Η σοκαριστική απειλή του Ντόναλντ Τραμπ να επιβάλει δασμούς για να καταλάβει τη Γροιλανδία προκάλεσε έναν αγωνιώδη αγώνα δρόμου ενάντια στον χρόνο για να αποτραπεί η κατάρρευση της διατλαντικής συμμαχίας. Ιδού πώς οι Ευρωπαίοι ενώθηκαν για να τη σώσουν
Αν και πληγωμένος και κακοποιημένος, ο δεσμός μεταξύ της Ευρώπης και των Ηνωμένων Πολιτειών που κράτησε 80 χρόνια αδιάλειπτα, επιβίωσε για να δει άλλη μια μέρα.
Αυτό ήταν το μήνυμα που μετέφεραν οι εμφανώς ανακουφισμένοι Ευρωπαίοι ηγέτες στο τέλος μιας έντονης εβδομάδας που έφερε τις δύο πλευρές του Ατλαντικού επικίνδυνα κοντά σε έναν ολοκληρωτικό, ολέθριο εμπορικό πόλεμο για το μέλλον της Γροιλανδίας.
Για συνολικά πέντε ημέρες, ο Ντόναλντ Τραμπ κράτησε την ήπειρο σε αγωνία με την απειλή-σοκ να επιβάλει πρόσθετο δασμό 10% σε οκτώ ευρωπαϊκές χώρες, όλες μέλη του ΝΑΤΟ, σε μια προσπάθεια να πιέσει για την απόκτηση του πλούσιου σε ορυκτά, ημιαυτόνομου νησιού που ανήκει στο Βασίλειο της Δανίας.
"Αυτός ο δασμός θα είναι απαιτητός και πληρωτέος μέχρι να επιτευχθεί συμφωνία για την πλήρη και ολοκληρωτική αγορά της Γροιλανδίας", έγραψε ο Τραμπ στο περιβόητο πλέον μήνυμά του.
Η οργή ήταν εκκωφαντική. Πρόεδροι και πρωθυπουργοί βγήκαν ενωμένοι για να υποστηρίξουν την κυριαρχία της Δανίας και να καταγγείλουν αυτό που θεωρούσαν απροκάλυπτο εκβιασμό από έναν πρόεδρο που σκοπεύει να αναδιαμορφώσει την παγκόσμια τάξη σύμφωνα με το δικό του όραμα.
"Κανένας εκφοβισμός και καμία απειλή δεν θα μας επηρεάσει", δήλωσε ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν.
Αυτό που ακολούθησε αυτό το πρώτο κύμα καταγγελιών ήταν ένας ξέφρενος αγώνας δρόμου ενάντια στον χρόνο για να πεισθεί ο Τραμπ να εγκαταλείψει την ατζέντα προσάρτησης και να διασώσει τη διατλαντική σχέση - και να προετοιμαστεί για να αντεπιτεθεί σε περίπτωση που τα χειρότερα συμβούν.
Οι πρεσβευτές της ΕΕ συναντήθηκαν την Κυριακή, την επομένη του μηνύματος του Τραμπ στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, για να αρχίσουν τις προετοιμασίες για την 1η Φεβρουαρίου, την ημέρα κατά την οποία επρόκειτο να τεθούν σε ισχύ οι δασμοί 10%.
Η Γαλλία πρωτοστάτησε ζητώντας δημοσίως την ενεργοποίηση του μέσου κατά του καταναγκασμού, το οποίο θα επέτρεπε ευρεία αντίποινα σε πολλούς οικονομικούς τομείς. Το μέσο αυτό, που αρχικά σχεδιάστηκε με γνώμονα την Κίνα, δεν έχει χρησιμοποιηθεί ποτέ - ούτε καν κατά τη διάρκεια των περσινών εμπορικών διαπραγματεύσεων με τον Λευκό Οίκο, όταν ο Τραμπ ανέβαζε συνεχώς τους τόνους για να εκβιάσει τους Ευρωπαίους σε ευρείες παραχωρήσεις.
Τότε, τα κράτη - μέλη είχαν διχαστεί έντονα ως προς το πώς να αντιδράσουν, με τη Γαλλία και την Ισπανία να υποστηρίζουν σκληρή στάση και την Ιταλία και τη Γερμανία να προτρέπουν για συμβιβασμό. Αλλά αυτή τη φορά, τα πράγματα ήταν διαφορετικά - δραστικά.
Ο Τραμπ δεν εφάρμοζε πλέον δασμούς για να εξισορροπήσει τις εμπορικές ροές και να ενισχύσει την εγχώρια μεταποίηση, τους λόγους που είχε επικαλεστεί την "Ημέρα Απελευθέρωσης" την άνοιξη του 2025. Αυτή τη φορά, επεδίωκε να εφαρμόσει δασμούς για να καταλάβει έδαφος από έναν σύμμαχο.
"Η βύθισή μας σε ένα επικίνδυνο καθοδικό σπιράλ θα βοηθούσε μόνο τους ίδιους τους αντιπάλους που είμαστε και οι δύο τόσο δεσμευμένοι να κρατήσουμε μακριά από το στρατηγικό μας τοπίο", δήλωσε η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, σε ομιλία της στο Νταβός. "Επομένως, η απάντησή μας θα είναι αταλάντευτη, ενωμένη και ανάλογη".
Η πρωτοφανής διάσταση της πρόκλησης βάρυνε τις πρωτεύουσες, οι οποίες συμφιλιώθηκαν γρήγορα με την προοπτική πραγματικών αντιποίνων. Ήταν μια έντονη αντίθεση από τις πολιτικές διαιρέσεις και τις επιφυλάξεις που ταλαιπώρησαν τις συνομιλίες του 2025.
Οι διπλωμάτες στις Βρυξέλλες μίλησαν για συλλογική αποφασιστικότητα να υπομείνουν τον οικονομικό πόνο για χάρη της υπεράσπισης της Γροιλανδίας, της Δανίας και της κυριαρχίας ολόκληρου του μπλοκ. Στο τραπέζι τέθηκε ένας λεπτομερής κατάλογος με μέτρα στη λογική "οθφαλμός αντί οφθαλμού" αξίας 93 δισεκατομμυρίων ευρώ, τα οποία θα εισαχθούν αμέσως μόλις τεθούν σε ισχύ οι πρόσθετοι δασμοί του Τραμπ.
Παράλληλα, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, εξοργισμένο από το τελεσίγραφο του Τραμπ, ψήφισε την επ' αόριστον καθυστέρηση της επικύρωσης της εμπορικής συμφωνίας ΕΕ-ΗΠΑ, μπλοκάροντας τα μηδενικά δασμολογικά οφέλη για τα αμερικανικά προϊόντα που συμφώνησαν η φον ντερ Λάιεν και ο Τραμπ τον Ιούλιο.
Σπρώξιμο και τράβηγμα
Και όμως, καθώς οι Ευρωπαίοι ηγέτες συνέκλιναν και αντιδρούσαν στον επεκτατισμό του Τραμπ, κατέστησαν επίσης σαφές σε όποιον άκουγε ότι η διπλωματία ήταν η προτιμώμενη επιλογή τους για να κρατήσουν ζωντανή τη διατλαντική συμμαχία.
"Θέλουμε να αποφύγουμε οποιαδήποτε κλιμάκωση σε αυτή τη διαμάχη, αν είναι δυνατόν", δήλωσε ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς. "Θέλουμε απλώς να προσπαθήσουμε να επιλύσουμε αυτό το πρόβλημα από κοινού".
Οι Ευρωπαίοι άρχισαν να αναζητούν μια "έξοδο", όπως εύστοχα το έθεσε ο Φινλανδός πρόεδρος Αλεξάντερ Στουμπ, για να αποτρέψουν μια ολοκληρωτική σύγκρουση, να διασφαλίσουν τη Γροιλανδία και να αφήσουν τον Τραμπ να σημειώσει μια νίκη κατά κάποιο τρόπο. Η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι σημείωσε ότι ο Τραμπ μπορεί να έχει παρεξηγήσει τον σκοπό της αναγνωριστικής αποστολής που στάλθηκε στο νησί, τον οποίο επικαλέστηκε στην ανάρτησή του στα κοινωνικά δίκτυα ως δικαιολογία για την απειλή του δασμού 10%.
Στην αρχή, τα διπλωματικά ανοίγματα έπεσαν στο κενό. Η φον ντερ Λάιεν και ο Μερτς επιχείρησαν να συναντηθούν με τον Τραμπ στο Νταβός, αλλά παρά τις ανεξέλεγκτες εικασίες, οι διμερείς συναντήσεις δεν πραγματοποιήθηκαν ποτέ. Εν τω μεταξύ, ο Τραμπ διέρρευσε ένα γραπτό μήνυμα του Μακρόν στο οποίο ο Γάλλος ηγέτης του έλεγε: "Δεν καταλαβαίνω τι κάνεις στη Γροιλανδία".
Το κείμενο, το οποίο επιβεβαιώθηκε ως αυθεντικό από πηγή του περιβάλλοντος του Γάλλου προέδρου, πρότεινε επίσης μια σύνοδο κορυφής της G7 με "τους Ρώσους στο περιθώριο", μια πρόταση που προκάλεσε αμέσως εντύπωση, δεδομένης της κοινής στρατηγικής της Ευρώπης να απομονώσει το Κρεμλίνο διεθνώς.
Καθώς οι εντάσεις ανέβαιναν ολοένα και περισσότερο, ο Τραμπ ανέβηκε στη σκηνή του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ και επέμεινε στην επιθυμία του να καταλάβει τη Γροιλανδία, την οποία κατά καιρούς αποκαλούσε "Ισλανδία".
"Θέλουμε ένα κομμάτι πάγου για παγκόσμια προστασία και αυτοί (οι Ευρωπαίοι) δεν το δίνουν", είπε στην κατάμεστη αίθουσα του Νταβός. "Έχουν μια επιλογή: μπορείτε να πείτε "ναι" και θα είμαστε πολύ ευγνώμονες, και μπορείτε να πείτε "όχι" και θα το θυμόμαστε".
Ωστόσο, ο Τραμπ είπε επίσης ότι δεν θέλει να χρησιμοποιήσει στρατιωτική βία για να επιτύχει τα εδαφικά του σχέδια, κάτι που προηγουμένως είχε αρνηθεί να αποκλείσει. Οι Ευρωπαίοι αντιλήφθηκαν γρήγορα τις αποχρώσεις και ήλπιζαν ότι επρόκειτο να δημιουργηθεί ένα άνοιγμα.
Η ομιλία άνοιξε τον δρόμο για τον γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε, ο οποίος είχε κρατήσει χαμηλό προφίλ στην εξελισσόμενη κρίση, να συναντηθεί με τον Τραμπ στο Νταβός και να συνάψει αυτό που οι δύο άνδρες αποκάλεσαν "συμφωνία-πλαίσιο" για την ενίσχυση της ασφάλειας στη Γροιλανδία και σε ολόκληρη την περιοχή της Αρκτικής.
Η συμφωνία, οι λεπτομέρειες της οποίας δεν έχουν ακόμη δημοσιοποιηθεί και υπόκεινται σε περαιτέρω συζητήσεις, ήταν η "έξοδος" που αναζητούσαν απεγνωσμένα οι σύμμαχοι: Ο Τραμπ επιβεβαίωσε ότι δεν θα εφαρμόσει πλέον δασμούς ούτε θα επιδιώξει την ιδιοκτησία της Γροιλανδίας.
Μέχρι τη στιγμή που οι ηγέτες της ΕΕ συναντήθηκαν στις Βρυξέλλες την Πέμπτη για μια έκτακτη σύνοδο κορυφής που συγκλήθηκε ως αντίδραση, η ατμόσφαιρα είχε αλλάξει.
Οι πρωθυπουργοί εθεάθησαν να σφίγγουν τα χέρια και να χαϊδεύουν ο ένας την πλάτη του άλλου με πλατιά χαμόγελα στα πρόσωπά τους. Κατά την άφιξή τους, δήλωσαν στους δημοσιογράφους ότι ο διατλαντικός δεσμός είναι πολύ πολύτιμος για να εγκαταλειφθεί μέσα σε μία εβδομάδα.
Η ανάπαυλα στην αίθουσα ήταν αισθητή, παρά την αίσθηση ανησυχίας και σύγχυσης που πλανιόταν στον αέρα - και τους παρατεταμένους φόβους ότι η εμμονή του Τραμπ στη Γροιλανδία μπορεί να επιστρέψει.
"Παραμένουμε εξαιρετικά προσεκτικοί και έτοιμοι να χρησιμοποιήσουμε τα εργαλεία μας εάν υπάρξουν περαιτέρω απειλές", δήλωσε ο Μακρόν, επαινώντας την επίδειξη ενότητας της Ευρώπης.
Το πρωί μετά την σύνοδο κορυφής, που διήρκεσε μέχρι αργά, η πρωθυπουργός της Δανίας Μέτε Φρέντερικσςν συναντήθηκε με τον Μαρκ Ρούτε στις Βρυξέλλες και αργότερα πέταξε στο Νούουκ για να διαλύσει την εντύπωση ότι η συμφωνία-πλαίσιο θα καταρτιζόταν χωρίς τη συγκατάθεση της Δανίας ή της Γροιλανδίας.
Μαστίγιο
Κατά κάποιον τρόπο, η αλυσίδα των γεγονότων τελείωσε όπως ξεκίνησε, με τους Ευρωπαίους να αποκαλούν τις ΗΠΑ τον στενότερο σύμμαχό τους και να υπόσχονται να συνεργαστούν για την αντιμετώπιση των παγκόσμιων προκλήσεων.
Αλλά κάτω από την επιφάνεια, μια οδυνηρή αναμέτρηση βρισκόταν σε εξέλιξη.
Οι Ευρωπαίοι πέρασαν τον τελευταίο χρόνο προσπαθώντας να περιορίσουν την αλλοπρόσαλλη εξωτερική πολιτική του Τραμπ, παρακολουθώντας με δυσπιστία να επιπλέει επιχειρηματικά εγχειρήματα με το Κρεμλίνο, να επιβάλλει κυρώσεις σε δικαστές του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου, να απομακρύνει τον Νικολάς Μαδούρο από την εξουσία στη Βενεζουέλα και να επεκτείνει το Συμβούλιο Ειρήνης, που δήθεν συστάθηκε για τη διαχείριση της μεταπολεμικής Γάζας, σε αντίπαλο των Ηνωμένων Εθνών.
Ενώ αυτές οι διασπαστικές ενέργειες έγιναν, σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό, ανεκτές, η σκληρή επιδίωξη του Τραμπ για τη Γροιλανδία αποδείχθηκε υπερβολική. Για πολλούς, η δασμολογική απειλή ξεπέρασε μια γραμμή και δημιούργησε προηγούμενο, ακόμη και αν τελικά αποσύρθηκε.
Το «μαστίγιο» από αυτή την ταραχώδη εβδομάδα δεν θα εξαφανιστεί.
Όπως είπε η φον ντερ Λάιεν, θα ενισχύσει τις εκκλήσεις για μια πιο ανεξάρτητη Ευρώπη με ένα ευρύτερο δίχτυ εταίρων για να στηριχθεί.
"Όλοι έχουν βγάλει το συμπέρασμα ότι η σχέση βρίσκεται σε διαφορετική βάση", δήλωσε ανώτερος αξιωματούχος της ΕΕ. "Και αυτό απαιτεί αποφάσεις από τη δική μας πλευρά".