Πιθανή αμερικανική στρατιωτική δράση κατά του αρκτικού εδάφους της Δανίας θα αποτελούσε παραβίαση του αμερικανικού δικαίου, με δυνητικά τεράστιες πολιτικές συνέπειες.
Με την κρίση για τη Γροιλανδία να πλησιάζει γρήγορα σε ένα διατλαντικό σημείο ρήξης, ο κόσμος επικεντρώνεται στην ευρωπαϊκή αντίδραση στην πιθανή αρπαγή γης από τον Ντόναλντ Τραμπ.
Αλλά στο εσωτερικό της χώρας, τα σχέδιά του για τη Γροιλανδία θα μπορούσαν να πυροδοτήσουν περαιτέρω την ήδη ηχηρή αντιπολίτευση του Κογκρέσου και τελικά να οδηγήσουν στην παραπομπή του, αν όχι να προκαλέσουν συνταγματική κρίση, σύμφωνα με διάφορους ειδικούς στο δίκαιο των Ηνωμένων Πολιτειών που μίλησαν στο Euronews.
Τις τελευταίες ημέρες, μια σειρά από δημοσκοπήσεις που δημοσιεύθηκαν στις ΗΠΑ έδειξαν ότι υπάρχει συντριπτική αντίθεση της κοινής γνώμης στην προσάρτηση της Γροιλανδίας και ότι ένα σενάριο που περιλαμβάνει την οποία στρατιωτική βία έχει πρακτικά μηδενική υποστήριξη από την κοινή γνώμη.
«Οι περισσότεροι άνθρωποι εξακολουθούν να αμφιβάλλουν ότι ο Τραμπ το εννοεί σοβαρά και ότι θα ανατινάξει το ΝΑΤΟ και θα ξεκινήσει πόλεμο με την Ευρώπη», δήλωσε ο Χάρολντ Χόντζου Κοχ, καθηγητής διεθνούς δικαίου στο Πανεπιστήμιο Γέιλ και πρώην νομικός σύμβουλος του αμερικανικού υπουργείου Εξωτερικών και συμπληρώνει: «Αλλά μόλις πατήσουμε στρατιωτικές μπότες στο έδαφος εκεί, το πλήγμα θα είναι γιγαντιαίο. Κανείς δεν θέλει το παιδί του να πεθάνει σε μια άσκοπη σύγκρουση».
Το ερώτημα είναι: Έχει ο Τραμπ την εξουσία να εισβάλει στη Γροιλανδία;
Μια πράξη πολέμου
«Όχι, δεν έχει«, δήλωσε η Κάρι Λι, ανώτερη συνεργάτης του Δικτύου για τη Δημοκρατία και την Ασφάλεια στο German Marshall Fund of the United States στην Ουάσινγκτον.
Μια εισβολή στη Γροιλανδία θα αποτελούσε πράξη πολέμου εναντίον ενός συμμάχου που έχει συνάψει συνθήκη, για την οποία ο Τραμπ θα χρειαζόταν την έγκριση του Κογκρέσου, εξήγησε η Λι. Όπως κατοχυρώνεται στο άρθρο Ι, παράγραφος 8 του Συντάγματος των ΗΠΑ, το Κογκρέσο, και όχι ο πρόεδρος, έχει την εξουσία να κηρύσσει πόλεμο.
Το άρθρο 2 του Συντάγματος διευκρινίζει ότι ο πρόεδρος είναι αρχιστράτηγος των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων, αλλά η εξουσία αυτή θεωρείται γενικά ότι ισχύει μόνο όταν επιτρέπεται η διεξαγωγή εχθροπραξιών ή σε περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης.
Οι πρόεδροι μπορούν να χρησιμοποιήσουν στρατιωτική βία χωρίς προηγούμενη έγκριση του Κογκρέσου μόνο σε περιορισμένες περιπτώσεις: αυτοάμυνα, προστασία των πολιτών των ΗΠΑ ή βραχυπρόθεσμες στρατιωτικές δράσεις.
Μια απρόκλητη εισβολή στη Γροιλανδία θα ήταν επιθετική και όχι αμυντική, θα στόχευε έναν σύμμαχο του ΝΑΤΟ και δεν θα είχε καμία εύλογη αξίωση άμεσης απειλής. Θα υπερέβαινε κατά πολύ το πεδίο εφαρμογής των μονομερών προεδρικών πολεμικών εξουσιών που αναγνωρίζονται από τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο.
Αυτό θα την τοποθετούσε πολύ έξω από την αποδεκτή συνταγματική πρακτική. Ο Lee δήλωσε ότι εφόσον δεν υπάρχει πρόσχημα που θα δικαιολογούσε στρατιωτική βία, όπως μια δανική επίθεση σε αμερικανικό πλοίο, μια επίθεση στη Γροιλανδία θα ήταν "γυμνή επιθετικότητα".
Στη συνέχεια, υπάρχει το άρθρο 50 του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, που χρονολογείται από το 1945, το οποίο εμποδίζει τη χρήση βίας εναντίον άλλου κράτους χωρίς αξιόπιστο ισχυρισμό αυτοάμυνας.
"Αυτό επικυρώθηκε από τις ΗΠΑ και ως εκ τούτου έχει γίνει εσωτερικό δίκαιο", δήλωσε ο Λι.
Επιπλέον, ο Χάρτης του ΟΗΕ προστατεύει τους ανθρώπους που πλήττονται περισσότερο από την πιθανή αρπαγή γης από τον Τραμπ: τους ίδιους τους κατοίκους της Γροιλανδίας.
"Το δικαίωμα της αυτοδιάθεσης θα παραβιαζόταν αν η Δανία παραχωρούσε τη Γροιλανδία στις Ηνωμένες Πολιτείες χωρίς λαϊκή υποστήριξη στη Γροιλανδία υπέρ μιας τέτοιας μεταβίβασης εδαφικού τίτλου, ακόμη και αν επρόκειτο για μια εντελώς ειρηνική διαδικασία", έγραψε σε ερευνητικό σημείωμα ο Jure Vidmar, καθηγητής Δημόσιου Διεθνούς Δικαίου στο Πανεπιστήμιο του Μάαστριχτ.
"Η Γροιλανδία δεν μπορεί να παραχωρηθεί χωρίς τη συγκατάθεση του λαού της".
Μέχρι στιγμής, οι αντιδράσεις στο Κογκρέσο για τη λήψη μέτρων κατά της Γροιλανδίας αυξάνονται, ακόμη και μέσα στο ίδιο το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα του Τραμπ, το οποίο συνήθως τον ακολουθεί πιστά. Την ώρα που γράφονταν αυτές οι γραμμές, μόνο ένας Ρεπουμπλικανός γερουσιαστής, ο Τεντ Κρουζ από το Τέξας, έχει υποστηρίξει τον Τραμπ για τη Γροιλανδία.
Η Γερουσία και η Βουλή των Αντιπροσώπων μπορούν να ψηφίσουν νομοθεσία για να δέσουν τα χέρια του Τραμπ, αλλά ο πρόεδρος μπορεί να ασκήσει βέτο. Ένα τέτοιο βέτο μπορεί να παρακαμφθεί από την πλειοψηφία των δύο τρίτων στη Γερουσία - μια δύσκολη υπόθεση, δεδομένης της έντονης κομματικής διαίρεσης στο Καπιτώλιο.
Αλλά ο Ρεπουμπλικανός γερουσιαστής Thom Tillis από τη Βόρεια Καρολίνα, ο οποίος αποσύρεται στο τέλος αυτού του Κογκρέσου, προέβλεψε ότι τα μέλη και των δύο κομμάτων θα ενωθούν, αν καταστεί σαφές ότι ο Τραμπ όντως διατάζει τον στρατό να ετοιμαστεί.
"Εάν υπήρχε οποιοδήποτε είδος δράσης που φαινόταν ότι ο στόχος ήταν πραγματικά η προσγείωση στη Γροιλανδία και η πραγματοποίηση μιας παράνομης κατάληψης ... θα υπήρχαν αρκετοί αριθμοί εδώ για να περάσει ένα ψήφισμα για τις πολεμικές εξουσίες και να αντέξει ένα βέτο", δήλωσε ο Tillis.
Εάν ο Τραμπ αγνοήσει το ψήφισμα του Κογκρέσου για τη Γροιλανδία, οι νομοθέτες έχουν άλλο ένα εργαλείο στη διάθεσή τους: θα μπορούσαν απλώς να αποσύρουν τη χρηματοδότηση της στρατιωτικής επιχείρησης, κάτι που έκανε το Κογκρέσο κατά τη διάρκεια της δεύτερης θητείας του προέδρου Ρίτσαρντ Νίξον, επιταχύνοντας το τέλος του πολέμου στο Βιετνάμ.
Εκείνη η τραυματική εμπειρία οδήγησε το Κογκρέσο να περάσει το Ψήφισμα Πολεμικών Εξουσιών (WPR, συχνά γνωστό ως War Powers Act) το 1973, το οποίο σχεδιάστηκε για να περιορίσει την εξουσία του προέδρου να δεσμεύει στρατεύματα σε ένοπλες συγκρούσεις χωρίς την έγκριση του Κογκρέσου.
Σύμφωνα με το WPR, το Κογκρέσο μπορεί να διατάξει τις αμερικανικές δυνάμεις να αποσυρθούν εντός 60-90 ημερών, εάν η νομοθετική εξουσία δεν εγκρίνει τη δράση, και να απαιτήσει ακροάσεις, κλητεύσεις και καταθέσεις από στρατιωτικούς και πολιτικούς αξιωματούχους.
Εάν ο Τραμπ αγνόησε τα μέτρα αυτά, εκεί αρχίζει η συνταγματική κρίση - μια κατάσταση όπου δύο κλάδοι της κυβέρνησης εκδίδουν αντικρουόμενες αξιώσεις εξουσίας.
Το σενάριο της μομφής
Το Κογκρέσο θα μπορούσε να καταδικάσει τον Τραμπ για περιφρόνηση και να κινήσει διαδικασία μομφής για να τον απομακρύνει από το αξίωμά του. Ο Ρεπουμπλικανός βουλευτής Ντον Μπέικον από τη Νεμπράσκα προβλέπει ήδη ένα τέτοιο σενάριο, χαρακτηρίζοντας την εμμονή του Τραμπ στη Γροιλανδία "το πιο ηλίθιο πράγμα που έχω ακούσει ποτέ".
Σε περίπτωση εισβολής στη Γροιλανδία, το Κογκρέσο θα μπορούσε να υποστηρίξει ότι ο Τραμπ έκανε κατάχρηση εξουσίας, παραβίασε το Σύνταγμα και παραβίασε τις συμβατικές υποχρεώσεις που αποτελούν μέρος του αμερικανικού δικαίου βάσει της ρήτρας υπεροχής (άρθρο VI, τμήμα 2 του αμερικανικού Συντάγματος), η οποία ορίζει ότι το Σύνταγμα, ο ομοσπονδιακός νόμος και οι συνθήκες είναι "ο νόμος της χώρας" - δηλαδή υπερισχύουν έναντι όλων των άλλων.
Ωστόσο, η διαδικασία μομφής πρέπει να ξεκινήσει από τη Βουλή των Αντιπροσώπων, όπου οι Ρεπουμπλικάνοι διαθέτουν πλειοψηφία, έστω και ισχνή.
"Αυτό που έκανε ο Τραμπ στη Βενεζουέλα και σχεδιάζει να κάνει στη Γροιλανδία είναι πρωτοφανές και ξεκάθαρα αντισυνταγματικό", δήλωσε ο Μπρους Άκερμαν, διακεκριμένος νομικός της Νομικής Σχολής του Γέιλ. "Αλλά η ρεπουμπλικανική πλειοψηφία, που αποτελείται σε μεγάλο βαθμό από σκληροπυρηνικούς του Τραμπ, ελέγχει την ατζέντα και μπορεί να μπλοκάρει οποιαδήποτε ψηφοφορία στο βήμα".
Τελικά, μόνο μια νίκη των Δημοκρατικών στις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου θα μπορούσε να αλλάξει πραγματικά την ισορροπία δυνάμεων στο Καπιτώλιο.
Επιπλέον, το WPR είναι "δύσκολη νομοθεσία", σύμφωνα με τον Lee, καθώς η συνταγματικότητά του παραμένει αντικείμενο έντονης, συνεχιζόμενης νομικής συζήτησης.
Ενώ οι πρόεδροι την έχουν συχνά θεωρήσει ως αντισυνταγματική παρέμβαση στην εκτελεστική εξουσία, οι υποστηρικτές του WPR την είδαν ως αναγκαία επιβεβαίωση του συνταγματικού ρόλου του Κογκρέσου στη διεξαγωγή πολέμου.
"Όλοι οι πρόεδροι έκτοτε συμμορφώθηκαν με το γράμμα του ψηφίσματος, ενώ παράλληλα έλεγαν ότι δεν ήταν δεσμευτικό", πρόσθεσε. "Επομένως, δεν είναι σαφές αν ο Τραμπ θα παραβίαζε το Ψήφισμα Πολεμικών Εξουσιών εισβάλλοντας στη Γροιλανδία".
Ωστόσο, πρόσθεσε ότι "θα γίνει μεγαλύτερη συνταγματική κρίση, αν ο πρόεδρος διατάξει τον στρατό να επιτεθεί σε έναν σύμμαχο της Συνθήκης και όχι σε μια ομάδα λαθρεμπόρων ναρκωτικών. Θα ήταν εξαιρετικά δύσκολο να υποστηρίξει κανείς ότι (η εισβολή στη Γροιλανδία) είναι νόμιμη".
Εάν ο Τραμπ εξέδιδε μια τέτοια διαταγή, η στρατιωτική διοίκηση θα μετακινούνταν από τον πρόεδρο στον υπουργό Άμυνας στον εκάστοτε διοικητή που επιβλέπει την επιχείρηση.
"Σε εκείνο το σημείο, ο διοικητής θα πρέπει να λάβει την απόφαση αν θα ακολουθήσει τη διαταγή, πιθανότατα με βάση κάποια νομική αιτιολόγηση σε φύλλο συκής, ή όχι. Το ερώτημα λοιπόν είναι, είναι αυτές οι διαταγές νόμιμες;".
Ο αμερικανικός στρατός είναι υποχρεωμένος να υπακούει σε νόμιμες διαταγές και έχει εκπαιδευτεί να αρνείται παράνομες διαταγές. Η εισβολή στη Γροιλανδία χωρίς εξουσιοδότηση του Κογκρέσου, εναντίον ενός συμμάχου στο ΝΑΤΟ και κατά παράβαση των συμβατικών υποχρεώσεων θα εγείρει σοβαρές ανησυχίες για τη νομιμότητα.
"Η μόνη απάντηση του διοικητή θα πρέπει να είναι: Δεν μπορώ να ακολουθήσω αυτή τη διαταγή", δήλωσε ο Lee.
Και όμως, τα πράγματα είναι πιο περίπλοκα. Οι αξιωματικοί του αμερικανικού στρατού ορκίζονται να υποστηρίζουν και να υπερασπίζονται το Σύνταγμα, το οποίο είναι ο υπέρτατος νόμος, αντί να ορκίζονται πίστη σε ένα μόνο πρόσωπο ή πολιτικό κόμμα.
Τα στρατευμένα μέλη της υπηρεσίας δίνουν παρόμοιο όρκο, αλλά προσθέτουν τη δέσμευση να "υπακούουν στις διαταγές του προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών και στις διαταγές των αξιωματικών που έχουν διοριστεί από πάνω μου". Μια λεπτή διαφορά.
Το 2016, ο καθηγητής Ackerman υπηρέτησε ως νομικός σύμβουλος του λοχαγού του αμερικανικού στρατού Nathan Michael Smith, ο οποίος προσέφυγε κατά του τότε προέδρου Μπαράκ Ομπάμα για τον αγώνα κατά του Ισλαμικού Κράτους στο Ιράκ και τη Συρία. Το επιχείρημά του ήταν ότι ο Ομπάμα παραβίασε τον WPR συνεχίζοντας τη σύγκρουση χωρίς την υποστήριξη του Κογκρέσου εντός του χρονικού πλαισίου του νόμου.
Αφού ένα περιφερειακό δικαστήριο απέρριψε την αγωγή ως "πολιτικό ζήτημα", ο Άκερμαν άσκησε έφεση και έχασε και πάλι. Η υπόθεση δεν έφτασε μέχρι το Ανώτατο Δικαστήριο, σχεδόν μια δεκαετία μετά την αρχική δίκη, ο Άκερμαν πρότεινε ότι μια παρόμοια υπόθεση θα μπορούσε να φτάσει σε αυτό το επίπεδο.
"Είναι ακόμη ένα ιστορικό ζήτημα που μπορεί να πάρει χρόνια για να επιλυθεί πλήρως", δήλωσε.
Μεταξύ των συνεπειών της πιθανής στρατιωτικής δράσης του Τραμπ, λοιπόν, θα ήταν τόσο μια πρόκληση για τη στρατιωτική ιεραρχία όσο και μια δυνητικά τεράστια νομική μάχη.
Το αμερικανικό σύστημα είναι φαινομενικά σχεδιασμένο για να αποτρέπει την προεδρική υπερβολή, αλλά μια εισβολή στη Γροιλανδία θα το ωθούσε πιο κοντά στα άκρα από σχεδόν οποιοδήποτε σενάριο, εκτός από εγχώρια αυταρχικά μέτρα.
"Το θέμα είναι ότι τίποτα από αυτά δεν μας επιβάλλεται, τίποτα από αυτά δεν γίνεται για ουσιαστικούς σκοπούς", δήλωσε ο καθηγητής Koh. "Είναι ξεκάθαρα ένας πόλεμος επιλογής".