Ο νέος Δείκτης Μετασχηματισμού του ιδρύματος Bertelsmann δείχνει: ο κόσμος γίνεται ολοένα πιο αυταρχικός, όμως στην Πολωνία η τάση αυτή αναχαιτίζεται.
Οι δημοκρατίες υπό πίεση: όλο και περισσότερες χώρες διολισθαίνουν σε αυταρχικά συστήματα διακυβέρνησης, οι δημοκρατίες περιέρχονται σε θέση άμυνας, σύμφωνα με τον νέο Δείκτη Μετασχηματισμού του Ιδρύματος Bertelsmann (BTI). Σήμερα, το 56% των 137 χωρών που εξετάστηκαν κυβερνάται με αυταρχικό τρόπο.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Σε 77 χώρες της έρευνας η διακυβέρνηση είναι αυταρχική και σχεδόν τα δύο τρίτα εξ αυτών θεωρούνται σκληρά αυταρχικά καθεστώτα. Αυτό σημαίνει ότι τα θεμελιώδη δικαιώματα παραβιάζονται πλήρως, όπως επισημαίνουν οι συγγραφείς της μελέτης του Ιδρύματος Bertelsmann. Πρόκειται για ιστορικό ρεκόρ από την έναρξη των μετρήσεων το 2006.
«Ο BTI δείχνει για άλλη μία φορά πόσο μεγάλη πίεση δέχονται παγκοσμίως οι δημοκρατικοί θεσμοί· ταυτόχρονα, βλέπουμε σε πολλά σημεία μια αξιοσημείωτα ζωντανή αντίσταση απέναντι στην αποδυνάμωσή τους», δηλώνει η Ντανιέλα Σβαρτσέρ, επικεφαλής του Ιδρύματος Bertelsmann. «Σε αυτή τη δυνατότητα κινητοποίησης, που προέρχεται κυρίως από μια ενεργή κοινωνία των πολιτών, βρίσκεται ένα κεντρικό δυναμικό για δημοκρατική ανανέωση».
Ωστόσο, και σε πολλές δημοκρατίες επικρατούν αυταρχικές τάσεις, προειδοποιεί η έκθεση. «Πολλές εκλεγμένες κυβερνήσεις αποδυνάμωσαν βασικούς δημοκρατικούς θεσμούς με στόχο να παραμείνουν στην εξουσία. Αυτή η κατάχρηση εξουσίας ανοίγει τον δρόμο προς την αυταρχία», λέει η ειδικός για θέματα δημοκρατίας και συγγραφέας της μελέτης, Σαμπίνε Ντόνερ.
Ωστόσο, η συνολική εικόνα δείχνει και μεμονωμένες θετικές εξελίξεις. Στη Βραζιλία και την Πολωνία, για παράδειγμα, σημειώθηκε μια δημοκρατική αλλαγή πορείας, παρότι η μακροπρόθεσμη επιτυχία της σε πολωμένες κοινωνίες κάθε άλλο παρά εγγυημένη είναι. Αυτά τα παραδείγματα αναδεικνύουν μια αυξανόμενη δημοκρατική ικανότητα να προστατεύονται οι θεσμοί και να αξιοποιούνται τα «παράθυρα» μεταρρυθμίσεων.
Πολωνία: πρωτοπόρος στη δημοκρατική ανθεκτικότητα
Μετά από χρόνια δημοκρατικής οπισθοδρόμησης, η σημερινή κυβέρνηση υπό τον Ντόναλντ Τουσκ έχει δρομολογήσει μια αλλαγή πορείας: ξεκίνησε μεταρρυθμίσεις για την ενίσχυση του κράτους δικαίου, την αποπολιτικοποίηση των κρατικών θεσμών και την καταπολέμηση της διαφθοράς. Έτσι, η Πολωνία αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτού που η έκθεση περιγράφει ως σπάνια αντίστροφη κίνηση: δημοκρατική ανθεκτικότητα.
Ενώ πολλές κυβερνήσεις αποδυναμώνουν συνειδητά τους θεσμούς, στη Βαρσοβία κατέστη δυνατό, έστω και εν μέρει, να ενισχυθούν εκ νέου αυτές ακριβώς οι δομές. Σύμφωνα με τον BTI, αυτό κάθε άλλο παρά αυτονόητο είναι, καθώς η αποδόμηση των δημοκρατικών συστημάτων προέρχεται συχνά από τις ίδιες τις εκλεγμένες κυβερνήσεις.
«Με κύριο στόχο τη διατήρηση της εξουσίας, οι εκλεγμένες πολιτικές ελίτ συνέχισαν τη σταδιακή αποδυνάμωση των βασικών δημοκρατικών θεσμών», αναφέρεται στην έκθεση «Η καταστολή συναντά την αντίσταση» των Σαμπίνε Ντόνερ, Χάουκε Χαρτμάν και Σεμπάστιαν Πλάτε.
Ωστόσο, στην έκθεση προειδοποιείται ότι οι αποδυναμωμένοι θεσμοί επανακάμπτουν μόνο με αργό ρυθμό. Οι μεταρρυθμίσεις συχνά επιβραδύνονται από τα εναπομείναντα δίκτυα των προηγούμενων κυβερνήσεων, την πολιτική πόλωση και τις θεσμικές εμπλοκές.
Και αυτό φαίνεται στο παράδειγμα της Πολωνίας: παρά την πρόοδο, η εμπιστοσύνη στους κρατικούς θεσμούς παραμένει χαμηλή και το πολιτικό σκηνικό είναι έντονα πολωμένο. Η επιστροφή σε σταθερά δημοκρατικά πρότυπα είναι μια μακρόχρονη διαδικασία.
Η ίδια η Γερμανία, όπως και άλλα 22 κράτη του ΟΟΣΑ που αξιολογούνται ως σταθερές δημοκρατίες, δεν συμπεριλαμβάνεται στην έρευνα BTI. Ωστόσο, οι τάσεις που περιγράφονται δεν περιορίζονται σε άλλες περιοχές του κόσμου. Η αυξανόμενη πόλωση, η πτώση της εμπιστοσύνης στους θεσμούς και η πίεση στις δημοκρατικές διαδικασίες είναι εξελίξεις που δοκιμάζουν και τις εδραιωμένες δημοκρατίες. Το παράδειγμα της Πολωνίας δείχνει ότι η δημοκρατική οπισθοχώρηση δεν είναι κατ’ ανάγκη μόνιμη, αλλά και πόσο εύθραυστες παραμένουν τέτοιες διαδικασίες.