Η Λιθουανία επενδύει δισεκατομμύρια ευρώ σε σύγχρονο στρατιωτικό εξοπλισμό όπως άρματα μάχης, οχήματα μάχης πεζικού όπως το CV90, γερμανικά και γαλλικά συστήματα πυροβολικού και αμερικανικό πυραυλικό πυροβολικό HIMARS
Στο Βίλνιους, η καθημερινή ζωή συνεχίζεται κανονικά, αλλά πίσω από αυτή την κανονικότητα, η Λιθουανία επικεντρώνεται στην ενίσχυση της ασφάλειάς της ως απάντηση στη νέα αβεβαιότητα της ευρωπαϊκής τάξης ασφαλείας.
Για τη Λιθουανία, μέλος του ΝΑΤΟ και της ΕΕ που συνορεύει με τη ρωσική διοικητική περιφέρεια (όμπλαστ) του Καλίνινγκραντ και τη Λευκορωσία, ο πόλεμος στην Ουκρανία δεν ήταν μια μακρινή σύγκρουση. Ήταν μια προειδοποίηση.
Μια αυξανόμενη αντίληψη απειλής
Η Λιθουανία βλέπει μια αυξανόμενη απειλή από τη Ρωσία τα επόμενα τρία έως πέντε χρόνια, σύμφωνα με τον υφυπουργό Εθνικής Άμυνας Κάρολις Αλέκσα. Αναφέρει ως βασικούς παράγοντες τη στρατιωτική ενίσχυση της Ρωσίας, την ετοιμότητα χρήσης βίας και τη φιλοδοξία της να αναδιαμορφώσει την ασφάλεια της Ευρώπης.
Οι προετοιμασίες της Λιθουανίας αποτελούν άμεση απάντηση σε αυτές τις εξελίξεις.
"Η Ρωσία έχει επιδείξει τόσο τη θέληση όσο και την ετοιμότητα να χρησιμοποιήσει στρατιωτική δύναμη για να επιδιώξει τους στόχους της", δήλωσε ο Αλέκσα στο Euronews, επισημαίνοντας την Ουκρανία ως το πιο σαφές παράδειγμα. Αυτό δεν αφορά μόνο την Ουκρανία. "Το ρωσικό καθεστώς θα χρησιμοποιήσει τη στρατιωτική βία ως εργαλείο για να αλλάξει την ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφαλείας".
Η έκβαση του πολέμου, είτε πρόκειται για κατάπαυση του πυρός είτε για ειρηνευτική συμφωνία, θα επηρεάσει τη στάση της Ρωσίας.
Παρόλα αυτά, ο Αλέκσα δήλωσε ότι το Βίλνιους αναμένει ότι η Μόσχα θα συνεχίσει να ενισχύει τις δυνάμεις της κατά μήκος των ανατολικών συνόρων του ΝΑΤΟ, συμπεριλαμβανομένου του Καλίνινγκραντ. Όλοι οι δείκτες δείχνουν μια "αύξηση της σύγκρουσης και της ρωσικής επιθετικότητας" εάν η αποτροπή δεν είναι αρκετά ισχυρή, πρόσθεσε.
Σύμμαχοι επί του πεδίου
Η αποτροπή, κατά την άποψη της Λιθουανίας, αρχίζει με μια ορατή συμμαχική παρουσία. Από το 2022, η δραστηριότητα του ΝΑΤΟ στη χώρα έχει ενταθεί σημαντικά, με τις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Γερμανία να διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο.
Βασικό ορόσημο αποτελεί η απόφαση της Γερμανίας να αναπτύξει μόνιμα μια ταξιαρχία στη Λιθουανία έως το 2027. Ο Αλέκσα το χαρακτήρισε ως "ένα τεράστιο πολιτικό και στρατιωτικό μήνυμα", που αποδεικνύει ότι η άμυνα της Λιθουανίας αποτελεί συλλογική ευθύνη του ΝΑΤΟ και όχι μόνο εθνική.
"Πρόκειται για την υπεράσπιση από την πρώτη σπιθαμή του εδάφους μας", δήλωσε. "Πρέπει πραγματικά να αποδείξουμε συλλογικά ότι αυτό δεν είναι μόνο εθνική υπόθεση κάθε κράτους μέλους του ΝΑΤΟ, αλλά είναι πραγματικά μια συλλογική προσπάθεια".
Οι γερμανικές δυνάμεις είναι ήδη παρούσες, ενώ η Λιθουανία αναβαθμίζει ταχύτατα τις υποδομές της για να διευκολύνει τις αποστολές και να φιλοξενήσει ολόκληρη την ταξιαρχία. Τα αμερικανικά στρατεύματα διατηρούν επίσης συνεχή παρουσία και άλλοι σύμμαχοι, συμπεριλαμβανομένων των Κάτω Χωρών και της Νορβηγίας, συμβάλλουν σε χερσαίο, εναέριο και θαλάσσιο τομέα.
Η αεράμυνα διαδραματίζει πλέον σημαντικό ρόλο. Η Λιθουανία κατασκευάζει τα δικά της συστήματα, ενώ οι σύμμαχοι του ΝΑΤΟ εναλλάσσουν μονάδες αεράμυνας επιφανείας και μαχητικά αεροσκάφη στην περιοχή της Βαλτικής. Στη θάλασσα, το ΝΑΤΟ συνεχίζει την αποστολή του στη Βαλτική, η οποία συμπληρώνεται από τις προσπάθειες της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την ενίσχυση της προστασίας κρίσιμων υποδομών.
Οικοδόμηση εθνικής στρατιωτικής ισχύος
Πέραν της συμμαχικής παρουσίας, η κορυφαία προτεραιότητα της Λιθουανίας είναι η φιλόδοξη ανάπτυξη της εθνικής άμυνας για να διασφαλιστεί ότι η χώρα είναι έτοιμη και ανθεκτική στις τρέχουσες απειλές.
Η κυβέρνηση έχει δεσμευτεί να δημιουργήσει μια πλήρως επιχειρησιακή εθνική μεραρχία έως το 2030, ικανή να πολεμήσει μαζί με τις δυνάμεις του ΝΑΤΟ. Ο Αλέκσα προσδιορίζει αυτό ως τον κεντρικό πυλώνα του στρατιωτικού εκσυγχρονισμού της Λιθουανίας.
"Αυτό σημαίνει όχι μόνο ταξιαρχίες μάχης, αλλά και όλες τις ικανότητες υποστήριξης που επιτρέπουν να πολεμήσουμε πλάι-πλάι με τις συμμαχικές μας δυνάμεις εδώ στη Λιθουανία". Η διοικητική μέριμνα, η μηχανική, η ιατρική υποστήριξη, η διοίκηση και ο έλεγχος είναι εξίσου σημαντικές, εξήγησε.
Για να επιτευχθεί αυτό, η Λιθουανία επενδύει δισεκατομμύρια ευρώ σε σύγχρονο εξοπλισμό. Τα σημαντικότερα έργα προμήθειας περιλαμβάνουν άρματα μάχης, οχήματα μάχης πεζικού όπως το CV90, γερμανικά και γαλλικά συστήματα πυροβολικού και αμερικανικό πυραυλικό πυροβολικό HIMARS. Οι επενδύσεις αυτές πραγματοποιούνται σε συμπιεσμένο χρονοδιάγραμμα, δημιουργώντας πίεση για την απόκτηση εξοπλισμού, την ενσωμάτωσή του και την ετοιμότητα των μονάδων για μάχη μέχρι το τέλος της δεκαετίας.
"Δεν αγοράζουμε απλώς πλατφόρμες", δήλωσε ο Αλέκσα. Η Λιθουανία κατασκευάζει "διαλειτουργικές μονάδες, έτοιμες να πολεμήσουν μέχρι το τέλος του 2030".
Συνολική άμυνα και ο ρόλος της κοινωνίας
Η ετοιμότητα στη Λιθουανία υπερβαίνει τον στρατό: η έννοια της ολικής άμυνας επικεντρώνεται στην ενίσχυση της εθνικής ανθεκτικότητας και ετοιμότητας σε κάθε επίπεδο της κοινωνίας.
Βασικό στοιχείο είναι η Ένωση Λιθουανών Τυφεκιοφόρων, μια εθελοντική δύναμη που μοιάζει με την εθνική φρουρά. Τα μέλη της έχουν αυξηθεί από περίπου 10.000 το 2021 σε περισσότερα από 18.000 σήμερα.
"Αυτό δείχνει την ενέργεια και τη δέσμευση της κοινωνίας μας", δήλωσε ο Αλέκσα. "Καταλαβαίνουμε ότι είμαστε ένα μικρό έθνος, αλλά πρέπει να έχουμε μια ανθεκτική και επίκαιρη αμυντική βιομηχανία".
Οι αμυντικές δαπάνες αντικατοπτρίζουν αυτό το συναίσθημα. Φέτος, η Λιθουανία θα δαπανήσει περίπου το 5% του ΑΕΠ της για την άμυνα. Η δημόσια υποστήριξη προς τους συμμάχους και τις στρατιωτικές επενδύσεις είναι υψηλή. Σε δημοσκόπηση του υπουργείου Άμυνας διαπιστώθηκε ότι σχεδόν το 80% των Λιθουανών υποστηρίζει τη στάθμευση συμμάχων και δυνάμεων του ΝΑΤΟ στη χώρα.
Υπάρχει επίσης αυξανόμενη αποδοχή ότι η ετοιμότητα πρέπει να υπερβαίνει τους επαγγελματίες στρατιώτες. Ενώ οι συζητήσεις συνεχίζονται γύρω από το μέλλον της επιστράτευσης, συμπεριλαμβανομένου του αν θα πρέπει να είναι καθολική και πώς θα πρέπει να συμπεριληφθούν οι γυναίκες, ο Αλέκσα δήλωσε ότι η κατεύθυνση είναι σαφής: "Ένα πολύ, πολύ μεγαλύτερο μέρος της κοινωνίας κατανοεί ότι πρέπει να κάνει περισσότερα".
Η εκπαίδευση αποτελεί μέρος αυτών των προσπαθειών. Η Λιθουανία επεκτείνει τα μαθήματα εθνικής ασφάλειας και πολιτικής αντίστασης στα σχολεία και υποστηρίζει άτυπες πρωτοβουλίες, όπως τα κέντρα εκπαίδευσης μη στρατιωτικών μη επανδρωμένων αεροσκαφών. "Δεν πρόκειται για προετοιμασία για πόλεμο με αυτή τη βάναυση έννοια, αλλά για παροχή δυνατοτήτων στα παιδιά μας να χρησιμοποιούν μη επανδρωμένα αεροσκάφη", τόνισε ο Aleksa. "Πρόκειται για την οικοδόμηση πολιτικών δεξιοτήτων και ανθεκτικότητας σε ένα σύγχρονο περιβάλλον ασφάλειας".
Υβριδικές απειλές και πόλεμος στη γκρίζα ζώνη
Ο αμυντικός σχεδιασμός της Λιθουανίας επικεντρώνεται όλο και περισσότερο σε απειλές που δεν εμπίπτουν σε ανοιχτές συγκρούσεις. Οι κυβερνοεπιθέσεις, η παραπληροφόρηση, το σαμποτάζ και άλλες μορφές υβριδικού πολέμου θεωρούνται μόνιμοι κίνδυνοι, όχι μόνο από τη Ρωσία αλλά και από τους εταίρους της, όπως η Λευκορωσία.
"Βλέπουμε ήδη να χρησιμοποιούνται αυτές οι μέθοδοι", δήλωσε ο Aleksa. "Οι μελλοντικές συγκρούσεις μπορεί να ξεκινήσουν χωρίς τα τανκς να διασχίσουν τα σύνορα".
Ως εκ τούτου, η Λιθουανία επενδύει στην άμυνα στον κυβερνοχώρο, στην ανθεκτικότητα των πληροφοριών και στην καταπολέμηση της παραπληροφόρησης, ώστε να μπορέσει η κοινωνία να αντισταθεί στη χειραγώγηση και τη διατάραξη.
Ο ρόλος της ΕΕ: χρήματα, κινητικότητα και ρύθμιση
Η Λιθουανία συνδέει στενά την ενίσχυση της άμυνάς της με την ευρωπαϊκή και διατλαντική υποστήριξη. Η ΕΕ θα παράσχει σημαντικό μερίδιο της χρηματοδότησης μέσω "ασφαλών δανείων", επιτρέποντας στη Λιθουανία να έχει πρόσβαση σε έως και 6,3 δισ. ευρώ έως το 2030 για περίπου 50 αμυντικά έργα. Η Λιθουανία αναμένει επίσης πρόσθετη στήριξη μέσω των αμυντικών προγραμμάτων της ΕΕ και του επόμενου πολυετούς προϋπολογισμού του μπλοκ.
Εξίσου σημαντικές, δήλωσε ο Aleksa, είναι οι κανονιστικές μεταρρυθμίσεις που αποσκοπούν στην ενίσχυση της αμυντικής βιομηχανίας της Ευρώπης. Η μείωση των γραφειοκρατικών εμποδίων και η επιτάχυνση της παραγωγής είναι ουσιαστικής σημασίας εάν η Ευρώπη θέλει σοβαρά την αποτροπή.
Η στρατιωτική κινητικότητα παραμένει μια άλλη προτεραιότητα. Η ταχύτερη μετακίνηση στρατευμάτων και εξοπλισμού διαμέσου των συνόρων, που συχνά αποκαλείται "στρατιωτική Σένγκεν", θα υποστήριζε άμεσα τα αμυντικά σχέδια του ΝΑΤΟ στην ανατολική πτέρυγα.
Η Ουκρανία ως πρώτη γραμμή άμυνας
Η Λιθουανία παραμένει ένας από τους ισχυρότερους υποστηρικτές της Ουκρανίας, δεσμεύοντας τουλάχιστον το 0,25% του ΑΕΠ της για στρατιωτική βοήθεια. Πέρα από τις δωρεές, το Βίλνιους εργάζεται σε κοινά σχέδια παραγωγής αμυντικών προϊόντων με την Ουκρανία και τους ευρωπαίους εταίρους.
"Η στήριξη της Ουκρανίας είναι στήριξη της δικής μας ασφάλειας", δήλωσε ο Αλέκσα. "Η αντίσταση της Ουκρανίας είναι η πρώτη γραμμή άμυνας για την Ευρώπη".
Οι Λιθουανοί αξιωματούχοι τονίζουν ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να αντέξει τον εφησυχασμό. Η κύρια πρόκληση είναι η διατήρηση της δυναμικής της αποτροπής, ακόμη και όταν άλλοι μπαίνουν στον πειρασμό του εφησυχασμού ή της ψευδούς αίσθησης της ειρήνης.
"Δεν θέλουμε τον πόλεμο", δήλωσε ο Αλέκσα . "Αυτό που θέλουμε είναι η αποτροπή".
Το μήνυμά του προς την Ευρώπη είναι σαφές: η πραγματική ασφάλεια απαιτεί συνεχή ετοιμότητα και επενδύσεις στη συλλογική άμυνα. Η Ευρώπη πρέπει να είναι έτοιμη και να δράσει από κοινού, καθώς οι αναθεωρητικές δυνάμεις προετοιμάζονται ήδη για δράση.