Αντικυκλώνας από τη βόρεια Αφρική παγιδεύει ζέστη στη δυτική Ευρώπη: 38°C στη Μπανταχόθ, ρεκόρ στη Σανταντέρ, νεκροί στη Γαλλία· δεν είναι εξαίρεση αλλά νέο πρότυπο.
Ο Μάιος ξεκίνησε δροσερός. Τις πρώτες του εβδομάδες, οι θερμοκρασίες στην Ισπανία κινήθηκαν κάτω από τα συνήθη επίπεδα σχεδόν σε όλη τη χώρα. Τίποτα δεν προμήνυε αυτό που θα ακολουθούσε. Από τις 19 Μαΐου όμως, τα θερμόμετρα ανεβαίνουν σταθερά, φτάνοντας τιμές που, υπό κανονικές συνθήκες, αντιστοιχούν στην καρδιά του καλοκαιριού.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Υπεύθυνο είναι ένα σύστημα υψηλών πιέσεων που εκτείνεται από τη βόρεια Αφρική έως τα βρετανικά νησιά και το οποίο οι μετεωρολόγοι αποκαλούν αντικυκλωνική ράχη ή, σε πιο απλή γλώσσα, θόλο καύσωνα.
Ο μηχανισμός είναι απλός: αυτός ο αντικυκλώνας λειτουργεί σαν καπάκι που εμποδίζει την ανανέωση του αέρα, τον αναγκάζει να κατεβαίνει και, καθώς συμπιέζεται, τον θερμαίνει ακόμη περισσότερο. Το αποτέλεσμα είναι μια αποπνικτική ατμόσφαιρα που δεν αφήνει περιθώριο ανάσας για ημέρες και που, σε ορισμένα σημεία, συνεπάγεται μια ανωμαλία έως και 15°C σε σχέση με τις συνήθεις τιμές για αυτή την εποχή του χρόνου. Με άλλα λόγια, η ζέστη που θα περίμενε κανείς τον Ιούλιο ή τον Αύγουστο έφτασε δύο μήνες νωρίτερα.
Η AEMET, η ισπανική μετεωρολογική υπηρεσία, υπενθύμισε ότι στο αεροδρόμιο του Σανταντέρ, με δεδομένα από το 1954, μόνο σε δύο ημέρες πριν από τον Ιούνιο είχε καταγραφεί θερμοκρασία πάνω από 30°C. Φέτος οι ημέρες αυτές είναι ήδη έξι. Στο μετεωρολογικό παρατηρητήριο του αεροδρομίου της Μπανταχόθ, με 71 χρόνια καταγραφών, η θερμοκρασία ξεπέρασε τους 38°C τον Μάιο για πρώτη φορά σε ολόκληρη τη χρονοσειρά.
Η ανωμαλία δεν κάνει διακρίσεις γεωγραφίας: το επεισόδιο πλήττει εξίσου το νοτιοδυτικό τμήμα της χερσονήσου, τον κανταβρικό βορρά, την κοιλάδα του Έβρου και μεγάλο μέρος της δυτικής Ευρώπης.
Πού η ζέστη είναι πιο έντονη και τι να αναμένουμε τις επόμενες ημέρες
Στο εσωτερικό της Ισπανίας, η ζέστη κατανέμεται άνισα, με λίγες μόνο περιοχές να μένουν ανεπηρέαστες. Το νοτιοδυτικό τεταρτημόριο καταγράφει εδώ και ημέρες μέγιστες θερμοκρασίες μεταξύ 37 και 39°C, ενώ σε ορισμένα σημεία του νότου ενδέχεται να αγγίξουν τους 40°C κατά το δεύτερο μισό της εβδομάδας. Μπανταχόθ, Σεβίλλη, Κόρδοβα, Χαέν, Τολέδο και Σαραγόσα συγκαταλέγονται στις πλέον πληγείσες επαρχίες.
Η κοιλάδα του Έβρου, που έχει παράδοση ως μία από τις θερμότερες περιοχές της χερσονήσου, επιβεβαιώνει ξανά τη φήμη της. Το πιο εντυπωσιακό σε αυτό το επεισόδιο όμως είναι όσα συμβαίνουν στον βορρά. Το Μπιλμπάο πλησιάζει τις υψηλότερες θερμοκρασίες που έχουν καταγραφεί ποτέ εκεί σε μήνα Μάιο. Η Κανταβρία, η Αστούρια και η ενδοχώρα της Γαλικίας κινούνται επίσης σε επίπεδα έξω από τα συνηθισμένα.
Οι προβλέψεις για το υπόλοιπο της εβδομάδας δείχνουν μια ελαφρά υποχώρηση στο ακραίο βορειοδυτικό τμήμα, αλλά ενίσχυση προς τα ανατολικά: την Παρασκευή η θερμοκρασία θα μπορούσε να φτάσει τους 36°C στη Μαδρίτη, τους 38°C στη Σεβίλλη και έως 39°C στη Λιέιδα και τη Σαραγόσα. Αν υπάρξει ανάπαυλα, δεν θα έρθει πριν από το Σαββατοκύριακο. Έτσι θα αποχαιρετήσει η Ισπανία τον Μάιο και θα υποδεχθεί τον Ιούνιο.
Ένας παράγοντας που οι ειδικοί υπογραμμίζουν με έμφαση είναι οι τροπικές νύχτες, εκείνες δηλαδή κατά τις οποίες το θερμόμετρο δεν πέφτει κάτω από τους 20°C. Σε επαρχίες όπως το Κάδιθ, η Σεβίλλη ή η Βαρκελώνη, οι ελάχιστες θερμοκρασίες θα κινούνται γύρω από αυτό το όριο ή θα το ξεπερνούν για αρκετές συνεχόμενες ημέρες.
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο η αποπνικτική ζέστη: όταν ο οργανισμός δεν καταφέρνει να ανακάμψει κατά τη διάρκεια του ύπνου, το θερμικό στρες συσσωρεύεται μέρα με τη μέρα. Οι γιατροί προειδοποιούν ότι είναι ακριβώς αυτές οι νύχτες χωρίς ανακούφιση, περισσότερο και από τις ημερήσιες αιχμές, που έχουν τη μεγαλύτερη επίπτωση στη δημόσια υγεία, ιδίως στους ηλικιωμένους και σε άτομα με χρόνια νοσήματα.
Η Ευρώπη σε επιφυλακή: ρεκόρ και τα πρώτα θύματα
Το επεισόδιο δεν γνωρίζει σύνορα. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπου τέτοιες θερμοκρασίες είναι πολύ πιο σπάνιες απ’ ό,τι στον νότο της Ευρώπης, η θερμοκρασία έφτασε τους 34,8°C στους Κήπους του Κιου, στο Λονδίνο, ξεπερνώντας το προηγούμενο ρεκόρ Μαΐου των 32,8°C που είχε καταγραφεί το 1922 και ισοφαριστεί το 1944.
Την επόμενη ημέρα το ρεκόρ καταρρίφθηκε ξανά με 35,1°C, ενώ η χώρα μετρά πλέον αρκετές διαδοχικές νύχτες με τροπικές συνθήκες, κάτι σχεδόν πρωτοφανές για τον συγκεκριμένο μήνα.
Η Γαλλία βιώνει την πιο σκληρή όψη του φαινομένου. Ο υδράργυρος έφτασε τους 35°C κοντά στο Λονδίνο και ενδέχεται να αγγίξει τους 39°C σε ορισμένες περιοχές της Γαλλίας και της Ισπανίας. Οι γαλλικές αρχές έθεσαν σε πορτοκαλί συναγερμό, κάτι πρωτοφανές για μήνα Μάιο, αρκετά διαμερίσματα στα δυτικά της χώρας. Στη Γαλλία δύο άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους ενώ έκαναν άσκηση, ο ένας την Κυριακή στο Παρίσι και ο άλλος τη Δευτέρα στη Λιόν. Στην Ιταλία επίσης καταγράφονται θερμοκρασίες-ρεκόρ για μήνα Μάιο.
Η εβδομάδα από 25 έως 31 Μαΐου 2026 μπορεί να μείνει στην ιστορία του ευρωπαϊκού κλίματος για τις ιδιαίτερα υψηλές τιμές που καταγράφηκαν, οι οποίες ξεπερνούν κατά πολύ τις ήδη υψηλές τιμές του καλοκαιριού. Οι μετεωρολόγοι προειδοποιούν ότι οι θερμοκρασίες εκτοξεύονται μεταξύ 12°C και 16°C πάνω από τις μακροπρόθεσμες κλιματικές κανονικές τιμές, την ώρα που τα αέρια του θερμοκηπίου συνεχίζουν να θερμαίνουν τον πλανήτη.
Το ερώτημα που θέτουν πολλοί είναι αν φαινόμενα σαν κι αυτό ήταν συνηθισμένα στο παρελθόν. Η απάντηση έχει αποχρώσεις. Τα κύματα καύσωνα την άνοιξη υπήρχαν ανέκαθεν, όμως η έντασή τους, η έκτασή τους και η διάρκειά τους είναι πλέον διαφορετικές.
Οι μελέτες κλιματικής απόδοσης εκτιμούν ότι τα κύματα καύσωνα του Ιουνίου στην Ευρώπη είναι σήμερα περίπου δέκα φορές πιο πιθανά απ’ ό,τι σε προβιομηχανικές συνθήκες, και η ίδια τάση αρχίζει να γίνεται ορατή και τον Μάιο. Αυτό που παλαιότερα ήταν σύντομες εισβολές ανοιξιάτικης ζέστης μετατρέπεται, σιγά-σιγά, σε νέο σημείο εκκίνησης.