabita» από τη νότια Ιταλία.

Παρά τις μεγάλες αποστάσεις που χωρίζουν τους τόπους εύρεσής τους, τα ειδώλια αυτά μοιράζονται κοινά χαρακτηριστικά: μικρό μέγεθος, έντονη έμφαση στα αναπαραγωγικά χαρακτηριστικά του σώματος και υψηλό βαθμό αφαίρεσης στην απόδοση του προσώπου και των άκρων.

Όπως σημειώνουν οι επιμελητές της έκθεσης και Επιστημονικοί Διευθυντές του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης Δρ Παναγιώτης Ιωσήφ και Δρ Ιωάννης Φάππας:

«Το πλέον εντυπωσιακό χαρακτηριστικό αυτών των Αφροδιτών, έγκειται στην υπερβολή της φόρμας τους: βολβόσχημη κοιλιακή χώρα, τονισμένοι γοφοί, πλούσια στήθη, ενώ συχνά τα χαρακτηριστικά του προσώπου και τα άκρα είναι σε σμίκρυνση ή εντελώς απόντα. Το σώμα γίνεται μήνυμα και η μορφή του το σκεύος που φέρει νόημα».

Για τις «Αφροδίτες» αυτές το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης συνεργάστηκε με τα εξής μουσεία: Moravské zemské museum (Moravian Museum), Μπρνο, Δημοκρατία της Τσεχίας, Musée d’Archéologie nationale, Saint-Germain-en-Laye, Γαλλία, Museo Archeologico Nazionale di Taranto MArTA, Ιταλία, Museo delle Civiltà, Ρώμη, Ιταλία, Muséum national d’histoire naturelle, Musée de l’Homme, Παρίσι, Γαλλία, Naturhistorisches Museum Wien, Βιέννη, Αυστρία.

Η έκθεση περιλαμβάνει επίσης πρωτότυπα σχέδια του Jeff Koons για την παραγωγή των έργων της σειράς Balloon Venus Lespugue, καθώς και ένα σύντομο video παραγωγής του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης όπου ο καλλιτέχνης μιλάει για το έργο του. Συνοδεύεται από επιστημονικό κατάλογο, με δοκίμια του Jeff Koons και καταξιωμένων ερευνητών για τις παλαιολιθικές «Αφροδίτες» και τη διαχρονική σημασία τους.

Εκτός από τις ξεναγήσεις που θα γίνονται στο πλαίσιο της έκθεσης, κάθε μήνα θα πραγματοποιούνται Guided Talks με έναν ξεχωριστό καλεσμένο, προσφέροντας την ευκαιρία για εμβάθυνση στα ερωτήματα που ενεργοποιεί η έκθεση.

INFO

«Jeff Koons: «Αφροδίτη» του Lespugue»

Διάρκεια: Μέχρι 31 Αυγούστου

Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης

Μέγαρο Σταθάτου/ Βασιλίσσης Σοφίας & Ηροδότου 1, τηλ. 210 7228321-3

Ώρες λειτουργίας: Δευτέρα, Τετάρτη, Παρασκευή, Σάββατο: 10:00-17:00, Πέμπτη: 10:00-20:00, Κυριακή: 11:00-17:00, Τρίτη: Κλειστά

Τιμές εισιτηρίων: 10€ & 7€ μειωμένο

*COMBO εισιτήριο16€ & 10€ μειωμένο

*Περιλαμβάνει είσοδο και στις μόνιμες εκθέσεις

Ξεναγήσεις κοινού στα ελληνικά:

2/4, 19:00

14/5, 19:00

11/6, 19:00

2/7, 19:00

6/8, 19:00

Εισιτήριο ξενάγησης: 14 € & 11€ μειωμένο Το εισιτήριο της ξενάγησης είναι διαθέσιμο μόνο ηλεκτρονικά

Ξεναγήσεις κοινού στα αγγλικά: Jeff Koons & μόνιμες εκθέσεις

κάθε Δευτέρα στις 12:00 (από 4/5/2026 – 31/8/2026)

Εισιτήριο ξενάγησης: 20€, 14€ μειωμένο