Οι υποσχέσεις της Δύσης, οι ρωσικές πιέσεις και το αβέβαιο μέλλον
Οι βουλευτικές εκλογές της Κυριακής στην Αρμενία αναμένεται να αποτελέσουν καθοριστική αναμέτρηση για τον γεωπολιτικό προσανατολισμό της χώρας, καθώς ο πρωθυπουργός Νικόλ Πασινιάν επιδιώκει στενότερες σχέσεις με την Ευρωπαϊκή Ένωση και τις Ηνωμένες Πολιτείες, παρά τους ιστορικούς δεσμούς της χώρας με τη Ρωσία.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Οι περισσότεροι αναλυτές εκτιμούν ότι το κυβερνών κόμμα «Συμβόλαιο των Πολιτών» του Πασινιάν θα διατηρήσει τον έλεγχο του κοινοβουλίου. Ωστόσο, η συμμετοχή πολλών φιλορωσικών κομμάτων έχει μετατρέψει τις εκλογές σε δημοψήφισμα για τη διεθνή θέση της χώρας.
Τους τελευταίους μήνες, ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν και άλλοι Ρώσοι αξιωματούχοι προειδοποιούν το Ερεβάν ότι μια ενδεχόμενη ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρές οικονομικές συνέπειες, διαταράσσοντας τις εμπορικές σχέσεις της Αρμενίας με τη Ρωσία και τους συμμάχους της.
«Είναι οι πρώτες εκλογές στην ιστορία της Αρμενίας όπου ο γεωπολιτικός προσανατολισμός αποτελεί καθοριστικό ζήτημα», δήλωσε ο πολιτικός αναλυτής και πρώην βουλευτής Μικαγιέλ Ζολιάν. «Μέχρι σήμερα θεωρούνταν δεδομένο ότι η Αρμενία ανήκει στη ρωσική σφαίρα επιρροής. Για πρώτη φορά αυτό αμφισβητείται».
Η σκιά του Ναγκόρνο-Καραμπάχ
Οι σχέσεις Μόσχας και Ερεβάν επιδεινώθηκαν σημαντικά το 2023, όταν το Αζερμπαϊτζάν ανέκτησε τον πλήρη έλεγχο της περιοχής του Ναγκόρνο-Καραμπάχ, η οποία βρισκόταν επί δεκαετίες υπό τον έλεγχο αρμενικών δυνάμεων.
Η αρμενική κυβέρνηση κατηγόρησε τις ρωσικές ειρηνευτικές δυνάμεις ότι απέτυχαν να αποτρέψουν την αζερική στρατιωτική επιχείρηση. Η Μόσχα απέρριψε τις κατηγορίες, υποστηρίζοντας ότι οι δυνάμεις της δεν είχαν εντολή να παρέμβουν.
«Αποδείχθηκε ότι η εικόνα της Ρωσίας ως εγγυήτριας της ασφάλειας της Αρμενίας δεν ανταποκρινόταν στην πραγματικότητα και κατέρρευσε μετά τον πόλεμο στο Καραμπάχ», δήλωσε ο διευθυντής του Ινστιτούτου Καυκάσου στο Ερεβάν, Αλεξάντερ Ισκανταριάν.
Έκτοτε, ο Πασινιάν έχει προχωρήσει σε σταδιακή απομάκρυνση από τη Μόσχα. Το 2023 η Αρμενία εντάχθηκε στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο, ενώ το 2024 ανέστειλε τη συμμετοχή της στον Οργανισμό της Συνθήκης Συλλογικής Ασφάλειας (CSTO), τη στρατιωτική συμμαχία υπό ρωσική ηγεσία.
Παράλληλα, η χώρα διακήρυξε επισήμως την πρόθεσή της να ενταχθεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση και φιλοξένησε τον Μάιο στο Ερεβάν τη σύνοδο της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Κοινότητας.
Μια καθαρή εκλογική νίκη θα μπορούσε να δώσει στον Πασινιάν ισχυρή εντολή να συνεχίσει αυτή την πορεία και να ολοκληρώσει μια ειρηνευτική συμφωνία με το Αζερμπαϊτζάν.
Η Δύση υπόσχεται επενδύσεις και συνεργασία
Οι δυτικές χώρες επιχειρούν να αναδείξουν τα οφέλη μιας στενότερης συνεργασίας με την Αρμενία.
Τον Αύγουστο, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ φιλοξένησε στην Ουάσιγκτον τον Πασινιάν και τον πρόεδρο του Αζερμπαϊτζάν Ιλχάμ Αλίγιεφ, όπου υπέγραψαν συμφωνία που προβλέπει τον τερματισμό δεκαετιών εχθροπραξιών και τη δημιουργία νέου διαμετακομιστικού διαδρόμου προς τον θύλακα του Ναχιτσεβάν.
Επιπλέον, συμφωνία που υπεγράφη τον Φεβρουάριο ανοίγει τον δρόμο για την κατασκευή νέου πυρηνικού αντιδραστήρα στην Αρμενία από αμερικανική εταιρεία.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν έχει επίσης δηλώσει ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι έτοιμη να επενδύσει στον ενεργειακό τομέα της χώρας και στον αναπτυσσόμενο ψηφιακό της κλάδο.
Ο Τραμπ έχει εκφράσει ανοιχτά τη στήριξή του στον Πασινιάν, χαρακτηρίζοντάς τον «μεγάλο φίλο» και ηγέτη που καθιστά τη χώρα του «ισχυρή, πλούσια και ασφαλή».
Η αντιπολίτευση επιμένει στη ρωσική κατεύθυνση
Στον αντίποδα, μεγάλο μέρος της αρμενικής αντιπολίτευσης υποστηρίζει τη διατήρηση στενών σχέσεων με τη Ρωσία και αντιτίθεται στην εξομάλυνση των σχέσεων με το Αζερμπαϊτζάν.
Κύριος αντίπαλος του Πασινιάν θεωρείται το κόμμα «Ισχυρή Αρμενία», το οποίο τάσσεται υπέρ στενότερων οικονομικών δεσμών με τη Μόσχα και κατηγορεί την κυβέρνηση ότι οδηγεί τη χώρα σε σύγκρουση με τη Ρωσία.
Επικεφαλής του είναι ο αρμενικής καταγωγής Ρώσος δισεκατομμυριούχος Σάμβελ Καραπετιάν, ο οποίος δικάζεται με την κατηγορία της υποκίνησης ανατροπής της κυβέρνησης, κατηγορία που ο ίδιος απορρίπτει.
Μεταξύ των βασικών αντιπάλων βρίσκεται και ο πρώην πρόεδρος Ρόμπερτ Κοτσαριάν, επικεφαλής του συνασπισμού «Hayastan», ο οποίος κατηγορεί τον Πασινιάν ότι έχει υπονομεύσει σοβαρά τις σχέσεις με τη Ρωσία.
Ρωσικές πιέσεις και οικονομικός εκβιασμός
Η Μόσχα έχει εντείνει τις προειδοποιήσεις προς το Ερεβάν, τονίζοντας ότι η στροφή προς τη Δύση μπορεί να έχει σοβαρό πολιτικό και οικονομικό κόστος.
Ο Πούτιν έχει συγκρίνει την πορεία της Αρμενίας με εκείνη της Ουκρανίας, υποστηρίζοντας ότι η σύγκρουση στην Ουκρανία συνδέεται με τις προσπάθειες ένταξής της στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Τις τελευταίες εβδομάδες, η Ρωσία επέβαλε νέους περιορισμούς στις εισαγωγές αρμενικών προϊόντων, επικαλούμενη υγειονομικές παραβάσεις. Μεταξύ άλλων απαγορεύθηκαν εισαγωγές λουλουδιών, κονιάκ, κρασιού, μελιτζανών, πατάτας, αποξηραμένων φρούτων και αλιευμάτων.
Παράλληλα, η συμμετοχή της Αρμενίας στην Ευρασιατική Οικονομική Ένωση τέθηκε υπό επίσημη επανεξέταση, ενώ έχει διατυπωθεί ακόμη και απειλή αναστολής της συμμετοχής της μέχρι το τέλος του έτους.
Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της αρμενικής κυβέρνησης, το 38% των εξαγωγών της χώρας το 2025 κατευθύνθηκε στις χώρες της Ευρασιατικής Οικονομικής Ένωσης, κυρίως στη Ρωσία. Αντίστοιχα, μόλις το 8% του εμπορίου αφορούσε την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Ως απάντηση στις ρωσικές κινήσεις, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε οικονομική στήριξη ύψους 50 εκατ. ευρώ προς την Αρμενία. Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν κατηγόρησε τη Μόσχα ότι «εργαλειοποιεί» τις οικονομικές σχέσεις και ότι οι περιορισμοί στις εισαγωγές συνιστούν «οικονομικό εξαναγκασμό».
Αβέβαιο το μέλλον
Παρά τη δυτική στήριξη, πολλοί αναλυτές εκτιμούν ότι η απεξάρτηση από τη Ρωσία δεν μπορεί να επιτευχθεί γρήγορα.
Η Μόσχα εξακολουθεί να διατηρεί στρατιωτική βάση στην Αρμενία, να ελέγχει σημαντικό μέρος των ενεργειακών και υποδομικών δικτύων της χώρας και να παρέχει φυσικό αέριο σε προνομιακές τιμές.
Την ίδια ώρα, οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών εκφράζουν ανησυχίες για πιθανές ρωσικές παρεμβάσεις στην εκλογική διαδικασία. Η Μόσχα απορρίπτει τις σχετικές κατηγορίες.
Παρατηρητές των εκλογών αναφέρουν περιστατικά εκστρατειών παραπληροφόρησης μέσω κοινωνικών δικτύων, κυβερνοεπιθέσεων, εξαγοράς ψήφων και χρηματισμού δημοσιογράφων. Παρόμοιες ανησυχίες εξέφρασε και αντιπροσωπεία της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης του Συμβουλίου της Ευρώπης, η οποία έκανε λόγο για ξένες παρεμβάσεις μέσω παράνομης πολιτικής χρηματοδότησης, κυβερνοεπιθέσεων, οικονομικού εξαναγκασμού και προσπαθειών χειραγώγησης της εκλογικής διαδικασίας.
Όπως σημείωσε η αντιπροσωπεία, οι τακτικές αυτές «δεν αποσκοπούν μόνο στον επηρεασμό της κοινής γνώμης, αλλά και στη διασφάλιση μακροπρόθεσμης γεωπολιτικής επιρροής στην Αρμενία».