Η Meta μπλοκάρει πολιτικές διαφημίσεις σε Facebook και Instagram
Ερευνητές προειδοποιούν ότι το κυβερνών κόμμα της Ουγγαρίας, η Φιντέζ, και οι δορυφορικοί του φορείς παρακάμπτουν την απαγόρευση πολιτικών διαφημίσεων σε όλες τις πλατφόρμες της Meta, ενόψει των εθνικών εκλογών της χώρας που έχουν προγραμματιστεί για τις 12 Απριλίου.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Σύμφωνα με έρευνα του Ουγγρικού Παρατηρητηρίου Ψηφιακών Μέσων, «υπάρχει πραγματικός κίνδυνος η ουγγρική προεκλογική εκστρατεία και άλλες επερχόμενες καμπάνιες να επηρεαστούν από σημαντικό αριθμό παράνομων πολιτικών διαφημίσεων – συμπεριλαμβανομένων deepfakes – με τεράστια απήχηση».
Ο τεχνολογικός κολοσσός Meta, στον οποίο ανήκουν το Facebook και το Instagram, απαγόρευσε όλες τις πολιτικές, εκλογικές και κοινωνικές διαφημίσεις στις πλατφόρμες του στην ΕΕ τον Οκτώβριο του 2025, κάνοντας λόγο για «ανεφάρμοστες απαιτήσεις και νομικές αβεβαιότητες», ενώ και η Google επέλεξε να σταματήσει την προβολή πολιτικών διαφημίσεων στην ΕΕ.
Τα μέτρα αυτά εισήχθησαν ως απάντηση στους επικαιροποιημένους κανόνες της ΕΕ για την πολιτική διαφήμιση, που τέθηκαν σε ισχύ τον ίδιο μήνα, μέσω του κανονισμού για τη Διαφάνεια και τη Στόχευση της Πολιτικής Διαφήμισης (TTPA).
Ο TTPA ορίζει ότι οι πολιτικές διαφημίσεις «σε ευρωπαϊκό, εθνικό και τοπικό επίπεδο» πρέπει να «φέρουν σαφή σήμανση» και, μεταξύ άλλων, να αναφέρουν «ποιος τις χρηματοδότησε, το κόστος τους και – όταν χρησιμοποιούνται τεχνικές στόχευσης ή παράδοσης διαφημίσεων – το συγκεκριμένο κοινό στο οποίο απευθύνονται».
Σε αντίθεση με μια απλή ανάρτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, μια πολιτική διαφήμιση στη Meta είναι ένα πληρωμένο μήνυμα στο Facebook ή το Instagram που προωθεί ένα κόμμα ή ένα μήνυμα σε μια προκαθορισμένη, συγκεκριμένη ομάδα χρηστών που επιλέγει ο αγοραστής.
Φέρει την ένδειξη «paid for» και αποθηκεύεται στη Βιβλιοθήκη Διαφημίσεων της Meta για τουλάχιστον επτά χρόνια.
Οι ερευνητές παραπληροφόρησης αναφέρουν ότι, παρότι η απαγόρευση του Οκτωβρίου οδήγησε σε μείωση των ενεργών διαφημίσεων από μεγάλους πολιτικούς διαφημιζόμενους, το Φίντες και οι σύμμαχοί της εξακολουθούν να καταφέρνουν να χρησιμοποιούν πληρωμένες πολιτικές διαφημίσεις, καθιστώντας ταυτόχρονα πιο δύσκολη την ιχνηλάτησή τους.
«Το Φίντες και φορείς που συνδέονται με το κόμμα έχουν καταφέρει να τρέξουν πολλές διαφημίσεις που μπορούν ξεκάθαρα να χαρακτηριστούν πολιτικές στις πλατφόρμες της Meta», δήλωσε ο Szilárd Teczàr, αρχισυντάκτης του ουγγρικού ιστότοπου επαλήθευσης Lakmusz, στην ομάδα επαλήθευσης της Euronews, The Cube.
«Η Meta βασίζεται στην καλή θέληση των ίδιων των φορέων για να δηλώσουν αν μια διαφήμιση είναι πολιτική», είπε. «Αφαιρούν ή σταματούν τις διαφημίσεις εκ των υστέρων. Τον Οκτώβριο και τον Νοέμβριο πολλές διαφημίσεις μπορούσαν να τρέχουν για μία εβδομάδα ή και περισσότερο. Τα στοιχεία δείχνουν ότι η Meta βελτιώνεται· σε πολλές περιπτώσεις αποσύρει τη διαφήμιση μέσα σε μία ή, το πολύ, λίγες ημέρες».
Ο Teczàr εξήγησε ότι οι διαφημίσεις κοινοποιούνται από πολιτικούς της Φιντέζ μέσω επίσημων σελίδων στο Facebook, αλλά τις περισσότερες φορές διαδίδονται από οργανώσεις-βιτρίνες, που συνδέονται σαφώς με το κυβερνών κόμμα και αναπαράγουν την ίδια γραμμή.
Ένα παράδειγμα είναι το Κίνημα Εθνικής Αντίστασης, μια φιλο-Φιντέζ ομάδα πολιτικού ακτιβισμού και ΜΚΟ, που συνδέεται με τη Megafon, μια αδιαφανή φιλοκυβερνητική οργάνωση, η οποία δαπάνησε πάνω από 1,7 εκατ. ευρώ για προωθητικό περιεχόμενο στο Facebook το 2024.
«Έχουν επανειλημμένα δημοσιεύσει βίντεο παραγόμενα με τεχνητή νοημοσύνη, τα οποία στοχεύουν κυρίως το κόμμα της αντιπολίτευσης Τίσα, τα οποία διαφημίζουν κυρίως στο Facebook, φτάνοντας σε ορισμένες περιπτώσεις σε εκατομμύρια προβολές», ανέφερε ο Teczàr, παραπέμποντας σε ένα βίντεο που κοινοποιήθηκε στα τέλη Δεκεμβρίου με ξεκάθαρο πολιτικό μήνυμα.
Το βίντεο, το οποίο προβαλλόταν ως ενεργή διαφήμιση στις πλατφόρμες της Meta, έδειχνε μέλη μιας οικογένειας να ανοίγουν δώρα με την ένδειξη «TISZA», μόνο και μόνο για να πεταχτούν από τα κουτιά πολιτικά μηνύματα που παραποιούσαν την προεκλογική εκστρατεία της αντιπολίτευσης.
Ο ουγγρικός κόμβος κατά της παραπληροφόρησης εντόπισε επίσης αυτό που, με την πρώτη ματιά, έμοιαζε με αθώο κινούμενο σχέδιο. Το animation παρουσίαζε μια ομάδα ζώων που ζούσαν στις όχθες του ποταμού Τίσα, τα οποία δέχονταν προειδοποίηση από μια αλεπού για έναν υποτιθέμενο επερχόμενο φόρο ακινήτων, που, σύμφωνα με το βίντεο, θα επέβαλλε το κόμμα Τίσα.
Τέτοιες διαφημίσεις, παρότι ευθυγραμμίζονται με τη ρητορική της κυβέρνησης και προωθούν πολιτικά μηνύματα, δεν φέρουν σαφή σήμανση ότι προέρχονται από το κυβερνών κόμμα.
Για παράδειγμα, το ινστιτούτο ερευνών πολιτικής Political Capital στη Βουδαπέστη διαπίστωσε ότι πολλές διαφημίσεις είχαν καταχωριστεί υπό μη πολιτικές κατηγορίες, όπως «business» και «finance».
Η δεξαμενή σκέψης ανέφερε ότι, μεταξύ Ιανουαρίου και Φεβρουαρίου, οι ερευνητές εντόπισαν 457 πολιτικές διαφημίσεις που έτρεχαν στις πλατφόρμες της Meta από σελίδες συνδεδεμένες με ουγγρικούς πολιτικούς φορείς.
Σύμφωνα με τα ευρήματα, οι 456 συνδέονταν με πολιτικούς και οργανώσεις προσκείμενες στο Φίντες, ενώ δεν εντοπίστηκαν διαφημίσεις από σελίδες συνδεδεμένες με το κόμμα Τίσα την ίδια περίοδο και μόλις μία από το σοσιαλ-φιλελεύθερο κόμμα Δημοκρατική Συμμαχία (DK).
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι πολλές από αυτές τις διαφημίσεις χαρακτηρίστηκαν ως πολιτικές μόνο αφότου είχαν ήδη προβληθεί.
Ο Balázs Németh, υποψήφιος της Φιντέζ στην 13η εκλογική περιφέρεια της Βουδαπέστης, ήταν ο πιο ενεργός διαφημιζόμενος, σύμφωνα με το Political Capital. Ο Németh έχει αναρτήσει 81 διαφημίσεις από τον Ιανουάριο, κυρίως βίντεο τοπικής προεκλογικής εκστρατείας.
Δεύτερος πιο ενεργός διαφημιζόμενος ήταν η κοινοβουλευτική ομάδα της Φιντέζ, με 76 διαφημίσεις – η συντριπτική πλειονότητα των οποίων τελικά χαρακτηρίστηκε πολιτική, πολλές δε προωθούσαν την υπέρ του Όρμπαν πολιτική εκπομπή «Η ώρα της αλήθειας».
Το Φίντες «πειραματίζεται»: πώς προβάλλει διαφημίσεις παρά την απαγόρευση
Η Φιντέζ είναι εξοικειωμένη με τη χρήση πληρωμένων διαφημίσεων στη Meta για τη στόχευση συγκεκριμένων ομάδων με τα μηνύματά της.
Με βάση τα διαθέσιμα δεδομένα, το Political Capital εκτιμά ότι η Φιντέζ ευθυνόταν για έως και το 87% της συνολικής δαπάνης για διαφημίσεις στη χώρα μεταξύ Ιανουαρίου και Σεπτεμβρίου 2025, πριν οι τεχνολογικοί κολοσσοί επιβάλουν την απαγόρευσή τους στην πολιτική διαφήμιση.
Η Φιντέζ δαπάνησε επίσης περισσότερα για διαφήμιση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης τόσο στη Google όσο και στη Meta από οποιοδήποτε άλλο πολιτικό κόμμα στην ΕΕ, ενόψει των ευρωεκλογών του 2024.
Ο Bulcsú Hunyadi, επικεφαλής προγραμμάτων του Political Capital, μας είπε ότι, παρά την απαγόρευση της Meta, η Φιντέζ «πειραματίζεται με το πώς θα τρέξει διαφημίσεις που παρακάμπτουν τους κανόνες των πλατφορμών».
«Το Φίντες και οι σύμμαχοί της έχουν πραγματικά δοκιμάσει ποια βίντεο και ποιο περιεχόμενο μπορούν να διαφημίσουν, καθώς και τι θα αποσυρθεί», πρόσθεσε.
Ο Hunyadi παρέπεμψε σε διαφημίσεις που καλούσαν σε συμμετοχή στην κυβερνητική «Εθνική Διαβούλευση», καθώς και σε διαφημίσεις σε πινακίδες που παρουσίαζαν τους πολιτικούς αντιπάλους τους ως μαριονέτες της Δύσης και των Βρυξελλών.
Μία πανομοιότυπη διαφημιστική καμπάνια που αναμετέδωσε η Φιντέζ είχε ως στόχο την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και τον πρόεδρο της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι.
«Στις διαφημίσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δεν μπορούσες να αναγνωρίσεις αυτά τα πρόσωπα, γιατί δεν φαίνονταν τα χαρακτηριστικά τους, αλλά αν έβλεπες τις πινακίδες στον δρόμο και τις διαφημίσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, μπορούσες να συνδέσεις τα δύο· για παράδειγμα, ήταν ίδια τα ρούχα τους», είπε ο Hunyadi.
Οι ερευνητές λένε ότι η Meta έχει αφαιρέσει ορισμένες διαφημίσεις μετά από έλεγχο, συχνά όμως μόνο αφότου αυτές είχαν ήδη προβληθεί.
«Τα συστήματα φιλτραρίσματος της Meta και της Google υποτίθεται ότι αξιολογούν αν το περιεχόμενο που πρόκειται να διαφημιστεί περιέχει πολιτικά μηνύματα, αλλά φαίνεται ότι οι διαφημίσεις καταφέρνουν να ξεφεύγουν από τα φίλτρα», δήλωσε ο Hunyadi. «Η Meta διαθέτει δύο στάδια ελέγχου για την αξιολόγηση των πολιτικών διαφημίσεων και το δεύτερο φαίνεται να είναι στην πράξη πιο ενδελεχές από το πρώτο».
«Βλέπουμε περισσότερες διαφημίσεις να ξεφεύγουν από τα φίλτρα στις πλατφόρμες της Meta, αλλά αυτό μπορεί επίσης να οφείλεται στο γεγονός ότι το Facebook είναι ιδιαίτερα δημοφιλές στην Ουγγαρία», πρόσθεσε.
Η Meta δεν δημοσιοποιεί πώς λειτουργούν ο αλγόριθμος και τα φίλτρα της όσον αφορά τον εντοπισμό περιεχομένου που παραβιάζει τους κανόνες για την πολιτική διαφήμιση.
Εκπρόσωπος της Meta δήλωσε στο The Cube ότι είναι αντίθετο με την πολιτική της εταιρείας «οι διαφημιζόμενοι να προβάλλουν διαφημίσεις για κοινωνικά ζητήματα, εκλογές και πολιτική στην ΕΕ».
«Απορρίπτουμε αυτές τις διαφημίσεις όταν ενημερωνόμαστε και επιβεβαιώνουμε ότι παραβιάζουν τους κανόνες μας», πρόσθεσε ο εκπρόσωπος.
Η Euronews επικοινώνησε με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για σχόλιο, αλλά δεν έλαβε απάντηση μέχρι τη στιγμή της δημοσίευσης.