Η γραμμή μεταξύ ειδήσεων και εικασιών μπορεί να θολώσει γρήγορα και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μπορούν να βοηθήσουν στη γρήγορη διάδοση ψευδών αφηγήσεων. Το Euronews ρίχνει μια ματιά σε μερικές από τις πιο διαδεδομένες φήμες γύρω από τις ιρανικές διαδηλώσεις
Οι φήμες ήταν ιδιαίτερα διαδεδομένες καθ' όλη τη διάρκεια των δύο εβδομάδων μαζικών διαδηλώσεων σε όλο το Ιράν. Πολλές από αυτές τις φήμες προέρχονται από ανώνυμους χρήστες σε πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης και καλύπτονται από τα μέσα ενημέρωσης, καθαρά για λόγους πρωτοσέλιδων.
Και παρόλο που ορισμένες από αυτές τις φήμες φέρουν ένα στοιχείο αλήθειας, θα πρέπει, σε γενικές γραμμές, να αντιμετωπίζονται με σκεπτικισμό και να διερευνώνται διεξοδικά για την αξιοπιστία τους.
Το παρόν άρθρο θα εξετάσει μερικά παραδείγματα φημών που έχουν κινητοποιήσει τους χρήστες των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και έχουν κυκλοφορήσει έντονα στις διάφορες πλατφόρμες κατά τη διάρκεια των τελευταίων δύο εβδομάδων.
'Μεταφορά ράβδων χρυσού στη Ρωσία'
Στις 7 Ιανουαρίου, ανώνυμοι χρήστες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ισχυρίστηκαν ότι μεταφέρθηκαν ράβδοι χρυσού από την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν στη Ρωσία, χωρίς να παρέχουν λεπτομέρειες, ισχυριζόμενοι ότι Ιρανοί αξιωματούχοι ετοιμάζονται να εγκαταλείψουν τη χώρα.
Οι ράβδοι προορίζονταν για να συνεχίσουν να χρηματοδοτούν τον "πολυτελή" τρόπο ζωής τους στη Μόσχα, σε περίπτωση που οι διαδηλωτές κατάφερναν να ανατρέψουν επιτυχώς τη θεοκρατική κυβέρνηση, της οποίας βρίσκεται στην εξουσία από το 1979.
Ο Tom Tugendhat, Βρετανός νομοθέτης και πρώην υπουργός ασφαλείας, έδωσε εξηγήσεις στο Κοινοβούλιο σχετικά με αυτό που αποκάλεσε "οι Αγιατολάχ ετοιμάζονται να πολεμήσουν και να φύγουν".
Ζήτησε από την υπουργό Εξωτερικών Ιβέτ Κούπερ να εξηγήσει τις αναφορές για την παρουσία ρωσικού αεροσκάφους στην Τεχεράνη, το οποίο, όπως λέει, βρίσκεται εκεί για τη "διαμόρφωση του περιβάλλοντος ασφαλείας και του επιχειρησιακού περιβάλλοντος".
Δήλωσε επίσης ότι δημοσιεύθηκαν αναφορές σχετικά με τη μεταφορά ιρανικών περιουσιακών στοιχείων σε διάφορους προορισμούς, χρησιμοποιώντας το ως επιχείρημα για να υποστηρίξει την υπόθεσή του για μια συνεχιζόμενη εκδίωξη.
Παρά τις αναφορές αυτές, δεν υπάρχουν ακόμη στοιχεία που να υποστηρίζουν ότι πράγματι μεταφέρθηκαν ράβδοι χρυσού από το Ιράν στη Ρωσία, ούτε έχει επιβεβαιωθεί από οποιαδήποτε ανεξάρτητη πηγή.
Ορισμένες από αυτές τις αναφορές βασίζονται σε γεγονότα που έχουν συμβεί στο παρελθόν σε χώρες με συνθήκες παρόμοιες με το Ιράν, όπου ένας "δικτάτορας" εγκατέλειψε τη χώρα αφού έγινε μάρτυρας διαδηλώσεων.
Για παράδειγμα, έχει αναφερθεί ότι ο Μπασάρ αλ Άσαντ μετέφερε μεγάλα χρηματικά ποσά και χρυσό στη Ρωσία όταν εγκατέλειψε τη Συρία, μετά την αιφνιδιαστική εξέγερση, υπό την ηγεσία της Hayat Tahrir al-Sham (HTS), που ανέτρεψε την κυβέρνησή του στις αρχές Δεκεμβρίου 2024.
Επιπλέον, σύμφωνα με αναφορές, ο Μοχάμεντ Ρεζά Παχλαβί, ο τελευταίος σάχης του Ιράν, έβγαλε εκατομμύρια δολάρια σε μετρητά και χρυσό από τη χώρα όταν έφυγε στις 26 Δεκεμβρίου 1978 κατά τη διάρκεια της Ισλαμικής Επανάστασης.
"Ο Αμπάς Αραγκτσί κατέφυγε στον Λίβανο με την οικογένειά του
Ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Abbas Araghchi, είχε ταξιδέψει στο Λίβανο στο πλαίσιο των περιφερειακών περιοδειών του. Αναφέρθηκε ότι σε αυτό το ταξίδι είχε πάρει μαζί του στη Βηρυτό τη σύζυγό του και το μικρό του παιδί, αντίθετα με τη συνήθη πρακτική του.
Το περιστατικό αυτό προκάλεσε κύμα εικασιών σχετικά με τις προετοιμασίες του κορυφαίου Ιρανού διπλωμάτη να εγκαταλείψει τη χώρα.
Βέβαια, δεδομένης της τρέχουσας κατάστασης των σχέσεων μεταξύ Τεχεράνης και Βηρυτού και της υποδοχής που του επιφυλάχθηκε στον Λίβανο, δεν είναι σαφές αν η μετανάστευση στον Λίβανο θα αποτελούσε βιώσιμη επιλογή για τον ίδιο σε περίπτωση ανατροπής του καθεστώτος.
Παρ' όλα αυτά, ο Araghchi επέστρεψε στο Ιράν μετά την ολοκλήρωση του ταξιδιού του και το Σάββατο, όπου υποδέχθηκε τον ομόλογό του από το Ομάν, Sayyid Badr Hamad Al Busaidi, στο Υπουργείο Εξωτερικών στην Τεχεράνη και είχε διμερείς συνομιλίες.
'Ο ανώτατος ηγέτης Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ είναι έτοιμος να καταφύγει στη Ρωσία'
Μια άλλη είδηση που έτυχε μεγάλης προσοχής τις τελευταίες ημέρες ήταν το δημοσίευμα των Times σχετικά με τη διαφυγή του Χαμενεΐ.
Το έγκυρο βρετανικό μέσο ενημέρωσης είχε αναφέρει σε άρθρο του ότι ο ανώτατος ηγέτης της Ισλαμικής Δημοκρατίας θα κατέφευγε στη Ρωσία σε περίπτωση που ενταθούν οι εσωτερικές αναταραχές, για να αποφύγει τη σύλληψη.
Το ρεπορτάζ, ωστόσο, δεν παρείχε επαληθεύσιμες λεπτομέρειες, αναφέροντας ότι αν ο Αγιατολάχ αισθανθεί αποστασία εντός του στρατού, της Φρουράς της Επανάστασης ή άλλων δυνάμεων ασφαλείας, θα εγκαταλείψει τη χώρα για τη Ρωσία, συνοδευόμενος από έναν μικρό κύκλο στενών συνεργατών του.
Αν και το δημοσίευμα δημοσιεύθηκε από ένα έγκριτο έντυπο, δεν υπάρχει, προς το παρόν τουλάχιστον, κανένα σημάδι αλήθειας στον ισχυρισμό αυτό.
Επιπλέον, ο Χαμενεΐ εμφανίστηκε σε ομιλία προς τους υποστηρικτές του την Παρασκευή, όπου επέμεινε ότι "δεν θα υποχωρήσει" μπροστά στις διαμαρτυρίες.
Η πιθανότητα και οι εικασίες ότι ο Ιρανός ηγέτης θα μπορούσε να λάβει μια τέτοια απόφαση σε περίπτωση που οι διαμαρτυρίες κατά της κυβέρνησης ενταθούν, φαίνεται απίθανη.
Ένας ανώνυμος λογαριασμός στην πλατφόρμα κοινωνικής δικτύωσης X, δημοσίευσε επίσης μια ανάρτηση με μια εικόνα του Χαμενεΐ, υποστηρίζοντας ότι είχε τραυματιστεί ενώ διέφευγε προς το αεροδρόμιο.
Η ανάρτηση αυτή τράβηξε την προσοχή όσων ήθελαν να ακούσουν τέτοια νέα. Ωστόσο, η πραγματικότητα είναι ότι δεν υπάρχει καμία αξιόπιστη ή αξιόπιστη πληροφορία που να δείχνει ότι πράγματι συνέβη ένα τέτοιο περιστατικό.
Τα τελευταία χρόνια, οι ηγέτες της Ουκρανίας και της Συρίας, μετά από εσωτερικές διαμαρτυρίες, αποφάσισαν να εγκαταλείψουν τη χώρα και να αναζητήσουν καταφύγιο στην αγκαλιά του Βλαντιμίρ Πούτιν, του προέδρου της Ρωσίας.
"Η οικογένεια του Γκαλίμπαφ ζητά γαλλική βίζα
Ο Emmanuel Rastegar, ένας Ιρανο-Γάλλος δημοσιογράφος και συγγραφέας, υποστήριξε στο γαλλικό τηλεοπτικό κανάλι Channel 1 ότι η οικογένεια του προέδρου της Ισλαμικής Συμβουλευτικής Συνέλευσης, Mohammad-Bagher Ghalibaf, προσπαθεί να αποκτήσει γαλλική βίζα.
Σύμφωνα με τον δημοσιογράφο, τα άτομα αυτά προσπαθούν να αποκτήσουν βίζες για τις οικογένειές τους μέσω ενός Ιρανο-Γάλλου δικηγόρου στο Παρίσι.
Ο ίδιος, ωστόσο, δεν έδωσε λεπτομέρειες σχετικά με τον ισχυρισμό του, αναφέροντας μόνο ότι η χώρα φιλοξένησε τον Ρουχολάχ Χομεϊνί - ο οποίος ίδρυσε την Ισλαμική Δημοκρατία - πριν από την ιρανική επανάσταση του 1979 ως λόγο επιλογής της Γαλλίας.
Ο ισχυρισμός αυτός έρχεται σε μια εποχή που η Γαλλία είναι απίθανο να θεωρείται ασφαλής υποδοχέας για υψηλόβαθμους Ιρανούς αξιωματούχους.
Σε περίπτωση που επέλθει αλλαγή στο Ιράν και η κυβέρνηση πράγματι ανατραπεί, είναι απίθανο το κράτος μέλος της ΕΕ να φιλοξενήσει τους κυβερνητικούς ηγέτες με τους οποίους είχε πολλά προβλήματα τις τελευταίες δύο δεκαετίες.
Τα τελευταία χρόνια, ο Καναδάς αποτελεί αγαπημένο προορισμό για τις οικογένειες των Ιρανών αξιωματούχων και αρκετοί από αυτούς ή μέλη των οικογενειών τους έχουν αποκτήσει καναδική κατοικία.
Ωστόσο, όσον αφορά το αν ο Ghalibaf ζήτησε γαλλική βίζα, δεν έχει εκδοθεί μέχρι σήμερα καμία αξιόπιστη έκθεση από οποιοδήποτε γαλλικό κυβερνητικό όργανο ή αξιόπιστες πηγές που να επιβεβαιώνει την εγκυρότητα αυτού του ισχυρισμού.
Μια ημέρα μετά τη δημοσίευση της έκθεσης αυτής, το Κέντρο Τύπου της Ισλαμικής Συμβουλευτικής Συνέλευσης χαρακτήρισε τις αναφορές αυτές "ψεύτικες και ψευδείς" και κατηγόρησε τους "ξένους εχθρούς" ότι εκμεταλλεύονται τα νόμιμα αιτήματα του λαού, για να υποκινήσουν χάος και αναταραχή.
Ωστόσο, μια απλή διάψευση από το ιρανικό κοινοβούλιο δεν είναι συνώνυμη με το ότι μια τέτοια έκθεση είναι ψευδής και εξακολουθεί να απαιτεί περαιτέρω έρευνα και διευκρινίσεις από τις αρμόδιες αρχές.
Οι φήμες λειτουργούν υπέρ ή κατά των διαδηλώσεων;
Παρόλο που η διάδοση τέτοιων φημών μπορεί να έχει ως στόχο να ενθαρρύνει περισσότερους διαδηλωτές να βγουν στους δρόμους, ορισμένοι πιστεύουν ότι μια ανασκόπηση του κινήματος διαμαρτυρίας τις τελευταίες δεκαετίες έχει δείξει ότι τέτοιες πολιτικές γενικά ωφελούν την κυβέρνηση και βλάπτουν τους διαδηλωτές.
Για παράδειγμα, κατά τη διάρκεια των διαδηλώσεων του 2009, παρόλο που οι δυνάμεις καταστολής σκότωσαν πολλούς διαδηλωτές, οι υπερβολικές αναφορές σχετικά με τους θανάτους ορισμένων ατόμων από κάποιους κακόβουλους χρήστες προκάλεσαν ακόμη και ορισμένα αξιόπιστα μέσα ενημέρωσης να αναδημοσιεύσουν αυτές τις ιστορίες χωρίς προσεκτική επαλήθευση.
Αφού σχηματίστηκε ένα σημαντικό κύμα ειδήσεων, Ιρανοί αξιωματούχοι δημοσίευσαν έγγραφα που έδειχναν ότι οι συγκεκριμένες αναφορές ήταν ψευδείς.
Αυτό ήταν ένα γεγονός που πιθανότατα ήταν ένα σενάριο κατασκευασμένο από την κυβέρνηση από την αρχή, με τους Ιρανούς κυβερνητικούς αξιωματούχους να δημιουργούν σκόπιμα τη διάδοση ψευδών ειδήσεων για να τις επεξεργαστούν τα μέσα ενημέρωσης, έτσι ώστε, αφού αποκαλυφθεί η αναληθότητά τους, να μπορούν να δυσφημίσουν δημοσίως τα εν λόγω μέσα ενημέρωσης.
Σε αυτό το άρθρο, το Euronews έχει απλώς αναφερθεί σε μερικές φήμες που κυκλοφόρησαν πρόσφατα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και σε καμία περίπτωση δεν τις υιοθετεί.