Αυτό το περιεχόμενο δεν είναι διαθέσιμο στην περιοχή σας

Κύπρος: Ανατροπές έρχονται στο φως στις έρευνες του τύμβου Λαόνας στην Παλαίπαφο

Access to the comments Σχόλια
Από euronews
Βόρεια όψη πριν από την ανασκαφή του 2022 | Τύμβος Λαόνας, Παλαίπαφος, Κύπρος
Βόρεια όψη πριν από την ανασκαφή του 2022 | Τύμβος Λαόνας, Παλαίπαφος, Κύπρος   -   Πνευματικά Δικαιώματα  Γραφείο Τύπου & Πληροφοριών - Υπουργείο Εσωτερικών Κύπρου (pio.gov.cy)

Ολοκληρώθηκε η πρώτη φάση των ετήσιων ερευνών πεδίου, έτους 2022, της Ερευνητικής Μονάδας Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Κύπρουστον Τύμβο Λαόνας στην Παλαίπαφο, όπως ανακοίνωσε το τμήμα Αρχαιοτήτων του υπουργείου Μεταφορών, Επικοινωνιών και Έργων της Κύπρου

Γραφείο Τύπου & Πληροφοριών - Υπουργείο Εσωτερικών Κύπρου (pio.gov.cy)
Palaepaphos Urban Landscape Project (PULP) - θέσεις εντός αστικού ιστού αρχαίας πολιτείας Πάφου. Στο βάθος το ιερό της Αφροδίτης.Γραφείο Τύπου & Πληροφοριών - Υπουργείο Εσωτερικών Κύπρου (pio.gov.cy)

Στις έρευνες, που διεξάγονται στο πλαίσιο του προγράμματος «Palaepaphos Urban Landscape Project» (PULP), το οποίο διευθύνει από το 2006 η καθηγήτρια Μαρία Ιακώβου, συμμετείχαν φέτος πολλοί ειδικοί συνεργάτες του προγράμματος.

Γραφείο Τύπου & Πληροφοριών - Υπουργείο Εσωτερικών Κύπρου (pio.gov.cy)
Κάτοψη τύμβου - γεωφυσική διασκόπηση (έρευνα 2022)Γραφείο Τύπου & Πληροφοριών - Υπουργείο Εσωτερικών Κύπρου (pio.gov.cy)

Οι εργασίες άρχισαν τον Μάιο με γεωφυσικές διασκοπήσεις, τις οποίες διαχειρίστηκε ο καθηγητής Απόστολος Σαρρής (Εργαστήριο Digital Humanities GeoInformatics, Πανεπιστήμιο Κύπρου) σε συνεργασία με το Εργαστήριο Γεωφυσικής Δορυφορικής Τηλεπισκόπισης και Αρχαιοπεριβάλλοντος (Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών, Ίδρυμα Τεχνολογίας & Έρευνας, Ρέθυμνο, Κρήτης).

Γραφείο Τύπου & Πληροφοριών - Υπουργείο Εσωτερικών Κύπρου (pio.gov.cy)
Αποκάλυψη τείχους του οχυρού στη βόρεια πλευρά του τύμβου Λαόνα (φωτό 2022)Γραφείο Τύπου & Πληροφοριών - Υπουργείο Εσωτερικών Κύπρου (pio.gov.cy)

Συνεχίστηκαν με στοχευμένες ανασκαφές στη βόρεια όψη του τύμβου, την ευθύνη των οποίων είχε ο καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Σιένας (UNISTRASI), Jacopo Tabolli

Ολοκληρώθηκαν με την αποτύπωση των μνημείων με UAV (drone) από τους Δρ. Κυριάκο Θεμιστοκλέους και Δρ. Άθω Αγαπίου (Εργαστήριο Τηλεπισκόπησης και Γεω-Περιβάλλοντος, ΤΕΠΑΚ).

Τύμβοι μνημειακών διαστάσεων, όπως π.χ. οι Μακεδονικοί, ήταν μέχρι πρόσφατα άγνωστοι στην Κύπρο.

Το 2011, ο λόφος Λαόνας, ένα χιλιόμετρο ΒΑ του ιερού της Αφροδίτης αναγνωρίστηκε στο πλαίσιο του προγράμματος ανάλυσης τοπίου του PULP ως ανθρωπογενής τύμβος τεραστίων διαστάσεων, πολύ μεγαλύτερος του τύμβου της Σαλαμίνας, ο οποίος είχε ανεγερθεί πάνω από το καλούμενο «κενοτάφιο του Νικοκρέοντα».

Εδώ και μια δεκαετία, ο τύμβος Λαόνας τυγχάνει εξειδικευμένων μελετών, αποτύπωσης με ψηφιακά μέσα, και σταδιακής ανασκαφής. 

Η πρώτη έκπληξη των ερευνών ήταν ότι ο τύμβος, που φαίνεται να ανήκει χρονολογικά στο τέλος του 4ου ή τις αρχές του 3ου αι. π.Χ., είχε ανεγερθεί πάνω από αρχαιότερο αμυντικό μνημείο (οχυρό) της Κυπρο-Κλασικής περιόδου.

Γραφείο Τύπου & Πληροφοριών - Υπουργείο Εσωτερικών Κύπρου (pio.gov.cy)
Ανατολική όψη τείχους με τη μια από τις αντικριστές κλίμακεςΓραφείο Τύπου & Πληροφοριών - Υπουργείο Εσωτερικών Κύπρου (pio.gov.cy)
Γραφείο Τύπου & Πληροφοριών - Υπουργείο Εσωτερικών Κύπρου (pio.gov.cy)
Αντικριστές κλίμακες στην ανατολική όψη του οχυρού.Γραφείο Τύπου & Πληροφοριών - Υπουργείο Εσωτερικών Κύπρου (pio.gov.cy)
Γραφείο Τύπου & Πληροφοριών - Υπουργείο Εσωτερικών Κύπρου (pio.gov.cy)
Τομή από Βορρά προς Νότο για τη μελέτη στρωματογραφίας τύμβουΓραφείο Τύπου & Πληροφοριών - Υπουργείο Εσωτερικών Κύπρου (pio.gov.cy)

Η αποκάλυψη της ανατολικής όψης του οχυρού με τις δυο αντικριστές κλίμακες, έγινε παράλληλα με τη δημιουργία μεγάλων τομών που επέτρεψαν τη μικρομορφολογική ανάλυση των στρωμάτων κατασκευής του τύμβου.

Πέρσι, ολοκληρώθηκε και δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Geoarchaeology, η μελέτη που αφορά στη μέθοδο και τα στάδια ανέγερσής του τύμβου, με την οποία επιβεβαιώνεται ότι πρόκειται για έργο έμπειρων μηχανικών με στόχο τη δημιουργία ενός μνημείου που θα παρέμενε άφθαρτο στο πέρασμα του χρόνου. Το συγκεκριμένο άρθρο μπορείτε να το βρείτε με υπό τον τίτλο: Μ. Gkouma, P. Karkanas and M. Iacovou (2021), A geoarchaeological study of the construction of the Laona tumulus at Palaepaphos, Cyprus.

Τα αποτελέσματα των φετινών ερευνών επεφύλασσαν ακόμη μια έκπληξη

Ανέτρεψαν την αντίληψη που είχε δημιουργηθεί για την πορεία του οχυρού και απεκάλυψαν τις επεμβάσεις που δέχτηκε στο πλαίσιο ανέγερσης του τύμβου. 

Γραφείο Τύπου & Πληροφοριών - Υπουργείο Εσωτερικών Κύπρου (pio.gov.cy)
Βορειοδυτική πορεία τείχους - ανασκαφή 2022Γραφείο Τύπου & Πληροφοριών - Υπουργείο Εσωτερικών Κύπρου (pio.gov.cy)

Αντί για την αναμενόμενη δυτική στροφή κάτω από την κορυφή του τύμβου (στα 114μ. από την επιφάνεια της θάλασσας), το αμυντικό μνημείο ακολουθεί μια απρόσμενη πορεία. Διασχίζει διαγωνίως τη βόρεια πλευρά του τύμβου, κάτω από τον οποίο διατηρείται σε εξαιρετικά καλή κατάσταση. Αυτή η εξέλιξη επαναπροσδιορίζει τους υπολογισμούς που αφορούν τόσο στις διαστάσεις του τύμβου όσο και στο εμβαδόν του οχυρού, του οποίου η δυτική πλευρά θα αναζητηθεί στη συνέχεια.

Γραφείο Τύπου & Πληροφοριών - Υπουργείο Εσωτερικών Κύπρου (pio.gov.cy)
Ορθοφωτογραφία Τύμβου Λαόνας (2022). Διακρίνεται το Ανατολικό και ΒΔ τμήμα του οχυρού, συνολικού μήκους 160 μ. (Εργαστήριο Τηλεπισκόπησης και Γεω-Περιβάλλοντος, ΤΕΠΑΚ)Γραφείο Τύπου & Πληροφοριών - Υπουργείο Εσωτερικών Κύπρου (pio.gov.cy)

Οι ανασκαφές αναπτύχθηκε εντός 20 τετραγώνων συνολικού εμβαδού 525 τ.μ. Μαζί με το ανατολικό τμήμα του οχυρού, το συνολικό ορατό μήκος αυτού του σπάνιου μνημείου ξεπερνά σήμερα τα 160 μέτρα, ενώ το εμβαδόν του θα ήταν τουλάχιστον 1,740 τ.μ. Το πλάτος του οχυρού προσδιορίζεται στα 5μ. Η μέθοδος κατασκευής βασίζεται σε εναλλασσόμενα στρώματα λίθων και πλίνθων. 

Γραφείο Τύπου & Πληροφοριών - Υπουργείο Εσωτερικών Κύπρου (pio.gov.cy)
Πλίνθοι ανάμεσα σε αργούς λίθους, όπως διατηρήθηκαν μερικά εκατοστά κάτω από τη βόρια πλαγιά του τύμβου.Γραφείο Τύπου & Πληροφοριών - Υπουργείο Εσωτερικών Κύπρου (pio.gov.cy)

Κατασκευασμένοι σε μήτρα, οι ομοιόμορφοι πλίνθοι τοποθετούνται ανάμεσα σε παράλληλες σειρές λίθων. 

Γραφείο Τύπου & Πληροφοριών - Υπουργείο Εσωτερικών Κύπρου (pio.gov.cy)
Γωνία οχυρού με κατεργασμένους λίθους.Γραφείο Τύπου & Πληροφοριών - Υπουργείο Εσωτερικών Κύπρου (pio.gov.cy)

Στην εσωτερική όψη του μνημείου οι πλίνθοι επενδύονται με αργούς λίθους, ενώ στις γωνίες του τείχους γίνεται χρήση κατεργασμένων λίθων. Τμήματα του δαπέδου χρήσης του οχυρού, που εντοπίστηκαν κοντά στα θεμέλια του τείχους, δείχνουν ότι ο φυσικός βράχος (καφκάλλα) έτυχε επεξεργασίας ώστε να είναι σχετικά επίπεδος. 

Γραφείο Τύπου & Πληροφοριών - Υπουργείο Εσωτερικών Κύπρου (pio.gov.cy)
Δάπεδο χρήσης οχυρού, με κόκκινο χώμα και όστρακα πάνω από στρώμα βοτσάλων.Γραφείο Τύπου & Πληροφοριών - Υπουργείο Εσωτερικών Κύπρου (pio.gov.cy)

Πάνω στην επίπεδη καφκάλλα τοποθετήθηκε πρώτα πυκνή στρώση ποταμίσιων βοτσάλων και στη συνέχεια συμπυκνωμένο κόκκινο χώμα, το οποίο περιέχει μεγάλο αριθμό κεραμικών οστράκων. Εξετάζεται κατά πόσο το κόκκινο χώμα έχει την ίδια σύσταση όπως και το χώμα με το οποίο κατασκευάστηκαν οι πλίνθοι.

Πέραν των δυο αντικριστών κλιμάκων που είχαν ανασκαφεί κατά μήκος του ανατολικού τομέα, μια τρίτη κλίμακα εντοπίστηκε φέτος στο ψηλότερο διατηρημένο τμήμα του οχυρού. 

Γραφείο Τύπου & Πληροφοριών - Υπουργείο Εσωτερικών Κύπρου (pio.gov.cy)
Η βόρεια (τρίτη) κλίμακα, με πλατύσκαλο στο ψηλότερο τμήμα του οχυρούΓραφείο Τύπου & Πληροφοριών - Υπουργείο Εσωτερικών Κύπρου (pio.gov.cy)
Γραφείο Τύπου & Πληροφοριών - Υπουργείο Εσωτερικών Κύπρου (pio.gov.cy)
Οι πρώτες (από την κορυφή) βαθμίδες της βόρειας κλίμακας.Γραφείο Τύπου & Πληροφοριών - Υπουργείο Εσωτερικών Κύπρου (pio.gov.cy)

Οι βαθμίδες είναι κατασκευασμένες με πλίνθους, όμως, η διερεύνηση της κλίμακας διακόπηκε μετά την ανασκαφή των πρώτων πέντε βαθμίδων για λόγους ασφάλειας τόσο των μελών της αποστολής, όσο και της διατήρησης της κλίμακας. 

Μετά την αποκάλυψη της βάσης θεμελίωσης του μνημείου στη ΒΔ γωνία στα 104,75μ., το μέγιστο τεκμηριωμένο ύψος του οχυρού στο σημείο της κορυφής της βόρειας κλίμακας (112,95μ.) προσδιορίζεται στα 8μ. Η πλήρης αποκάλυψη της κλίμακας, από τα στρώματα του τύμβου που την έχουν εγκλωβίσει σε ύψος 8 μέτρων, ενέχει σοβαρούς κινδύνους, και θα μπορέσει να γίνει μόνο σε περίπτωση που θα συνοδεύεται από άμεση υλοποίηση προγράμματος στερεοποίησης και συντήρησης.

Η Λαόνα συνδυάζει δυο μνημεία μοναδικά στην αρχαιολογία της Κύπρου. Η κατασκευή του οχυρού ανάγεται, σύμφωνα με τα μέχρι σήμερα πορίσματα, στον 5ο αιώνα π.Χ. και αποτελεί έργο της ελληνικής βασιλικής δυναστείας της Πάφου. 

Το οχυρό είναι σύγχρονο, και φαίνεται να συνδέεται λειτουργικά, με τα μνημεία (ανάκτορο και εργαστηριακό σύμπλεγμα) που εντοπίστηκαν στην ακρόπολη του Χατζηαπτουλλά, μόλις 70μ. προς νότο. Ο σπάνιος και μυστηριώδης τύμβος, ο οποίος μέχρι πρόσφατα, έκρυβε την ύπαρξη του οχυρού, είναι ένα μνημείο που η υλοποίησή του απαιτούσε την κινητοποίηση τεράστιου ανθρώπινου δυναμικού υπό την καθοδήγηση εξειδικευμένων μηχανικών. 

Βασικό ζητούμενο της έρευνας είναι να επιβεβαιώσει τον ταφικό του χαρακτήρα και να προσδιορίσει την πολιτική προσωπικότητα που διέταξε την κατασκευή του.

Αν και ο τύμβος Λαόνας εξακολουθεί να κρύβει τα μυστικά του, οι εργασίες της φετινής αποστολής έχουν προσδιορίσει με ακρίβεια τα τμήματα που απομένουν να διερευνηθούν.

Η δεύτερη φάση των ερευνών: Οκτώβριος 2022

Η δεύτερη φάση θα διεξαχθεί τον Οκτώβριο 2022, και θα συνδυαστεί με εκδήλωση που θα αφορά στα μέχρι τώρα αποτελέσματα των ερευνητικών προγραμμάτων που υλοποιούνται στην Παλαίπαφο από την Ερευνητική Μονάδα Αρχαιολογίας του ΠΚ από το 2002, και από το Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ) από το 2021, στο πλαίσιο της αναζήτησης της δομής του αστικού ιστού της αρχαίας πολιτείας. 

Η εκδήλωση, με την οποία χαιρετίζεται η σύμπραξη των αρχαιολογικών σχολών των δυο πανεπιστημίων, διοργανώνεται από το Κοινοτικό Συμβούλιο Κουκλιών στη Μεσαιωνική αγρέπαυλη, εντός του Ιερού της Αφροδίτης (7 Οκτωβρίου 2022) και έχει τεθεί υπό την αιγίδα του Τμήματος Αρχαιοτήτων Κύπρου.