«Αυτό που παλιότερα αποκαλούσαμε φαινόμενο του Ιουλίου εμφανίζεται τώρα στα μέσα Μαΐου», σύμφωνα με έναν μετεωρολόγο.
Η Ευρώπη προετοιμάζεται για ακόμη πιο αποπνικτικές θερμοκρασίες αυτή την εβδομάδα, μετά από ένα Σαββατοκύριακο με πρωτοφανή για Μάιο ζέστη που σάρωσε τμήματα της ηπείρου.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Οι μετεωρολόγοι της Severe Weather Europe προειδοποιούν ότι οι θερμοκρασίες εκτοξεύονται κατά 12–16°C πάνω από τις «μακροπρόθεσμες κλιματικές κανονικές τιμές», καθώς τα αέρια του θερμοκηπίου συνεχίζουν να υπερθερμαίνουν τον πλανήτη.
Οι νότιες και νοτιοδυτικές περιοχές, μεταξύ των οποίων η Πορτογαλία, η Ισπανία και η Γαλλία, αναμένεται να «βράσουν» με μέγιστες τιμές έως 38°C, ενώ μεγάλες εκτάσεις της Γαλλίας έχουν τεθεί σε μέτρια προειδοποίηση υψηλών θερμοκρασιών. Στις βόρειες χώρες, όπως η Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο, καταγράφονται μέγιστες θερμοκρασίες πάνω από 30°C.
Η γαλλική μετεωρολογική υπηρεσία Météo-France αποδίδει τις ασυνήθιστα υψηλές θερμοκρασίες σε έναν «θερμικό θόλο», ενώ και η Severe Weather Europe συμφωνεί ότι ένας «ιδιαιτέρως ανώμαλος και ισχυρός θερμικός θόλος» έχει εγκατασταθεί πάνω από τη Δυτική και την Κεντρική Ευρώπη.
«Η αέρια μάζα θα γίνει ακόμη θερμότερη τις επόμενες ημέρες σε πολλές χώρες, καθώς ο θερμικός θόλος στα ανώτερα στρώματα της ατμόσφαιρας εντείνεται περαιτέρω», η υπηρεσία πρόγνωσης αναφέρει (πηγή στα Αγγλικά). «Επειδή αυτό το μοτίβο περιορίζει την κάθετη ανάμειξη και την ανάπτυξη νεφώσεων, τόσο οι μέγιστες όσο και οι ελάχιστες θερμοκρασίες θα πλησιάσουν ή και θα σπάσουν τα ιστορικά μηνιαία ρεκόρ σε εκατοντάδες σταθμούς στη Δυτική Ευρώπη.»
Τι είναι ο θερμικός θόλος;
Γνωστός και ως «φούσκα ζέστης», ο όρος θερμικός θόλος δεν είχε πραγματικά καθιερωθεί μέχρι τη δεκαετία του 2010. Έκτοτε έχει πέσει θύμα της ταμπλοϊδοποίησης των καιρικών φαινομένων – όπως και άλλοι συχνά δραματοποιημένοι όροι, όπως «πολικός στρόβιλος» και «βόμβα χιονιού» – με αποτέλεσμα πολλοί να θεωρούν ότι είναι απλώς συνώνυμος με τον καύσωνα ή με αρκετές συνεχόμενες ημέρες υψηλών θερμοκρασιών.
Οι θερμικοί θόλοι σχηματίζονται όταν ένα σύστημα υψηλής πίεσης αναπτύσσεται στα ανώτερα επίπεδα της ατμόσφαιρας, αναγκάζοντας τον αέρα από κάτω να κατεβαίνει και να συμπιέζεται, γεγονός που αυξάνει τη θερμοκρασία στα χαμηλότερα στρώματα. Καθώς όμως ο ζεστός αέρας διαστέλλεται, δημιουργεί έναν διογκωμένο θόλο που παγιδεύει τη θερμότητα στο εσωτερικό του.
Κανονικά, οι άνεμοι μπορούν να μετακινήσουν τις περιοχές υψηλής πίεσης, όμως επειδή οι θερμικοί θόλοι εκτείνονται πολύ ψηλά στην ατμόσφαιρα, το σύστημα ουσιαστικά ακινητοποιείται.
Οι θερμικοί θόλοι συνεπώς προκαλούν σταθερά θερμοκρασίες πολύ πάνω από τα κανονικά επίπεδα, ξηραίνουν το έδαφος και αυξάνουν τον κίνδυνο δασικών πυρκαγιών.
Μία μελέτη του 2025 (πηγή στα Αγγλικά) που δημοσιεύτηκε στα Πρακτικά της Εθνικής Ακαδημίας Επιστημών (Proceedings of the National Academy of Sciences) διαπίστωσε ότι τα ατμοσφαιρικά μοτίβα που «εγκλωβίζουν» τα ακραία καιρικά φαινόμενα, όπως οι θερμικοί θόλοι και οι πλημμύρες, έχουν σχεδόν τριπλασιαστεί από τη δεκαετία του 1950 εξαιτίας της ανθρωπογενούς κλιματικής αλλαγής.
Είναι το ίδιο οι καύσωνες και οι θερμικοί θόλοι;
Η βρετανική μετεωρολογική υπηρεσία Met Office ορίζει τον καύσωνα ως «παρατεταμένη περίοδο ζεστού καιρού σε σχέση με τις συνήθεις συνθήκες της περιοχής για την εποχή, η οποία μπορεί να συνοδεύεται από υψηλή υγρασία».
Άρα, ακόμη κι αν βιώνετε πολλές συνεχόμενες ημέρες υψηλών θερμοκρασιών, αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι επικρατεί καύσωνας.
Αυτό σημαίνει επίσης ότι οι καύσωνες και οι θερμικοί θόλοι δεν ταυτίζονται· οι θερμικοί θόλοι όμως μπορούν συχνά να προκαλέσουν καύσωνα, παγιδεύοντας τη ζέστη και ανεβάζοντας τη θερμοκρασία.
Γίνονται οι καύσωνες του Μαΐου η «νέα κανονικότητα»;
Σύμφωνα με την Υπηρεσία Κλιματικής Αλλαγής Copernicus (C3S) της ΕΕ, το 2025 ήταν το τρίτο θερμότερο έτος που έχει καταγραφεί, τόσο παγκοσμίως όσο και στην Ευρώπη. Τα τρία τελευταία χρόνια – 2024, 2023 και 2025, με αυτή τη σειρά – ήταν τα θερμότερα που έχουν καταγραφεί ποτέ σε παγκόσμιο επίπεδο.
Πέρυσι, οι θερμοκρασίες ξεπέρασαν τους 40°C σε δεκάδες χώρες, οδηγώντας κράτη σε ξηρασία, πυροδοτώντας δασικές πυρκαγιές και προκαλώντας χιλιάδες θανάτους. Ερευνητές του Imperial College London και της London School of Hygiene & Tropical Medicine εξέτασαν 854 ευρωπαϊκές πόλεις και κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η κλιματική αλλαγή ευθυνόταν για το 68% από τους εκτιμώμενους 24.400 θανάτους από ζέστη το περσινό καλοκαίρι, καθώς αύξησε τις θερμοκρασίες έως και κατά 3,6°C.
Οι χώρες που επλήγησαν περισσότερο από έναν μεμονωμένο καύσωνα ήταν η Ρουμανία, η Βουλγαρία, η Ελλάδα και η Κύπρος, όπου από τις 21 έως τις 27 Ιουλίου σημειώθηκαν εκτιμώμενοι 950 θάνατοι από ζέστη, με τις θερμοκρασίες έως και 6°C πάνω από τον μέσο όρο. Αυτό αντιστοιχεί σε περίπου 11 θανάτους την ημέρα ανά εκατομμύριο κατοίκους.
Η Ιωάννα Βεργίνη από τη WFY24, μετεωρολόγος, λέει στο Euronews Earth ότι το ευρωπαϊκό καλοκαίρι δεν γίνεται μόνο θερμότερο, αλλά επιμηκύνεται και στα δύο άκρα του.
«Αυτό που παλιότερα θεωρούσαμε φαινόμενο του Ιουλίου εμφανίζεται πλέον στα μέσα Μαΐου», προειδοποιεί.
«Μελέτες απόδοσης κλίματος εκτιμούν ότι οι καύσωνες του Ιουνίου στην Ευρώπη είναι σήμερα περίπου 10 φορές πιο πιθανοί απ’ ό,τι σε προ-βιομηχανικές συνθήκες, και η ίδια τάση αρχίζει να γίνεται ορατή και για τον Μάιο».