Γεωπολιτική αβεβαιότητα, ελλείψεις προσφοράς και η πρόσφατη φορολογική μεταρρύθμιση της Κίνας απειλούν να εκτοξεύσουν τις τιμές των ηλιακών πάνελ
Κάποτε μια υπέρογκη επένδυση, προνόμιο της «οικο-ελίτ», η ηλιακή ενέργεια έχει εξελιχθεί ταχύτατα σε μία από τις φθηνότερες πηγές ηλεκτρισμού στον κόσμο. Ωστόσο, μήπως τα δεδομένα ετοιμάζονται να ανατραπούν;
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Τα φωτοβολταϊκά (PV) πάνελ, που αποτελούνται από μεμονωμένες ηλιακές κυψέλες οι οποίες μετατρέπουν το ηλιακό φως σε ηλεκτρισμό, έχουν δει τις τιμές τους να καταρρέουν κατά 90% την τελευταία δεκαετία. Σύμφωνα με την πλατφόρμα Our World In Data, το κόστος μειώνεται περίπου κατά 20% κάθε φορά που η σωρευτική παγκόσμια εγκατεστημένη ισχύς διπλασιάζεται.
Την ίδια στιγμή, η τιμή των ηλιακών μπαταριών, που επιτρέπουν στα νοικοκυριά να αποθηκεύουν ηλεκτρική ενέργεια τις ώρες αιχμής, έχει επίσης μειωθεί κατά 90% από το 2010, χάρη στις προόδους στη χημεία και την παραγωγή μπαταριών.
Η ΕΕ περιγράφει πλέον την ηλιακή ενέργεια ως το «λαμπρό αστέρι» της καθαρής μετάβασης της Ευρώπης, καθώς καλύπτει σχεδόν το ένα τέταρτο (23,4%) της κατανάλωσης ηλεκτρισμού το 2024. Τον Ιούνιο πέρυσι, η ηλιακή ενέργεια ήταν η βασική πηγή της ηλεκτροπαραγωγής στην ΕΕ.
Μέσα στον πόλεμο στο Ιράν, η ηλιακή ενέργεια βοηθά να προστατευτούν τα νοικοκυριά από τις ακραίες διακυμάνσεις των τιμών των ορυκτών καυσίμων. Πρόσφατη ανάλυση διαπίστωσε ότι η αξιοποίηση του ήλιου για παραγωγή ηλεκτρισμού εξοικονομούσε στην Ευρώπη πάνω από 100 εκατ. ευρώ την ημέρα καθ’ όλη τη διάρκεια του Μαρτίου, μειώνοντας τις εισαγωγές φυσικού αερίου.
Εάν οι τιμές παραμείνουν υψηλές, λόγω της ασφυκτικής πίεσης που ασκεί το Ιράν στα Στενά του Ορμούζ, οι ειδικοί λένε ότι αυτές οι εξοικονομήσεις θα μπορούσαν να φτάσουν τα 67,5 δισ. ευρώ έως το τέλος του έτους.
Η συνεχιζόμενη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή έχει επίσης ενισχύσει το ενδιαφέρον για την ηλεκτροποίηση των νοικοκυριών, με πολλές ενεργειακές εταιρείες σε όλη την Ευρώπη να αναφέρουν πρόσφατη έκρηξη ερωτημάτων για ηλιακά πάνελ και ηλιακές μπαταρίες.
Καθώς, όμως, η ζήτηση για ηλιακά πάνελ εκτοξεύεται, η φορολογική πολιτική τρίτων χωρών, η τιμή του ασημιού και άλλοι παράγοντες θα μπορούσαν σύντομα να πυροδοτήσουν άνοδο των τιμών.
Από πού προμηθεύεται η Ευρώπη τα ηλιακά της πάνελ;
Παρότι η ΕΕ αναγνωρίζει ότι η ηλιακή ενέργεια διαδραματίζει «σημαντικό ρόλο στη μετάβασή της προς καθαρότερη, πιο οικονομικά προσιτή και ασφαλή» ενέργεια, εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από χώρες εκτός μπλοκ για την παραγωγή φωτοβολταϊκών πάνελ.
Το 2024, η ΕΕ εισήγαγε «πράσινα» ενεργειακά προϊόντα αξίας 14,6 δισ. ευρώ, συμπεριλαμβανομένων ηλιακών πάνελ αξίας 11,1 δισ. ευρώ. Η Κίνα ήταν μακράν ο μεγαλύτερος προμηθευτής αυτών των πάνελ, καλύπτοντας το 98% των εισαγωγών.
Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας (IEA (πηγή στα Αγγλικά)), η Κίνα έχει επενδύσει περισσότερα από 50 δισ. δολάρια (43 δισ. ευρώ) σε νέα παραγωγική ικανότητα για φωτοβολταϊκά – δέκα φορές περισσότερα από την Ευρώπη – και έχει δημιουργήσει πάνω από 300.000 θέσεις εργασίας στη βιομηχανία παραγωγής φωτοβολταϊκών κατά μήκος της αλυσίδας αξίας από το 2011. Σήμερα, το μερίδιο της χώρας σε όλα τα στάδια κατασκευής ηλιακών πάνελ υπερβαίνει το 80% σε παγκόσμιο επίπεδο.
«Οι Κινέζοι κατασκευαστές έχουν φτάσει σε κλίμακα και επίπεδα κόστους που δεν μπορούν να ανταγωνιστούνται εκτός Κίνας», λέει στο Euronews Earth ο Jannik Schall της εταιρείας καθαρής τεχνολογίας 1KOMMA5°.
«Υπάρχουν εργοστάσια και σε άλλες χώρες, ακόμη και στην Ευρώπη, αλλά επικεντρώνονται μόνο στην τελική συναρμολόγηση των ηλιακών πάνελ και δεν μπορούν να ανταγωνιστούν την Κίνα από πλευράς κόστους.»
Το γεγονός ότι η Κίνα σχεδόν μονοπωλεί την αγορά ηλιακών πάνελ δεν αποδείχθηκε αδιαμφισβήτητη επιτυχία για τη χώρα, καθώς ο έντονος ανταγωνισμός οδήγησε τις εταιρείες να πουλούν κάτω από το κόστος. Έκθεση του IEA από πέρυσι έδειξε ότι οι κινεζικές εταιρείες φωτοβολταϊκών είχαν καταγράψει αθροιστικές καθαρές ζημιές περίπου 5 δισ. δολαρίων (4,3 δισ. ευρώ) από την αρχή του 2024.
Αυτό οδήγησε το υπουργείο Οικονομικών της Κίνας και τη Φορολογική Διοίκηση του κράτους να ανακοινώσουν μείζονα μεταρρύθμιση στις γενναιόδωρες επιδοτήσεις για τις ανανεώσιμες πηγές, οι οποίες είχαν σχεδιαστεί εξ αρχής για να στηρίξουν το εξωτερικό εμπόριο.
Από την 1η Απριλίου 2026, η επιστροφή ΦΠΑ 9% στις εξαγωγές ηλιακών προϊόντων καταργήθηκε, ενώ η επιστροφή ΦΠΑ 9% στα εξαγόμενα προϊόντα μπαταριών μειώθηκε σε 6%. Η επιστροφή ΦΠΑ για τα προϊόντα μπαταριών θα καταργηθεί πλήρως από την 1η Ιανουαρίου 2027.
Λίγο πριν τεθεί σε ισχύ η φορολογική μεταρρύθμιση, οι κινεζικές εξαγωγές ηλιακών πάνελ εκτοξεύτηκαν, καθώς οι χώρες έσπευσαν να προλάβουν την αύξηση των τιμών.
Η δεξαμενή σκέψης για την ενέργεια Ember (πηγή στα Αγγλικά) διαπίστωσε ότι τον Μάρτιο του 2026 αρκετές ευρωπαϊκές χώρες, μεταξύ των οποίων η Γαλλία, η Ιταλία, η Πολωνία και η Ρουμανία, κατέγραψαν ιστορικά ρεκόρ στις εισαγωγές κινεζικών ηλιακών πάνελ.
Θα αυξήσει η μεταρρύθμιση ΦΠΑ της Κίνας το κόστος της ηλιακής ενέργειας;
«Η κατάργηση και μόνο των επιστροφών ΦΠΑ στις κινεζικές εξαγωγές θα προκαλέσει αύξηση των τιμών των modules κατά περίπου 10%», λέει ο Schall στο Euronews Earth. Ο όρος solar modules είναι ο καθιερωμένος στην αγορά για μια μονάδα φωτοβολταϊκού.
Η βρετανική εφημερίδα The i προειδοποίησε ότι ένας μεγάλος εθνικός εγκαταστάτης φωτοβολταϊκών αναγκάστηκε να χρεώνει 800 λίρες (918 ευρώ) περισσότερα για μια μέση εγκατάσταση σε στέγη.
Άρα αναμένεται μια γενικευμένη αύξηση των τιμών σε όλο το φάσμα; Τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά.
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η αγορά δεν αντιδρά τόσο γρήγορα και ότι η αύξηση της τιμής των ηλιακών πάνελ δεν θα γίνει άμεσα αισθητή.
Οι αναλυτές επίσης δεν αναμένουν ότι η άνοδος του κόστους θα περιορίσει τη ζήτηση για την ηλιακή ενέργεια, δεδομένης της ανταγωνιστικής της τιμής. Ωστόσο, αυτό καταδεικνύει ότι ούτε οι ανανεώσιμες πηγές προστατεύονται πλήρως από τις πολυπλοκότητες της γεωπολιτικής – επιχείρημα που προβάλλεται συχνά όταν γίνεται λόγος για τα σοκ στις τιμές των ορυκτών καυσίμων.
Η InfoLink Consulting, εταιρεία με έδρα την Ταϊπέι που παρέχει πληροφορίες αγοράς, προβλέψεις τιμών και ανάλυση εφοδιαστικής αλυσίδας για φωτοβολταϊκά, αναφέρει ότι, ενώ τα έργα επί εδάφους (που χρησιμοποιούνται συχνά σε μεγάλα ηλιακά πάρκα) έχουν σημειώσει μικρή άνοδο τις τελευταίες εβδομάδες, οι υψηλοί όγκοι παραγγελιών έχουν συγκρατήσει οποιαδήποτε αύξηση στις μέσες τιμές.
Την ίδια στιγμή, η τιμή των μικρής κλίμακας ή «διανεμημένων» συστημάτων ηλιακής παραγωγής, όπως αυτά που εγκαθίστανται απευθείας σε στέγες ή στέγαστρα στάθμευσης, συνεχίζει να υποχωρεί ελαφρά, όπως ανέφερε νωρίτερα αυτή την εβδομάδα (13 Μαΐου) η InfoLink.
Πώς το ασήμι έγινε το αδύναμο σημείο της ηλιακής ενέργειας
Για να κατανοήσουμε γιατί το κόστος της ηλιακής ενέργειας παρουσιάζει διακυμάνσεις, είναι σημαντικό να δούμε πώς σχεδιάζονται τα φωτοβολταϊκά πάνελ.
Τα ηλιακά πάνελ αποτελούνται κατά κύριο λόγο από γυαλί, πλαστικά πολυμερή και αλουμίνιο. Το ασήμι, που είναι ο πιο αποτελεσματικός μεταλλικός αγωγός ηλεκτρισμού και θερμότητας, αποτελεί επίσης βασικό υλικό για τα φωτοβολταϊκά.
Παρότι αντιστοιχεί σε λιγότερο από 5% του συνολικού βάρους ενός φωτοβολταϊκού πάνελ, η πάστα αργύρου μπορεί να φτάνει έως και το 30% του συνολικού κόστους των ηλιακών κυψελών, σύμφωνα με αναλυτές του γερμανικού τεχνολογικού ομίλου Heraeus.
Σύμφωνα με το Silver Institute, περίπου 4.000 τόνοι ασημιού, δηλαδή το 14% της παγκόσμιας κατανάλωσης, χρησιμοποιήθηκαν μόνο το 2023 για την παραγωγή φωτοβολταϊκών πάνελ. Ερευνητές προειδοποιούν ότι το μερίδιο αυτό αναμένεται να αυξηθεί στο 20% έως το 2030, δηλαδή τετραπλάσιο σε σχέση με το 2014.
Οι Κινέζοι κατασκευαστές εντείνουν ως εκ τούτου τις προσπάθειές τους για αντιμετώπιση του προβλήματος, επιχειρώντας να αντικαταστήσουν το ασήμι με φθηνότερα μέταλλα όπως ο χαλκός. Οι ειδικοί εκτιμούν ότι η μετάβαση από την αργυρούχα πάστα σε μεταλλοποίηση με βάση τον χαλκό θα μπορούσε να εξοικονομεί για τη βιομηχανία της ηλιακής ενέργειας περίπου 15 δισ. δολάρια (12,8 δισ. ευρώ) ετησίως παγκοσμίως.
Ωστόσο, η τιμή του χαλκού έχει επίσης αυξηθεί τα τελευταία χρόνια, έστω και με πιο αργό ρυθμό σε σχέση με το ασήμι.
«Υπό την επίδραση της γεωπολιτικής αβεβαιότητας, των ελλείψεων στην προσφορά και της αυξανόμενης ζήτησης από κέντρα δεδομένων τεχνητής νοημοσύνης, οι τιμές του χαλκού, του αλουμινίου και του λιθίου έχουν αυξηθεί σημαντικά από το τέταρτο τρίμηνο του 2025», εξηγεί ο Schall.
«Οι τιμές του ασημιού κατέγραψαν αυξήσεις άνω του 150% μέσα σε λίγες εβδομάδες στις αρχές του 2026, καθιστώντας το ασήμι τον σημαντικότερο παράγοντα κόστους στα ηλιακά πάνελ. Αυτές οι αυξήσεις κόστους στην πλευρά των πρώτων υλών χρειάζονται χρόνο για να διαχυθούν κατά μήκος της αλυσίδας αξίας και αναμένεται να φτάσουν στους τελικούς καταναλωτές μέσα στο καλοκαίρι.»
Η 1KOMMA5° προβλέπει ότι τα επιπλέον υψηλά κόστη πρώτων υλών, σε συνδυασμό με την κατάργηση του ΦΠΑ στις εξαγωγές από την Κίνα, θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε αυξήσεις τιμών 15 έως 20% στα επιμέρους εξαρτήματα.
Ο Schall προσθέτει ότι, παρόλο που οι οικιακοί καταναλωτές θα επηρεαστούν «μεσοπρόθεσμα», όσοι θέλουν να εγκαταστήσουν φωτοβολταϊκά πάνελ μπορούν προς το παρόν να επωφεληθούν από «πιο ευνοϊκές τιμές».
Το Euronews Earth απευθύνθηκε σε δύο ενεργειακές εταιρείες στην Ευρώπη για να ρωτήσει αν προτίθενται να αυξήσουν τις τιμές των ηλιακών πάνελ τους μετά τη φορολογική μεταρρύθμιση της Κίνας και την άνοδο της τιμής του ασημιού. Και οι δύο δεν θέλησαν να σχολιάσουν.
Παρά την αβεβαιότητα, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι οι τιμές της ηλιακής ενέργειας παραμένουν περίπου 50% χαμηλότερες σε σχέση με το 2023, γεγονός που την καθιστά μία από τις φθηνότερες πηγές ηλεκτρικής ενέργειας στον κόσμο.