Η παγκόσμια ζήτηση νερού αυξάνεται 55% έως το 2050. Η Ευρώπη χάνει 23% του επεξεργασμένου νερού πριν τιμολογηθεί λόγω παλαιών σωλήνων. Η Water Europe λέει ότι αναβαθμίσεις με τεχνητή νοημοσύνη φέρνουν 3 δισ. ευρώ ετησίως και πάνω από 13.000 θέσεις εργασίας.
Καθώς οι ξηρασίες εντείνονται σε όλη την Ευρώπη, προκαλώντας ελλείψεις νερού, τα γερασμένα δίκτυα αγωγών επιταχύνουν την εξάντληση των υδάτινων αποθεμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Η Ευρώπη χάνει το 23 τοις εκατό του μη τιμολογούμενου νερού της (non-revenue water, NRW) λόγω διαρροών, δηλαδή νερό που αντλείται και υφίσταται επεξεργασία αλλά δεν φτάνει ποτέ στα νοικοκυριά. Τα επίπεδα NRW κυμαίνονται από 6 τοις εκατό στις Κάτω Χώρες έως 45 τοις εκατό στη Βουλγαρία, με αποτέλεσμα δαπανηρές, εκ των υστέρων επισκευές.
Το 2024 και μόνο, διαρροές καταγράφηκαν στο 67 τοις εκατό των παρακολουθούμενων ακινήτων στην ΕΕ, με απώλειες 772 εκατομμυρίων λίτρων νερού (όσο 300 πισίνες ολυμπιακών διαστάσεων) και κόστος άνω των 3 εκατ. €. Από τα 19,3 δισεκατομμύρια λίτρα που παρακολουθήθηκαν το 2025, 1,47 δισ. (ισοδύναμα με 9,8 εκατ. μπανιέρες) χάθηκαν λόγω διαρροών, σύμφωνα με τη φινλανδική εταιρεία Smartvatten.
Ο ψηφιακός μετασχηματισμός μπορεί να βοηθήσει στην αντιμετώπιση αυτού του προβλήματος. Η τεχνητή νοημοσύνη μετατοπίζει τις επιχειρήσεις ύδρευσης «από τους περιοδικούς ελέγχους και τις παρεμβάσεις εκ των υστέρων προς τη συνεχή παρακολούθηση, την προληπτική συντήρηση και την προδραστική διαχείριση», εξήγησε ο Ντερκ Κρολ, εκτελεστικός διευθυντής του οργανισμού Water Europe.
Χαμηλή προτεραιότητα
Το μεγαλύτερο μέρος των 4,4 εκατομμυρίων χιλιομέτρων δικτύου πόσιμου νερού και των 2,6 εκατομμυρίων χιλιομέτρων αποχετευτικών δικτύων της Ευρώπης, που κατασκευάστηκαν στη μεταπολεμική περίοδο, παραμένει ξεπερασμένο. Οι μεταβολές της θερμοκρασίας, οι κινήσεις του εδάφους και η χημική σύσταση του νερού έχουν αποδυναμώσει τους αγωγούς, προκαλώντας πλέον βλάβες.
«Μεγάλο μέρος των υδάτινων υποδομών της Ευρώπης βρίσκεται υπόγεια, επομένως παραμένει πολιτικά και δημόσια αόρατο μέχρι να συμβεί κάποια βλάβη», δήλωσε ο Κρολ. «Οι αγωγοί είναι επίσης πάγια με πολύ μεγάλο κύκλο ζωής, που συχνά αναμένεται να παραμείνουν σε λειτουργία επί πολλές δεκαετίες, ενώ τα τιμολόγια και οι δημόσιοι προϋπολογισμοί δεν κάλυψαν πάντα το πλήρες κόστος λειτουργίας, συντήρησης και ανανέωσής τους», πρόσθεσε.
Η αιτία της αναβληθείσας συντήρησης είναι βαθύτερη, σημείωσε η Χίλντεγκαρντ Μπέντελε, ευρωβουλευτής του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος (ΕΛΚ) και πρόεδρος της Διακομματικής Ομάδας για το Νερό στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Η Ευρώπη δεν αποτίμησε ποτέ σωστά το νερό, αντιμετωπίζοντάς το ως φθηνό, άφθονο αγαθό. «Το νερό δεν θεωρούνταν στο παρελθόν στρατηγική προτεραιότητα – ένα ζήτημα που τώρα επιχειρεί να αντιμετωπίσει η Στρατηγική για την Ανθεκτικότητα του Νερού», εξήγησε.
Αυτή η παραμέληση επιταχύνει πλέον τη λειψυδρία, καθώς οι καύσωνες εξαπλώνονται σε όλη την Ευρώπη. «Οι ξηρασίες οφείλονται κυρίως σε παρατεταμένες ελλείψεις βροχοπτώσεων και υψηλότερες θερμοκρασίες. Όμως οι διαρροές μειώνουν την ποσότητα του διαθέσιμου, αξιοποιήσιμου νερού, εντείνοντας τις συνέπειες των ξηρασιών και οδηγώντας πιο γρήγορα σε λειψυδρία», προειδοποίησε ο Κρολ.
Η πρόοδος παραμένει ανεπαρκής
Η έκθεση της EurEau για το 2026 δείχνει μικρή μείωση των απωλειών νερού στην Ευρώπη σε περίπου 23,5 τοις εκατό, από 24 τοις εκατό στην έκθεση του 2021. Οι πάροχοι υπηρεσιών ύδρευσης επενδύουν περίπου 36,6 δισ. € ετησίως σε υποδομές, ποσό αυξημένο κατά 17,5 τοις εκατό σε σχέση με το 2021. Αυτό αντιστοιχεί μόλις σε 82,38 € ανά άτομο τον χρόνο.
Τα κράτη μέλη εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν συσσωρευμένες ανάγκες συντήρησης, συγκρουόμενες προτεραιότητες, χαμηλή ανάκτηση κόστους και περιορισμένη ικανότητα υλοποίησης έργων, σημείωσε ο Κρολ. Για την Μπέντελε, τα χαμηλά τιμολόγια νερού (έως και 1,5 € ανά κυβικό μέτρο στη Ρουμανία) επιτείνουν το πρόβλημα.
Στην Ευρώπη, η τιμολόγηση του νερού παραμένει πολιτικά ευαίσθητη, καθώς το νερό αποτελεί ανθρώπινο δικαίωμα και βασική υπηρεσία, αλλά «η τεχνητά χαμηλή τιμολόγηση μπορεί να αναβάλλει αναγκαίες επενδύσεις και να μεταφέρει υψηλότερα κόστη και κινδύνους στους μελλοντικούς χρήστες», προειδοποίησε ο Κρολ.
Ο κατακερματισμός καθιστά τη συντήρηση ακόμη πιο δύσκολη. Η Γερμανία και η Γαλλία διαθέτουν καθεμία πάνω από 5.000 παρόχους υπηρεσιών ύδρευσης, σύμφωνα με την EurEau. Για τον Κρολ, πολλοί είναι υπερβολικά μικροί για να αναλάβουν μόνοι τους τις αναγκαίες επενδύσεις, καθώς τους λείπουν η τεχνογνωσία, η ψηφιακή ικανότητα, οι οικονομίες κλίμακας και η πρόσβαση σε χρηματοδότηση. Ωστόσο, η περιφερειακή συνεργασία, οι κοινές υπηρεσίες, τα ενιαία συστήματα δεδομένων και η ομαδοποίηση έργων μπορούν να βοηθήσουν στην αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων, πρόσθεσε.
Το πραγματικό ερώτημα είναι ποιος πρέπει να πληρώσει τώρα, είπε η Μπέντελε. Για τον Κρολ, η λύση δεν είναι απλώς υψηλότεροι λογαριασμοί, αλλά η αναγνώριση της πραγματικής αξίας του νερού για την οικονομία, την υγεία και την ενεργειακή ασφάλεια. Αυτό συνεπάγεται τη χρήση τιμολογίων, φόρων και δημόσιας χρηματοδότησης στις αποφάσεις για υποδομές, βιομηχανία και επενδύσεις, ώστε να διασφαλίζονται αξιόπιστες υπηρεσίες και να προστατεύονται τα ευάλωτα νοικοκυριά, πρόσθεσε.
Η τεχνητή νοημοσύνη κάνει τις «αόρατες» απώλειες ορατές
Η δημιουργία νέας δυναμικότητας στον τομέα του νερού και η ανανέωση των υποδομών είναι σημαντικές, αλλά η ψηφιοποίηση των δικτύων αγωγών είναι κρίσιμη για τη μείωση του μη τιμολογούμενου νερού. Το βασικό πλεονέκτημα, όπως είπε ο Κρολ, είναι ότι «ο ψηφιακός μετασχηματισμός μπορεί να κάνει τις αόρατες απώλειες ορατές», καθώς οι διαρροές τείνουν να είναι λεπτές και διαρκείς, άρα και δαπανηρές ακριβώς επειδή περνούν απαρατήρητες με την πάροδο του χρόνου.
Συστήματα ανίχνευσης διαρροών σε πραγματικό χρόνο εντοπίζουν τις βλάβες στο δίκτυο. Η ακουστική παρακολούθηση εντοπίζει διαρροές από τους υπόγειους θορύβους. Η διαχείριση πίεσης με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης ρυθμίζει αυτόματα την πίεση στους αγωγούς ώστε να μειώνονται οι θραύσεις, ενώ οι ζώνες μέτρησης κατανάλωσης (district metered areas, DMA) χωρίζουν τα δίκτυα σε μικρότερες περιοχές για την ανίχνευση διαρροών.
Η τεχνητή νοημοσύνη βοηθά επίσης τις επιχειρήσεις ύδρευσης να μειώσουν την πίεση στους υδάτινους πόρους λόγω κλιματικής αλλαγής. «Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να βελτιώσει την ετοιμότητα απέναντι στην ξηρασία, συνδυάζοντας δορυφορικές παρατηρήσεις με δεδομένα από μετεωρολογικούς σταθμούς, επίγειους αισθητήρες, παρακολούθηση υπόγειων υδάτων και ταμιευτήρες. Μπορεί να παρέχει προειδοποιήσεις πιθανοτήτων εβδομάδες ή, υπό κατάλληλες συνθήκες, και μήνες νωρίτερα», ανέφερε ο Κρολ.
Σύμφωνα με τον Κρολ, τα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης αξιοποιούνται πλήρως όταν τα υδάτινα δεδομένα διαμοιράζονται ανοικτά. Ο οργανισμός Water Europe προωθεί μια ενιαία ψηφιακή αγορά της ΕΕ για τα δεδομένα και τις λειτουργίες του τομέα του νερού, η οποία θα λειτουργεί ως «αξιόπιστη ενιαία πηγή αλήθειας σε επίπεδο λεκάνης απορροής, ώστε οι αρχές, οι πάροχοι και οι οικονομικοί χρήστες να βασίζονται σε συνεπή και επικυρωμένα στοιχεία. Αυτό δεν απαιτεί την κεντρική αποθήκευση όλων σε μία βάση δεδομένων· μπορεί να επιτευχθεί μέσω ενός ομοσπονδιακού συστήματος που θα συνδέει αξιόπιστα δεδομένα τα οποία διατηρούνται από διαφορετικούς οργανισμούς», εξήγησε.
Όμως η ψηφιοποίηση έχει κόστος
Η ψηφιοποίηση «αδιαμφισβήτητα προσφέρει σημαντικές ευκαιρίες, αλλά συνεπάγεται και ορισμένους κινδύνους», σημείωσε η Μπέντελε. Επεσήμανε ότι οι εταιρείες ύδρευσης αποτελούν μέρος των κρίσιμων υποδομών των κρατών μελών και χρειάζονται ισχυρές δικλίδες ασφαλείας απέναντι σε κυβερνοεπιθέσεις και σε πιθανή μεροληψία αλγορίθμων στα ψηφιακά συστήματα διαχείρισης νερού.
Η ψηφιοποίηση δεν έχει προκαθορισμένο κόστος ούτε συγκεκριμένο ποσοστό μείωσης των διαρροών. «Και τα δύο εξαρτώνται από τα χαρακτηριστικά και την αρχική κατάσταση κάθε δικτύου», δήλωσε ο Κρολ. Ωστόσο, είναι σημαντικό να αντιμετωπιστεί σοβαρά, καθώς οι επιπτώσεις για την κοινωνία είναι μεγάλες.
Εξήγησε ότι οι κλάδοι με υψηλή κατανάλωση νερού στην Ευρώπη, όπως η γεωργία, η ενέργεια και οι ημιαγωγοί, έχουν σήμερα αξία 192 δισ. € και μπορεί να φτάσουν το 1 τρισ. € έως το 2030, με τη ζήτηση νερού να είναι 2,6 φορές υψηλότερη. Χωρίς αξιόπιστο, σωστά παρακολουθούμενο εφοδιασμό με νερό, αυτοί οι κλάδοι μπορεί να βρεθούν αντιμέτωποι με περιορισμούς στην παραγωγή, καθώς η απόδοση εξαρτάται από τη σταθερή διαθεσιμότητα νερού. Οι επενδύσεις αποθαρρύνονται και οι αλυσίδες εφοδιασμού διαταράσσονται.
Χωρίς ψηφιακή παρακολούθηση, διαρροές και πτώσεις πίεσης μπορεί να περάσουν απαρατήρητες μέχρι να σπάσουν οι αγωγοί, προκαλώντας διακοπές υδροδότησης ή βλάβες στα συστήματα και αυξάνοντας το κόστος επισκευής για τα νοικοκυριά. Το νερό της βρύσης είναι γενικά ασφαλές χάρη στην παρακολούθηση και τον έλεγχο της πίεσης, εξήγησε ο Κρολ, αλλά τα δίκτυα μπορεί να επιτρέψουν την είσοδο βακτηρίων, υποβαθμίζοντας την ποιότητα του νερού και θέτοντας σε κίνδυνο την υγεία αν δεν παρακολουθούνται συνεχώς εξ αποστάσεως.
Η απουσία ψηφιακής εποπτείας βλάπτει επίσης το περιβάλλον. Το νερό πρέπει να αντληθεί, να υποβληθεί σε επεξεργασία και να αντληθεί εκ νέου στο δίκτυο, με κατανάλωση ενέργειας και χημικών. «Όταν διαρρέει, σπαταλώνται και αυτοί οι πόροι, καθώς και οι αντίστοιχες εκπομπές», σημείωσε ο Κρολ. Σύμφωνα με την Eurostat, απώλεια νερού κατά 1 τοις εκατό αυξάνει την κατανάλωση ενέργειας κατά 3 τοις εκατό και οδηγεί στην έκλυση περίπου 119 εκατομμυρίων τόνων CO2. «Το πραγματικό τεστ για τις ψηφιακές επενδύσεις είναι αν αποδίδουν μετρήσιμα αποτελέσματα: νερό που εξοικονομείται, βλάβες που αποτρέπονται, ενεργειακή κατανάλωση που μειώνεται και διάρκεια ζωής των υποδομών που παρατείνεται», είπε ο Κρολ στο Euronews.