Αντικυκλώνας από τη βόρεια Αφρική παγιδεύει ζέστη στη δυτική Ευρώπη: 38°C στη Μπανταχόθ, ρεκόρ στο Σανταντέρ, νεκροί στη Γαλλία, η νέα κανονικότητα.
Ο Μάιος ξεκίνησε με δροσιά. Κατά τις πρώτες του εβδομάδες, οι θερμοκρασίες στην Ισπανία κινήθηκαν κάτω από τα συνηθισμένα επίπεδα σχεδόν σε όλη τη χώρα. Τίποτα δεν προμήνυε αυτό που θα ακολουθούσε. Από τις 19 Μαΐου, όμως, τα θερμόμετρα ανεβαίνουν σταθερά, μέχρι που έφτασαν σε τιμές που, υπό κανονικές συνθήκες, αντιστοιχούν στην καρδιά του καλοκαιριού.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Ο υπεύθυνος είναι ένα σύστημα υψηλών πιέσεων που εκτείνεται από τη βόρεια Αφρική μέχρι τα βρετανικά νησιά και το οποίο οι μετεωρολόγοι αποκαλούν αντικυκλωνική ράχη ή, σε πιο απλή γλώσσα, θόλο καύσωνα.
Ο μηχανισμός είναι απλός: αυτός ο αντικυκλώνας λειτουργεί σαν καπάκι που εμποδίζει την ανανέωση του αέρα, τον αναγκάζει να κατέρχεται και, καθώς συμπιέζεται, τον θερμαίνει ακόμη περισσότερο. Το αποτέλεσμα είναι μια αποπνικτική ατμόσφαιρα που δεν αφήνει περιθώριο ανάσας επί μέρες και που, σε ορισμένα σημεία, συνεπάγεται μια ανωμαλία έως και 15ºC σε σχέση με τις συνηθισμένες τιμές για αυτή την εποχή του χρόνου. Με άλλα λόγια: η ζέστη που κανονικά θα περιμέναμε τον Ιούλιο ή τον Αύγουστο έχει φτάσει δύο μήνες νωρίτερα.
Η AEMET υπενθύμισε ότι στο αεροδρόμιο του Σανταντέρ, με δεδομένα από το 1954, οι 30ºC είχαν ξεπεραστεί πριν από τον Ιούνιο μόνο σε δύο ημέρες. Φέτος έχουν ήδη φτάσει τις έξι. Στο παρατηρητήριο Badajoz-Aeropuerto, με 71 χρόνια καταγραφών, η θερμοκρασία ξεπέρασε τους 38ºC τον Μάιο για πρώτη φορά σε όλη τη χρονοσειρά.
Η ανωμαλία δεν γνωρίζει γεωγραφικά όρια: το φαινόμενο πλήττει εξίσου το νοτιοδυτικό τμήμα της χερσονήσου, τις βόρειες ακτές στον Κανταβρικό, την κοιλάδα του Έβρου και μεγάλο μέρος της δυτικής Ευρώπης.
Πού είναι πιο έντονη η ζέστη και τι να περιμένουμε τις επόμενες ημέρες
Στο εσωτερικό της Ισπανίας, η ζέστη κατανέμεται άνισα, με λίγες όμως γωνιές να μένουν στο απυρόβλητο. Το νοτιοδυτικό τεταρτημόριο καταγράφει εδώ και μέρες μέγιστες θερμοκρασίες μεταξύ 37 και 39ºC, ενώ σε ορισμένα σημεία του νότου δεν αποκλείεται να αγγίξουν τους 40ºC κατά το δεύτερο μισό της εβδομάδας. Οι επαρχίες της Μπανταχόθ, της Σεβίλλης, της Κόρδοβας, της Χαέν, του Τολέδο και της Σαραγόσα βρίσκονται μεταξύ των πιο δοκιμαζόμενων.
Η κοιλάδα του Έβρου, που ιστορικά θεωρείται μία από τις πιο καυτές περιοχές της Ιβηρικής, επιβεβαιώνει ξανά τη φήμη της. Το πιο εντυπωσιακό σε αυτό το επεισόδιο, όμως, είναι όσα συμβαίνουν στον βορρά. Το Μπιλμπάο πλησιάζει τις υψηλότερες θερμοκρασίες που έχουν καταγραφεί ποτέ εκεί μήνα Μάιο. Στην Κανταβρία, την Αστούρια και τη νότια Γαλικία καταγράφονται επίσης επίπεδα πολύ πάνω από το συνηθισμένο.
Οι προβλέψεις για το υπόλοιπο της εβδομάδας δείχνουν μια μικρή ύφεση στο άκρο βορειοδυτικά, αλλά ενίσχυση της ζέστης προς τα ανατολικά: την Παρασκευή η θερμοκρασία θα μπορούσε να φτάσει τους 36ºC στη Μαδρίτη, τους 38ºC στη Σεβίλλη και έως 39ºC στη Λέιδα και τη Σαραγόσα. Αν υπάρξει ανάπαυλα, δεν θα έρθει πριν από το Σαββατοκύριακο. Έτσι θα αποχαιρετήσει η Ισπανία τον Μάιο και θα υποδεχτεί τον Ιούνιο.
Ένας παράγοντας που οι ειδικοί υπογραμμίζουν με έμφαση είναι οι λεγόμενες τροπικές νύχτες, όταν το θερμόμετρο δεν πέφτει κάτω από τους 20ºC. Σε επαρχίες όπως το Κάδιθ, η Σεβίλλη ή η Βαρκελώνη, οι ελάχιστες θερμοκρασίες θα κινούνται γύρω ή πάνω από αυτό το όριο επί αρκετές συνεχόμενες νύχτες.
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο η αποπνικτική ζέστη: όταν το σώμα δεν καταφέρνει να ανακάμψει κατά τη διάρκεια του ύπνου, το θερμικό στρες συσσωρεύεται μέρα με τη μέρα. Οι γιατροί προειδοποιούν ότι αυτές οι νύχτες χωρίς ανακούφιση, περισσότερο κι από τις μεσημεριανές κορυφώσεις, είναι εκείνες που έχουν τον μεγαλύτερο αντίκτυπο στη δημόσια υγεία, ιδιαίτερα στους ηλικιωμένους και τους χρόνιους ασθενείς.
Η Ευρώπη σε επιφυλακή: ρεκόρ και τα πρώτα θύματα
Το επεισόδιο δεν γνωρίζει σύνορα. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπου τέτοιες θερμοκρασίες είναι πολύ πιο σπάνιες απ’ ό,τι στον ευρωπαϊκό Νότο, ο υδράργυρος έφτασε τους 34,8ºC στο Kew Gardens, στο Λονδίνο, ξεπερνώντας το προηγούμενο ρεκόρ Μαΐου των 32,8ºC που είχε καταγραφεί το 1922 και ισοφαριστεί το 1944.
Την επόμενη ημέρα, το όριο ξεπεράστηκε ξανά με 35,1ºC και η χώρα έχει ζήσει διαδοχικές τροπικές νύχτες, κάτι σχεδόν πρωτοφανές για αυτόν τον μήνα.
Η Γαλλία έχει βιώσει την πιο σκληρή όψη του επεισοδίου. Ο υδράργυρος έφτασε τους 35ºC κοντά στο Λονδίνο και θα μπορούσε να αγγίξει τους 39ºC σε ορισμένες περιοχές της Γαλλίας και της Ισπανίας. Οι γαλλικές αρχές κήρυξαν σε πορτοκαλί συναγερμό, κάτι πρωτόγνωρο για τον Μάιο, αρκετές δυτικές επαρχίες της χώρας. Στη Γαλλία δύο άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους ενώ έκαναν αθλητική δραστηριότητα, ένας την Κυριακή στο Παρίσι και ένας τη Δευτέρα στη Λυών. Και στην Ιταλία καταγράφονται θερμοκρασίες-ρεκόρ για τον Μάιο.
Η εβδομάδα από τις 25 έως τις 31 Μαΐου 2026 μπορεί να περάσει στην κλιματική ιστορία της Ευρώπης για τις εξαιρετικά υψηλές τιμές που σημειώθηκαν, πολύ πάνω ακόμη και από τα τυπικά επίπεδα του καλοκαιριού. Οι μετεωρολόγοι προειδοποιούν ότι οι θερμοκρασίες εκτοξεύονται 12ºC έως 16ºC πάνω από τις μακροπρόθεσμες κλιματικές κανονικές τιμές, ενώ τα αέρια του θερμοκηπίου συνεχίζουν να υπερθερμαίνουν τον πλανήτη.
Το ερώτημα που θέτουν πολλοί είναι αν τέτοια επεισόδια ήταν συνηθισμένα παλαιότερα. Η απάντηση έχει αποχρώσεις. Οι ανοιξιάτικοι καύσωνες υπήρχαν πάντα, αλλά η ένταση, η έκταση και η διάρκειά τους είναι σήμερα διαφορετικές.
Οι μελέτες απόδοσης του κλίματος εκτιμούν ότι οι καύσωνες του Ιουνίου στην Ευρώπη είναι σήμερα περίπου δέκα φορές πιθανότεροι απ’ ό,τι σε προβιομηχανικές συνθήκες, και η ίδια τάση αρχίζει να γίνεται ορατή και τον Μάιο. Αυτό που παλαιότερα ήταν σύντομες εξάρσεις ανοιξιάτικης ζέστης μετατρέπεται, σταδιακά, στο νέο σημείο εκκίνησης.