Τα σημεία υπεροχής Ουάσινγκτον και Πεκίνου και η θέση τους στην γεωπολιτική σκακιέρα πριν την επίσκεψη Τραμπ στην Κίνα
Καθώς ο Ντόναλντ Τραμπ φτάνει στο Πεκίνο την Τετάρτη για την πολυαναμενόμενη τριήμερη σύνοδο κορυφής που θα ολοκληρωθεί την Παρασκευή, ο συμβολισμός και μόνο έχει μεγάλη σημασία.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Πρόκειται για την πρώτη επίσημη επίσκεψη στην Κίνα από εν ενεργεία πρόεδρο των ΗΠΑ μετά το προηγούμενο ταξίδι του Τραμπ το 2017, πριν από σχεδόν εννέα χρόνια, κατά την πρώιμη φάση της πρώτης θητείας του.
Το γεωπολιτικό περιβάλλον της επίσκεψης είναι σαφώς πιο ασταθές από ό,τι ήταν τότε. Ο πόλεμος στο Ιράν έχει αναστατώσει τις παγκόσμιες αγορές ενέργειας, έχει διαταράξει τις θαλάσσιες οδούς του εμπορίου και έχει αναζωπυρώσει τις ανησυχίες για μια ευρύτερη περιφερειακή κλιμάκωση.
Η Κίνα επιχειρεί να εμφανιστεί ως πηγή οικονομικής συνέχειας και διπλωματικής σταθερότητας, ενισχύοντας τους εμπορικούς δεσμούς της σε ολόκληρη τη Νοτιοανατολική Ασία, τον Περσικό Κόλπο και τμήματα της Αφρικής και της Λατινικής Αμερικής.
Από την άλλη, εκτός από την εμπλοκή στη Μέση Ανατολή, οι ΗΠΑ εδραιώνουν επίσης ενεργά την επιρροή τους σε όλο το δυτικό ημισφαίριο μέσω ενός ανανεωμένου "δόγματος Μονρόε".
Η κυβέρνηση Τραμπ έχει καταφέρει να απομακρύνει το καθεστώς της Βενεζουέλας από την επιρροή της Κίνας μέσω στρατιωτικής δράσης, έχει ασκήσει οικονομική πίεση στην ηγεσία της Κούβας, που βρίσκεται στα πρόθυρα της κατάρρευσης μέσω κυρώσεων και έχει δημιουργήσει έναν νέο συνασπισμό ασφαλείας με πολλά έθνη της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής που ονομάστηκε "Ασπίδα της Αμερικής".
Η αμερικανική στρατηγική επιβεβαίωσε εκ νέου τη στρατιωτική και οικονομική πρωτοκαθεδρία της στην περιοχή με σαφή στόχο τον μετριασμό της κινεζικής επιρροής και τη διασφάλιση κρίσιμων αλυσίδων εφοδιασμού. Για παράδειγμα, ΗΠΑ και Κίνα βρίσκονται επί του παρόντος σε μια έντονη διαμάχη για τον έλεγχο των λιμανιών στη διώρυγα του Παναμά.
Οι ΗΠΑ παραμένουν υπερδύναμη αλλά η Κίνα έχει αναδιαμορφώσει την παγκόσμια οικονομία
Μετά την επίσκεψη Τραμπ στην Κίνα το 2017, οι ΗΠΑ συνέχισαν να ηγούνται της παγκόσμιας οικονομίας.
Σύμφωνα με τις τελευταίες προβλέψεις του ΔΝΤ που δημοσιεύθηκαν τον Απρίλιο, το ονομαστικό ΑΕΠ των ΗΠΑ αναμένεται να ξεπεράσει τα 30 τρισεκατομμύρια δολάρια το 2026, έναντι περίπου 20 τρισεκατομμυρίων δολαρίων (17 εκατ. ευρώ) για την Κίνα, αντιπροσωπεύοντας περίπου 25% και 17% του μεριδίου της παγκόσμιας οικονομίας αντίστοιχα.
Οι ΗΠΑ και η Κίνα καταλαμβάνουν τις δύο πρώτες θέσεις στην κατάταξη του ονομαστικού ΑΕΠ για πάνω από μια δεκαετία, αλλά η διαφορά, αν και μεγάλη, μειώνεται σταδιακά καθώς η Κίνα αναπτύσσεται ταχύτερα.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΔΝΤ, ο ετήσιος ρυθμός αύξησης του πραγματικού ΑΕΠ της Κίνας είναι κατά μέσο όρο 5,48% από το 2017, ενώ των ΗΠΑ είναι 2,5% και παγκοσμίως 3,26%. Ουσιαστικά, η κινεζική οικονομία αναπτύσσεται με διπλάσιο ρυθμό από τον αμερικανικό αντίπαλό της και σημαντικά πάνω από τον παγκόσμιο μέσο όρο.
Πολύ σημαντικός παράγοντας που συνέβαλε στην άνω του μέσου όρου επίδοση της Κίνας ήταν το γεγονός ότι ήταν η μόνη μεγάλη χώρα που έκλεισε το 2020 με οικονομική ανάπτυξη μετά την πανδημία Covid-19 που κατέστρεψε την παγκόσμια οικονομία.
Για το τρέχον έτος, η ετήσια αύξηση του πραγματικού ΑΕΠ της Κίνας προβλέπεται να είναι 4,4%, ενώ των ΗΠΑ 2,3% και συνολικά στον κόσμο 3,1%.
Η Κίνα ξεπέρασε επίσης τις ΗΠΑ για να αποκτήσει μεγαλύτερο μερίδιο της παγκόσμιας οικονομίας με βάση την ισοτιμία αγοραστικής δύναμης (PPP) το 2016, διευρύνοντας έκτοτε το χάσμα. Το μέτρο αυτό προσαρμόζεται για τα εγχώρια επίπεδα τιμών και αντανακλά την πραγματική κλίμακα παραγωγής και κατανάλωσης εντός μιας οικονομίας.
Η μετατόπιση αυτή υπογραμμίζει τον τρόπο με τον οποίο η Κίνα έχει καταστεί κεντρική για την παγκόσμια παραγωγή, τις αλυσίδες εφοδιασμού και τη ζήτηση βασικών εμπορευμάτων.
Ωστόσο, το βιοτικό επίπεδο μεταξύ των δύο χωρών παραμένει διαφορετικό.
Οι προβλέψεις του ΔΝΤ τοποθετούν το κατά κεφαλήν ΑΕΠ των ΗΠΑ το 2026 σε πάνω από 94.000 δολάρια (79.850 ευρώ), ενώ της Κίνας κοντά στα 15.000 δολάρια (12.750 ευρώ) και παγκοσμίως σχεδόν στα 16.000 δολάρια (13.600 ευρώ).
Παρά τις δεκαετίες ταχείας επέκτασης, η οικονομία της Κίνας εξακολουθεί να αντιμετωπίζει διαρθρωτικές προκλήσεις, συμπεριλαμβανομένης της αδύναμης εγχώριας κατανάλωσης, της υψηλής ανεργίας των νέων, της επιβράδυνσης του τομέα των ακινήτων και των δημογραφικών πιέσεων που συνδέονται με τη γήρανση του πληθυσμού.
Αντιπαραθέσεις για τις αλυσίδες εφοδιασμού και τις εξαγωγές
Η πιο πρόσφατη διαμάχη για τις αλυσίδες εφοδιασμού προκλήθηκε τον Απρίλιο, όταν ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο κατηγόρησε την Κίνα για "εκφοβισμό", καθώς καθυστέρησε δεκάδες πλοία με σημαία Παναμά, αφού η χώρα της κεντρικής Αμερικής ακύρωσε συμβάσεις που επέτρεπαν σε μια θυγατρική της κινεζικής CK Hutchison στο Χονγκ Κονγκ να διαχειρίζεται δύο λιμενικούς τερματικούς σταθμούς νωρίτερα φέτος.
Οι εμπορικές εντάσεις παραμένουν στο επίκεντρο της σχέσης ΗΠΑ-Κίνας παρά τους ατέλειωτους γύρους διαπραγματεύσεων κατά το περασμένο έτος.
Αν και οι δύο χώρες ήραν ορισμένους δασμούς και εξαγωγικούς περιορισμούς στα τέλη του 2025, οι διαφωνίες συνεχίζονται για τους ημιαγωγούς, τα ηλεκτρικά οχήματα, την τεχνητή νοημοσύνη και την πρόσβαση σε κρίσιμα ορυκτά.
Ο κατάλογος των επιχειρηματικών κολοσσών που συνοδεύουν τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ στο ταξίδι του στην Κίνα υπογραμμίζει τα κύρια θέματα προς συζήτηση. Η ομάδα των περισσότερων από δώδεκα κορυφαίων στελεχών περιλαμβάνει τον Ίλον Μασκ, τον απερχόμενο διευθύνοντα σύμβουλο της Apple Τιμ Κουκ και τον διευθύνοντα σύμβουλο της Nvidia Τζένσεν Χουάνγκ.
Η κυβέρνηση Τραμπ έχει περιορίσει τις πωλήσεις των τσιπ τεχνητής νοημοσύνης H200 της Nvidia στην Κίνα επικαλούμενη την πιθανή χρήση τους για στρατιωτικούς σκοπούς. Οι εξαγωγές περιορίζονται υπό μια σειρά προϋποθέσεων, όπως δοκιμές από τρίτους για την επιβεβαίωση των δυνατοτήτων απόδοσης πριν από την αποστολή σε κινέζους πελάτες.
Από τότε η Nvidia ασκεί έντονες πιέσεις στον Λευκό Οίκο για την άρση των περιορισμών.
Συνολικά, η Ουάσινγκτον κατηγορεί το Πεκίνο ότι χρησιμοποιεί κρατικές επιδοτήσεις και σφιχτή βιομηχανική πολιτική για να στρεβλώσει τις παγκόσμιες αγορές, ενώ Κινέζοι αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι οι αμερικανικοί έλεγχοι των εξαγωγών έχουν σχεδιαστεί για να επιβραδύνουν την τεχνολογική ανάπτυξη της Κίνας.
Τα συναλλαγματικά αποθέματα της Κίνας
Το Πεκίνο διατηρεί σημαντική οικονομική δύναμη "πυρός" καθώς συνεχίζει να αναπτύσσεται.
Με βάση τα στοιχεία της κινεζικής Κρατικής Διοίκησης Συναλλάγματος και τις αναφορές του κρατικού πρακτορείου ειδήσεων Xinhua, τα συναλλαγματικά αποθέματα της Κίνας παραμένουν τα υψηλότερα στον κόσμο και ξεπερνούν τα 3,2 τρισ. δολάρια (2,8 δισ. ευρώ).
Τα κεφάλαια αυτά παρέχουν στους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής σημαντική ικανότητα για τη διαχείριση της χρηματοπιστωτικής μεταβλητότητας και τη στήριξη του κινεζικού γιουάν.
Οι ΗΠΑ διαθέτουν συγκριτικά μικρότερα αποθέματα, αλλά εξακολουθούν να επωφελούνται από την παγκόσμια κυριαρχία του δολαρίου, το οποίο παραμένει το κύριο νόμισμα που χρησιμοποιείται στο διεθνές εμπόριο και στα αποθέματα των κεντρικών τραπεζών.
Τα αποθέματα χρυσού αντικατοπτρίζουν μια άλλη διάσταση της αντιπαλότητας. Σύμφωνα με το Παγκόσμιο Συμβούλιο Χρυσού, οι ΗΠΑ εξακολουθούν να κατέχουν επισήμως το μεγαλύτερο εθνικό απόθεμα χρυσού με πάνω από 8.100 τόνους.
Παρ' όλα αυτά, η Κίνα έχει επεκτείνει σταθερά τα δικά της αποθέματα τα τελευταία χρόνια, και ταυτόχρονα επιδιώκει να διαφοροποιήσει τα περιουσιακά στοιχεία που κατέχει σε δολάρια και να ενισχύσει τη μακροπρόθεσμη εμπιστοσύνη στο γουάν.
Από αυτόν τον μήνα, η Λαϊκή Τράπεζα της Κίνας βρίσκεται σε ένα σερί αγορών 18 μηνών, το οποίο είναι το μεγαλύτερο αδιάκοπο αγοραστικό σερί της κινεζικής κεντρικής τράπεζας σε χρυσό. Οι συνολικές τοποθετήσεις έχουν σημειώσει νέα ρεκόρ και ανέρχονται σε πάνω από 2.300 τόνους.
Η τεχνητή νοημοσύνη και οι στρατιωτικές δαπάνες
Ο οικονομικός ανταγωνισμός μεταξύ Ουάσινγκτον και Πεκίνου είναι επίσης όλο και πιο άρρηκτα συνδεδεμένος με τη στρατιωτική και τεχνολογική αντιπαλότητα.
Σύμφωνα με στοιχεία που δημοσίευσε τον περασμένο μήνα το Διεθνές Ινστιτούτο Ερευνών για την Ειρήνη της Στοκχόλμης (SIPRI), οι τρεις χώρες με τις μεγαλύτερες στρατιωτικές δαπάνες στον κόσμο παραμένουν οι ΗΠΑ, η Κίνα και η Ρωσία αντίστοιχα και μαζί αντιπροσωπεύουν το 51% του παγκόσμιου συνόλου.
Το 2025, οι ΗΠΑ δαπάνησαν 954 δισεκατομμύρια δολάρια (810,3 δισεκατομμύρια ευρώ), τα οποία στην πραγματικότητα ήταν περίπου 7,5% χαμηλότερα από το προηγούμενο έτος, αλλά μόνο επειδή δεν εγκρίθηκε νέα οικονομική βοήθεια προς την Ουκρανία.
Η χώρα εξακολουθεί να αυξάνει τις επενδύσεις σε πυρηνικές και συμβατικές στρατιωτικές δυνατότητες με στόχο τη διατήρηση της κυριαρχίας στο δυτικό ημισφαίριο και την αποτροπή της Κίνας στον Ινδο-Ειρηνικό, που αποτελούν δηλωμένες προτεραιότητες της νέας Στρατηγικής Εθνικής Ασφάλειας των ΗΠΑ.
Οι δαπάνες που εγκρίθηκαν από το αμερικανικό Κογκρέσο για το τρέχον έτος έχουν ήδη ξεπεράσει το 1 τρισεκατομμύριο δολάρια (849,4 δισ. ευρώ), γεγονός που αντιπροσωπεύει αύξηση άνω του 5% από το 2025, και θα μπορούσαν να εκτοξευθούν περαιτέρω σε 1,5 τρισεκατομμύρια δολάρια (1,275 εκατ. ευρώ) το 2027, εάν γίνει δεκτή η τελευταία πρόταση προϋπολογισμού του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ.
Το SIPRI εκτιμά ότι ο αμυντικός προϋπολογισμός της Κίνας για το 2025 ήταν περίπου 336 δισ. δολάρια, αλλά αρκετοί αναλυτές πιστεύουν ότι οι ευρύτερες δαπάνες που σχετίζονται με την ασφάλεια μπορεί τεχνικά να ωθήσουν το πραγματικό ποσό υψηλότερα.
Η Κίνα εκσυγχρόνισε ταχέως τον στρατό της την τελευταία δεκαετία, επεκτείνοντας τη ναυτική ικανότητα, τα πυραυλικά συστήματα και τις δυνατότητες κυβερνοπολέμου, ενώ οι ΗΠΑ εξακολουθούν να διατηρούν σημαντικό πλεονέκτημα μέσω του παγκόσμιου δικτύου συμμαχιών τους, συμπεριλαμβανομένων των συνεργασιών του ΝΑΤΟ και των δεσμών ασφαλείας σε όλο τον Ινδο-Ειρηνικό με την Ιαπωνία, τη Νότια Κορέα και την Αυστραλία.
Η Ταϊβάν παραμένει το πιο ευαίσθητο ζήτημα στη σχέση των δύο χωρών. Το Πεκίνο θεωρεί το αυτοδιοικούμενο νησί ως μέρος της επικράτειάς του και έχει επανειλημμένα επικρίνει τη στρατιωτική βοήθεια των ΗΠΑ προς την Ταϊπέι.
Η Ουάσινγκτον υποστηρίζει ότι η διατήρηση της σταθερότητας στα Στενά της Ταϊβάν είναι ουσιώδης για την περιφερειακή ασφάλεια και τις παγκόσμιες εμπορικές ροές, ιδίως λόγω του κεντρικού ρόλου της Ταϊβάν στην προηγμένη παραγωγή ημιαγωγών.
Η τεχνολογία, και συγκεκριμένα η τεχνητή νοημοσύνη, έχει αναδειχθεί ίσως ως το πλέον καθοριστικό πεδίο ανταγωνισμού.
Οι ΗΠΑ διατηρούν σημαντικά πλεονεκτήματα στον προηγμένο σχεδιασμό τσιπ, την αεροδιαστημική, το λογισμικό και την ερευνητική ικανότητα. Εν τω μεταξύ, η Κίνα έχει αναδειχθεί σε κυρίαρχη δύναμη στις μπαταρίες ηλεκτρικών οχημάτων, στις υποδομές ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, στον τηλεπικοινωνιακό εξοπλισμό και στη βιομηχανική μεταποίηση.
Σύμφωνα με εκθέσεις των Bruegel και SNE Research, οι κινεζικές εταιρείες αντιπροσωπεύουν πλέον περισσότερο από το 90% της παγκόσμιας παραγωγικής ικανότητας ηλιακών φωτοβολταϊκών και πάνω από το 70% της παγκόσμιας αγοράς μπαταριών ηλεκτρικών οχημάτων.
Οι τομείς αυτοί θεωρούνται από το Πεκίνο ως στρατηγικά σημαντικοί για τη μελλοντική οικονομική επιρροή.
Ταυτόχρονα, η Ουάσινγκτον έχει αυστηροποιήσει τους περιορισμούς στις εξαγωγές προηγμένων ημιαγωγών εν μέσω ανησυχιών σχετικά με την τεχνητή νοημοσύνη και τις στρατιωτικές εφαρμογές.
Η επιτυχία της επίσκεψης Τραμπ είναι επομένως πιθανό να κριθεί λιγότερο από τις άμεσες συμφωνίες που θα επιτευχθούν και περισσότερο από το κατά πόσον θα συμβάλλει στην αποτροπή περαιτέρω επιδείνωσης των σχέσεων μεταξύ δύο δυνάμεων των οποίων η αντιπαλότητα διαμορφώνει όλο και περισσότερο τις εξελίξεις στο παγκόσμιο εμπόριο, τις επενδύσεις και την ασφάλεια.
Οι ΗΠΑ παραμένουν η κυρίαρχη στρατιωτική και οικονομική δύναμη, υποστηριζόμενες από τον παγκόσμιο ρόλο του δολαρίου και το βάθος των αμερικανικών κεφαλαιαγορών.
Η Κίνα, ωστόσο, έχει εξελιχθεί σε έναν συστημικό ανταγωνιστή με βιομηχανική κλίμακα, εξαγωγική εμβέλεια και κρατικά υποστηριζόμενη επενδυτική ικανότητα για να επηρεάσει τις αλυσίδες εφοδιασμού, τις υποδομές και τις γεωπολιτικές εξελίξεις παγκοσμίως.
Για το Πεκίνο, η σύνοδος κορυφής προσφέρει μια ευκαιρία να προβάλει εμπιστοσύνη και σταθερότητα εν μέσω της ευρύτερης διεθνούς αβεβαιότητας. Για την Ουάσινγκτον, αποτελεί μια δοκιμασία για το κατά πόσον οι ΗΠΑ μπορούν να συνεχίσουν να διαμορφώνουν τους οικονομικούς και στρατηγικούς κανόνες ενός όλο και περισσότερο πολυπολικού κόσμου.