Οι χώρες που βυθίζονται πλησιάζουν στη δικαιοσύνη για τις ζημιές από τα ορυκτά καύσιμα, καθώς ο ΟΗΕ στηρίζει ιστορική απόφαση για το κλίμα.
Παρά τις προσπάθειες των ΗΠΑ να αποσυρθεί, ένα ιστορικό ψήφισμα σχετικά με τις νομικές υποχρεώσεις των κρατών να προστατεύουν τον πλανήτη από την κλιματική αλλαγή πέρασε ένα κρίσιμο επόμενο στάδιο.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ ψήφισε με συντριπτική πλειοψηφία την Τετάρτη (20 Μαΐου) υπέρ ισχυρών μέτρων για τον περιορισμό της κλιματικής αλλαγής, παρά την έντονη εκστρατεία κατά του ψηφίσματος από χώρες παραγωγούς ορυκτών καυσίμων.
Το 193μελές παγκόσμιο σώμα ενέκρινε ένα μη δεσμευτικό ψήφισμα που επικυρώνει την ιστορική γνωμοδότηση του ανώτατου δικαστηρίου του ΟΗΕ, τον περασμένο Ιούλιο, σύμφωνα με την οποία η αποτυχία των κρατών να προστατεύσουν τον πλανήτη από την κλιματική αλλαγή συνιστά παραβίαση του διεθνούς δικαίου.
«Το ανώτατο δικαστήριο του κόσμου μίλησε. Σήμερα, η Γενική Συνέλευση απάντησε», ανέφερε σε δήλωσή του ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες. «Πρόκειται για μια ισχυρή επιβεβαίωση του διεθνούς δικαίου, της κλιματικής δικαιοσύνης, της επιστήμης και της ευθύνης των κρατών να προστατεύουν τους ανθρώπους από την κλιματική κρίση που κλιμακώνεται».
Το ψήφισμα όχι μόνο επαναβεβαιώνει την απόφαση του Διεθνούς Δικαστηρίου Δικαιοσύνης σχετικά με τις νομικές υποχρεώσεις των κρατών για την κλιματική αλλαγή, συμπεριλαμβανομένης της μείωσης της κλιματικής τους επιβάρυνσης και της αντιμετώπισης των ορυκτών καυσίμων, αλλά διασφαλίζει επίσης ότι θα υπάρξει διαδικασία για την προώθηση της συμμόρφωσης με την απόφαση.
Ποιες χώρες αντιτάχθηκαν στο μέτρο για την προστασία του κλίματος;
Η ψηφοφορία ήταν 141-8, με 28 αποχές. Οι ΗΠΑ, η Ρωσία, το Ιράν και η Σαουδική Αραβία – ορισμένες από τις χώρες με την υψηλότερη παραγωγή πετρελαίου και μεγάλους εκπομπούς αερίων του θερμοκηπίου – αντιτάχθηκαν στο μέτρο. Η κλιματική αλλαγή προκαλείται κυρίως από την καύση άνθρακα, πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Το κείμενο προβλέπει, μεταξύ άλλων, την υιοθέτηση εθνικού σχεδίου δράσης για το κλίμα με στόχο τον περιορισμό της αύξησης της παγκόσμιας θερμοκρασίας κάτω από τους 1,5 βαθμούς Κελσίου, τη σταδιακή κατάργηση των επιδοτήσεων για την έρευνα, παραγωγή και εκμετάλλευση ορυκτών καυσίμων και την προτροπή προς όσους παραβιάζουν τις δεσμεύσεις τους να παρέχουν «πλήρη αποζημίωση» για τις ζημιές.
Η Συμφωνία των Παρισίων για το κλίμα του 2015 έθεσε ως στόχο τον περιορισμό της υπερθέρμανσης στον 1,5°C σε σχέση με τα προβιομηχανικά επίπεδα, δηλαδή τα μέσα του 19ου αιώνα, εμπνέοντας το σύνθημα «1,5 για να μείνουμε ζωντανοί». Σήμερα όμως οι επιστήμονες λένε ότι ακόμη και το πιο αισιόδοξο σενάριο εξακολουθεί να υπερβαίνει αυτό το χαρακτηριστικό όριο θερμοκρασίας.
Το ψήφισμα του ΟΗΕ αρχικά περιελάμβανε πιο αυστηρή διατύπωση από τη γνωμοδότηση του Διεθνούς Δικαστηρίου Δικαιοσύνης, η οποία ζητούσε τη δημιουργία ενός «Διεθνούς Μητρώου Ζημιών» για την καταγραφή στοιχείων και αξιώσεων, αλλά αυτή αφαιρέθηκε έπειτα από σχεδόν δώδεκα γύρους διαβουλεύσεων, προκειμένου να εξασφαλιστεί ευρύτερη υποστήριξη.
Η υιοθέτηση του ψηφίσματος ήρθε παρά τα δημοσιεύματα του Φεβρουαρίου ότι η κυβέρνηση Τραμπ καλούσε άλλες χώρες να πιέσουν το μικρό νησιωτικό κράτος του Βανουάτου – τον αρχικό εισηγητή του σχεδίου – να το αποσύρει.
Σε οδηγίες που απεστάλησαν σε όλες τις αμερικανικές πρεσβείες και προξενεία, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ ανέφερε ότι «αντιτίθεται σθεναρά» στην πρόταση και ότι η υιοθέτησή της «θα μπορούσε να αποτελέσει σοβαρή απειλή για τη βιομηχανία των ΗΠΑ».
Την Τετάρτη, η Τάμι Μπρους, αναπληρώτρια πρέσβης των ΗΠΑ στον ΟΗΕ, εξαπέλυσε εκ νέου επίθεση κατά του μέτρου, χαρακτηρίζοντάς το «εξαιρετικά προβληματικό» και υποστηρίζοντας ότι, παρά τις αλλαγές στο σχέδιο, η Ουάσιγκτον εξακολουθεί να έχει σοβαρές νομικές και πολιτικές επιφυλάξεις.
«Το ψήφισμα περιλαμβάνει ακατάλληλες πολιτικές απαιτήσεις που αφορούν τα ορυκτά καύσιμα και άλλα ζητήματα για το κλίμα», δήλωσε η Μπρους στη συνέλευση πριν από την ψηφοφορία.
Βανουάτου: «Η ζημιά είναι πραγματική και είναι ήδη εδώ»
Ωστόσο, εκπρόσωποι από το Βανουάτου και άλλα νησιωτικά κράτη, που φοβούνται για την ίδια τους την επιβίωση λόγω των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής, δήλωσαν ότι ήταν σημαντικό η Γενική Συνέλευση να στηρίξει τη γνωμοδότηση του δικαστηρίου, η οποία έχει χαιρετιστεί ως σημείο καμπής στο διεθνές κλιματικό δίκαιο.
«Πρέπει να είμαστε ειλικρινείς μεταξύ μας για το γιατί αυτό έχει σημασία», δήλωσε πριν από την ψηφοφορία ο Όντο Τέβι, πρέσβης του Βανουάτου στον ΟΗΕ. «Έχει σημασία επειδή η ζημιά είναι πραγματική και είναι ήδη εδώ, κατά μήκος των νησιών και των ακτογραμμών μας, για τις κοινότητες που αντιμετωπίζουν ξηρασία και αποτυχημένες συγκομιδές».
Πρόσθεσε: «Τα κράτη και οι λαοί που σηκώνουν το βαρύτερο φορτίο είναι πολύ συχνά εκείνοι που συνέβαλαν λιγότερο στο πρόβλημα».
Η κίνηση του παγκόσμιου οργανισμού ακολουθεί δεκαετίες απογοήτευσης για τα κράτη του Ειρηνικού, που βλέπουν τις πατρίδες τους να εξαφανίζονται.
Στην Τουβαλού, όπου το μέσο υψόμετρο είναι μόλις δύο μέτρα πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας, πάνω από το ένα τρίτο του πληθυσμού έχει υποβάλει αίτηση για βίζα κλιματικής μετανάστευσης στην Αυστραλία, αν και κάθε χρόνο γίνεται δεκτός μόνο περιορισμένος αριθμός. Έως το 2100, μεγάλο μέρος της χώρας αναμένεται να καλύπτεται από το νερό κατά τις παλίρροιες.
Στη Ναουρού, η κυβέρνηση έχει αρχίσει να πουλά διαβατήρια σε εύπορους αλλοδαπούς – προσφέροντας πρόσβαση χωρίς βίζα σε δεκάδες χώρες – σε μια προσπάθεια να συγκεντρώσει έσοδα για ενδεχόμενες μετεγκαταστάσεις.
Ο Φέντον Λουτουνταμπούα, υπεύθυνος για τον Ειρηνικό και την Καραϊβική στην περιβαλλοντική οργάνωση 350.org, δήλωσε ότι η ψηφοφορία έφερε τις κοινότητες «πιο κοντά στο να λάβουν δικαιοσύνη για τα δεινά που έχει προκαλέσει η βιομηχανία ορυκτών καυσίμων και για τις καταστροφές που έχουν υποστεί οι ακτογραμμές μας, καθώς πληρώνουμε με τις ζωές μας και από την τσέπη μας για να ξαναχτίσουμε μετά από ακόμη έναν κυκλώνα, ακόμη μία πλημμύρα».
Ο Λουί Σαρμποννό, διευθυντής του τμήματος ΟΗΕ της Human Rights Watch, δήλωσε σε ανακοίνωσή του την Τετάρτη ότι με την επικύρωση της απόφασης του δικαστηρίου, ο ΟΗΕ «επαναβεβαίωσε τη διεθνή δέσμευση για την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων». Σημείωσε ότι αυτό συνέβη «παρά τις προσπάθειες των ΗΠΑ και άλλων πετρελαιοπαραγωγών κρατών να υπονομεύσουν τις προσπάθειες αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής».