Οι αντικυβερνητικές διαδηλώσεις συνεχίζονται στο Ιράν για 14η συνεχή νύχτα. Ωστόσο, από χθες το βράδυ, μόνο ένας περιορισμένος αριθμός εικόνων και βίντεο έχει φτάσει στο παγκόσμιο κοινό.
Το Ιράν βρίσκεται σε σχεδόν πλήρη διακοπή της πρόσβασης στο διαδίκτυο για περισσότερες από δύο ημέρες, περιορίζοντας δραματικά τη δυνατότητα των Ιρανών πολιτών να επικοινωνούν με τον έξω κόσμο και αφήνοντας πολλά από όσα συμβαίνουν στο εσωτερικό της χώρας να καλύπτονται από αβεβαιότητα.
"Τα ανθρώπινα όντα είναι μέλη ενός συνόλου, στη δημιουργία μιας ουσίας και μιας ψυχής. Αν ένα μέλος ταλαιπωρείται από πόνο, άλλα μέλη ανήσυχα θα παραμείνουν. Αν δεν έχετε συμπάθεια για τον ανθρώπινο πόνο, το όνομα του ανθρώπου δεν μπορείτε να το διατηρήσετε". - Saadi Shirazi, Πέρσης ποιητής του 13ου αιώνα
Από χθες το βράδυ, μόνο ένας περιορισμένος αριθμός εικόνων και βίντεο έχει διηθηθεί στο παγκόσμιο κοινό. Ωστόσο, αυτά τα θραύσματα υποδηλώνουν ότι, παρά το κλείσιμο, η αποφασιστικότητα των διαδηλωτών παραμένει. Ακόμη περισσότερο, οι παρατηρητές λένε ότι η διακοπή της ηλεκτροδότησης έχει εντείνει την αίσθηση του επείγοντος, καθώς και τους κινδύνους επί τόπου.
Σε διάφορα βίντεο που κυκλοφόρησαν πριν διακοπεί η συνδεσιμότητα, ένα σύνθημα εμφανιζόταν ξανά και ξανά: "Δεν φοβόμαστε πλέον. Θα πολεμήσουμε".
Πολλοί Ιρανοί τονίζουν ότι το συναίσθημα της αντεπίθεσης δεν προέκυψε από τη μια μέρα στην άλλη, αλλά αντίθετα είναι προϊόν 47 ετών καταπίεσης, ταπείνωσης, οικονομικής δυσπραγίας και φίμωσης των διαφωνούντων. Οι υποστηρικτές των διαδηλώσεων υποστηρίζουν ότι πρόκειται για τη φωνή μιας γενιάς που έχει φιμωθεί εδώ και καιρό, η οποία απαιτεί τώρα να διεκδικήσει την αξιοπρέπεια και το δικαίωμα σε ένα μέλλον, και ότι ο κόσμος πρέπει να ακούσει.
Γιατί ο χρόνος έχει σημασία
Οι αναλυτές σημειώνουν ότι τέτοιες στιγμές, όταν η επικοινωνία διακόπτεται, είναι ιστορικά από τις πιο επικίνδυνες. Όταν οι εικόνες, οι ζωντανές μαρτυρίες και η ανεξάρτητη επαλήθευση εξαφανίζονται, οι αρχές αντιμετωπίζουν λιγότερο δημόσιο έλεγχο.
Το τι θα συμβεί τις επόμενες ώρες μπορεί να καθορίσει:
- αν οι διαμαρτυρίες θα συνεχίσουν να εξαπλώνονται ή αν θα κατασταλούν βίαια,
- αν οι δυνάμεις ασφαλείας θα συγκρατηθούν ή θα κινητοποιηθούν πλήρως,
- αν η διεθνής προσοχή θα λειτουργήσει ως ανασταλτικός παράγοντας ή αν η απουσία της θα επιτρέψει την κλιμάκωση.
Οι παρατηρητές λένε ότι η προσοχή δεν εστιάζεται στην πρόβλεψη της κατάληξης των γεγονότων, αλλά στην αναγνώριση κρίσιμων σημείων καμπής. Οι εμπειρίες του παρελθόντος στο Ιράν υποδηλώνουν ότι οι περίοδοι αναγκαστικής σιωπής συχνά συνοδεύονται από απότομες εξάρσεις της βίας.
Η δημιουργικότητα ως μορφή αντίστασης και περιφρόνησης
Ανεξάρτητα από τη συσκότιση, οι Ιρανοί χρησιμοποίησαν τη δημιουργική έκφραση ως μορφή αντίστασης κατά της καταπίεσης και της λογοκρισίας.
Οι συμβολικές πράξεις αντίστασης περιλαμβάνουν:
- η χρήση ενός λευκού περιστεριού ως σύμβολο της ελευθερίας του Ιράν,
- η αφαίρεση του εμβλήματος της Ισλαμικής Δημοκρατίας από την ιρανική σημαία, αντικαθιστώντας το με το παλαιότερο σύμβολο του λιονταριού και του ήλιου,
- και ισχυρά οπτικά αφιερώματα εμπνευσμένα από έναν άνδρα που, την πρώτη ημέρα των διαδηλώσεων, κάθισε άοπλος στο έδαφος απέναντι στις δυνάμεις ασφαλείας.
Μια εικόνα, ειδικότερα, είχε βαθιά απήχηση. Από άλλη οπτική γωνία της κάμερας, φαίνεται ένα πλήθος να κάθεται πίσω του - και στη συνέχεια, σχεδόν απίστευτο, οι αξιωματικοί ασφαλείας κάθονται επίσης, κατεβαίνοντας στο ίδιο επίπεδο.
Η εικόνα μπορεί να φαίνεται σουρεαλιστική, ιδίως υπό το πρίσμα μιας επίσημης δήλωσης που εξέδωσε ο στρατός επιβεβαιώνοντας τη στρατιωτική του πίστη στον Ανώτατο Ηγέτη. Αλλά το ίδιο συνέβη και με πολλές από τις εξελίξεις των τελευταίων ημερών.
Πριν από λίγο καιρό, αυτό που εκτυλίσσεται τώρα θα ακουγόταν αδιανόητο. Ωστόσο, έγινε πραγματικότητα.
Δυνάμεις ασφαλείας: θα παραμείνουν συνεκτικές ή θα διασπαστούν;
Ένα βασικό ερώτημα που παραμένει είναι κατά πόσον οι συνεχιζόμενες διαδηλώσεις θα μπορούσαν να δημιουργήσουν διαιρέσεις στο εσωτερικό των δυνάμεων ασφαλείας, προκαλώντας ορισμένους στρατιώτες να συνταχθούν με το κοινό.
Τα σχόλια του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ που εξήρε τους διαδηλωτές σε πόλεις όπως η Μασχάντ, γενέτειρα του ανώτατου ηγέτη του Ιράν, μαζί με τους ισχυρισμούς για υποχώρηση των δυνάμεων ασφαλείας, έχουν τροφοδοτήσει τις εικασίες. Η ανεξάρτητη επιβεβαίωση παραμένει περιορισμένη, αλλά οι αναλυτές σημειώνουν ότι η οικονομική δυσπραγία επηρεάζει τους στρατιώτες και τις οικογένειές τους όσο και τους πολίτες.
Την ίδια στιγμή, άλλοι προειδοποιούν κατά των πρόωρων συμπερασμάτων. Ορισμένοι πιστεύουν ότι το Σώμα Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) μπορεί να αποφασίσει ότι μόνο μια πλήρους κλίμακας επέμβαση μπορεί να αποκαταστήσει τον έλεγχο, ακόμη και με τον κίνδυνο βαθύτερης εσωτερικής έντασης.
"Δεν έχει υπάρξει ακόμη σαφές σημάδι μιας αποφασιστικής μετατόπισης της ισορροπίας δυνάμεων", δήλωσε περιφερειακός αναλυτής. "Το σύστημα μπορεί να επιλέξει την παρατεταμένη καταστολή έναντι της κατάρρευσης, ακόμη και αν αυτό οδηγήσει σε μακροχρόνια αστάθεια".
Επιτείνοντας τις ανησυχίες, ανεπιβεβαίωτες αναφορές αποκάλυψαν τη συμμετοχή δυνάμεων πληρεξουσίων του Ιράν, συμπεριλαμβανομένων μελών των δυνάμεων λαϊκής κινητοποίησης του Ιράκ (Hashd al-Shaabi), στις προσπάθειες καταστολής των διαδηλώσεων.
Ενώ οι ισχυρισμοί αυτοί είναι δύσκολο να επαληθευτούν υπό συνθήκες συσκότισης, οι αναλυτές σημειώνουν ότι η χρήση μη εθνικών δυνάμεων έχει ιστορικό προηγούμενο. Συχνά χρησιμοποιείται ως τρόπος για να μειωθεί ο δισταγμός όταν οι αρχές διστάζουν να διατάξουν πολίτες να πυροβολήσουν εναντίον των δικών τους ανθρώπων.
Ο Reza Pahlavi και η "αλλαγή στρατηγικής"
Ένας άλλος κομβικός παράγοντας που διαμορφώνει σήμερα την πραγματικότητα του Ιράν είναι η άνευ προηγουμένου δημόσια ανταπόκριση σε ένα κάλεσμα που απηύθυνε ο Reza Pahlavi, ο πρίγκιπας διάδοχος και γιος του τελευταίου μονάρχη του Ιράν.
Στον απόηχο των μαζικών διαδηλώσεων, προέτρεψε τους Ιρανούς να παραμείνουν στους δρόμους, διαμορφώνοντας ρητά τον στόχο ως κατάληψη και διατήρηση του ελέγχου των κέντρων των πόλεων.
Παράλληλα, κάλεσε τον Τραμπ να είναι έτοιμος να αναλάβει δράση για την υποστήριξη του ιρανικού λαού. Έκανε επίσης έκκληση σε βασικούς οικονομικούς τομείς, ιδίως το πετρέλαιο και την ενέργεια, να συμμετάσχουν σε πανεθνικές απεργίες, μια κίνηση που απηχεί μια στρατηγική που χρησιμοποιήθηκε κατά τους τελευταίους μήνες της διακυβέρνησης του πατέρα του το 1979.
Για πολλούς Ιρανούς, η στρατηγική αυτή έχει βαθιά ιστορική απήχηση. Το 1978-79, οι απεργίες στις στρατηγικές βιομηχανίες έπαιξαν κρίσιμο ρόλο στην αποδυνάμωση του κράτους. Το κατά πόσον μια παρόμοια προσέγγιση μπορεί να επιτύχει υπό τις σημερινές συνθήκες ασφαλείας παραμένει ασαφές, αλλά οι αναλυτές λένε ότι η ίδια η πρόσκληση σηματοδοτεί την πεποίθηση ότι η κατάσταση έχει φτάσει σε μια αποφασιστική φάση.
Η σιωπή ως πολιτική πράξη
Στη σημερινή πολιτική κουλτούρα, πολλοί ακτιβιστές υποστηρίζουν ότι η σιωπή δεν είναι ουδέτερη. Συχνά ερμηνεύεται ως σιωπηρή αποδοχή του status quo και, κατ' επέκταση, της καταστολής.
Για το λόγο αυτό, οι διαδηλωτές επιμένουν στη σημασία των διεθνών αντιδράσεων και τονίζουν ότι αυτές δεν μπορούν να περιορίζονται σε δηλώσεις ανησυχίας. Αντιθέτως, υποστηρίζουν ότι η ορατότητα, η πίεση και τα συγκεκριμένα μέτρα έχουν μεγαλύτερη σημασία.
Προειδοποιούν ότι αυτό που εκτυλίσσεταιστο Ιράν δεν θα παραμείνει περιορισμένο εντός των συνόρων του. Θα επηρεάσει την περιφερειακή σταθερότητα, τα μεταναστευτικά πρότυπα, τις παγκόσμιες ενεργειακές αγορές και την αξιοπιστία των αξιών που πολλές δυτικές κυβερνήσεις ισχυρίζονται ότι υπερασπίζονται. Όπως έγραψε ο ποιητής Saadi πριν από αιώνες, ο ανθρώπινος πόνος είναι αδιαίρετος.