Τυπικά, οι ρωσικές αρχές αρνούνται ότι υπάρχει πανώλη. Ωστόσο η έκταση των αντιεπιδημικών μέτρων ωθεί κατοίκους και ανεξάρτητους δημοσιογράφους να αναρωτιούνται τι ακριβώς συνέβη στην περιοχή Ιρκούτσκ.
Ο θάνατος μιας νεαρής εργαζόμενης του αντιπανωλικού ινστιτούτου στο Ιρκούτσκ, τα μέτρα καραντίνας στα νοσοκομεία, οι εκατοντάδες επαφές που τέθηκαν σε απομόνωση και οι αντιφατικές δηλώσεις αξιωματούχων έχουν μετατραπεί τις τελευταίες ημέρες σε ένα από τα πιο συζητημένα θέματα στο ρωσικό ενημερωτικό τοπίο.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Τι συνέβη
Αφετηρία της ιστορίας ήταν ο θάνατος της 28χρονης εργαζόμενης στο Ερευνητικό Αντιπανωλικό Ινστιτούτο του Ιρκούτσκ, Ντάρια Σιπίλοβα. Σύμφωνα με δημοσιεύματα ανεξάρτητων και περιφερειακών μέσων ενημέρωσης, εισήχθη στα τέλη Σεπτεμβρίου στο περιφερειακό νοσοκομείο του Σελεχόφ και πέθανε τη νύχτα της 2ας Οκτωβρίου. Ορισμένα μέσα και κανάλια στο Telegram ανέφεραν ότι αιτία ήταν η πνευμονική μορφή πανώλης.
Σύμφωνα με τοπικούς δημοσιογράφους, μετά τον θάνατο της γυναίκας οι αρχές άρχισαν επειγόντως να εντοπίζουν όσους είχαν έρθει σε επαφή μαζί της. Περίπου 200 άνθρωποι τέθηκαν υπό παρακολούθηση και σε καραντίνα. Σε διάφορα ρεπορτάζ αναφέρονται αριθμοί από 189 έως 197 άτομα επαφής. Την ίδια ώρα, η πλειονότητα όσων εξετάστηκαν δεν είχε συμπτώματα, ενώ τα αρχικά τεστ ήταν αρνητικά.
Τι λένε οι ρωσικές αρχές
Η επίσημη εκδοχή διαφέρει αισθητά από τις πληροφορίες που διακινούν τα ανεξάρτητα μέσα.
Ο κυβερνήτης της περιφέρειας Ιρκούτσκ, Ιγκόρ Κόμπζεφ, μίλησε μόνο για υποψία «ιδιαίτερα επικίνδυνης λοίμωξης» και ανακοίνωσε έκτακτη συνεδρίαση της υγειονομικής-αντιεπιδημικής επιτροπής με τη συμμετοχή της επικεφαλής του Роспотребнадзор, Άννα Πόποβα. Αρχικά, οι αρχές δεν αποκάλυπταν καν την ονομασία της νόσου.
Αργότερα, ο Роспотребнадзор ανακοίνωσε ότι η εργαζόμενη του ινστιτούτου πέθανε από «πνευμονία άγνωστης αιτιολογίας». Η υπηρεσία υπογράμμισε ότι στο βιολογικό υλικό της δεν εντοπίστηκαν μικροοργανισμοί που να συνδέονται με την επαγγελματική της δραστηριότητα και ότι ειδικές επιτροπές δεν διαπίστωσαν κανένα ατύχημα κατά την εργασία με παθογόνους μικροοργανισμούς στο ινστιτούτο. Η υγειονομική και επιδημιολογική κατάσταση στην περιοχή, σύμφωνα με την υπηρεσία, παραμένει σταθερή.
Ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου Ντμίτρι Πέσκοφ κάλεσε επίσης να βασίζονται αποκλειστικά στις πληροφορίες του Роспотребнадзор.
Γιατί πολλοί αμφισβητούν την επίσημη εκδοχή
Το βασικό ερώτημα αφορά την αντίφαση ανάμεσα στις δηλώσεις των αξιωματούχων και στην κλίμακα των μέτρων που ελήφθησαν.
Παρά την επίσημη εξήγηση περί «πνευμονίας αδιευκρίνιστης αιτιολογίας», οι αρχές απομόνωσαν σχεδόν δύο εκατοντάδες άτομα επαφής, έστειλαν ειδικές επιτροπές στο ινστιτούτο, ενώ η επικεφαλής του Роспотребнадзор ταξίδεψε η ίδια στο Ιρκούτσκ. Επιπλέον, σύμφωνα με δημοσιεύματα τοπικών μέσων και ασθενών, τα περιοριστικά μέτρα καραντίνας δεν αφορούσαν μόνο το νοσοκομείο του Σελεχόφ, αλλά και μια σειρά ιατρικών ιδρυμάτων στο Ιρκούτσκ.
Το μέσο «Λιούντι Μπαϊκάλα» , στο οποίο αναφέρθηκαν πολλά ανεξάρτητα ΜΜΕ, έκανε λόγο για καραντίνα σε αρκετά δημοτικά νοσοκομεία και σε ένα μαιευτήριο. Παρόμοιες πληροφορίες αναπαρήγαγαν στη συνέχεια η Meduza , η Deutsche Welle και άλλα μέσα ενημέρωσης.
Επιπλέον, σύμφωνα με πηγές των δημοσιογράφων , περισσότεροι από 60 εργαζόμενοι του αντιπανωλικού ινστιτούτου είχαν ουσιαστικά απομονωθεί εντός του ιδρύματος για αρκετές ημέρες.
ΠΟΥ, Ευρώπη και ΗΠΑ ζητούν διευκρινίσεις
Η ιστορία ξεπέρασε γρήγορα τα όρια της περιφέρειας Ιρκούτσκ.
Σύμφωνα με ορισμένα μέσα, την κατάσταση παρακολουθούν και οι αρχές των ΗΠΑ. Το Axios μετέδωσε την πληροφορία, επικαλούμενο εκπρόσωπο της αμερικανικής κυβέρνησης.
Εμφανίστηκαν επίσης δημοσιεύματα για ενίσχυση των υγειονομικών ελέγχων στα σύνορα του Καζακστάν και του Κιργιστάν. Οι αρχές των δύο χωρών δήλωσαν ότι παρακολουθούν την κατάσταση στη γειτονική Ρωσία.
Για τις ασιατικές χώρες το θέμα είναι ιδιαίτερα ευαίσθητο, καθώς φυσικές εστίες πανώλης εξακολουθούν να υπάρχουν στη Μογγολία και σε ορισμένες περιοχές της Κίνας και οι παραμεθόριες ζώνες βρίσκονται συχνά υπό επιδημιολογική επιτήρηση.
Η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας (ΠΟΥ) δήλωσε ότι θεωρεί χαμηλό τον κίνδυνο για τη δημόσια υγεία σε σχέση με το περιστατικό στην περιφέρεια Ιρκούτσκ. Κατά την εκτίμηση της Οργάνωσης, ο κίνδυνος για την ίδια την περιοχή χαρακτηρίζεται χαμηλός ή μέτριος, για τη Ρωσία συνολικά χαμηλός και για την Ευρωπαϊκή περιφέρεια του ΠΟΥ πολύ χαμηλός.
Η ΠΟΥ σημείωσε ότι οι ρωσικές αρχές έχουν εντοπίσει τον κύκλο επαφών της εργαζόμενης στο εργαστήριο που έχασε τη ζωή της και τους παρακολουθούν. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, σε όσους ήρθαν σε επαφή μαζί της δεν εντοπίστηκαν παθογόνα επικίνδυνων λοιμωδών νοσημάτων.
Η ΠΟΥ ανέφερε ότι συνεχίζει να παρακολουθεί την κατάσταση και είναι έτοιμη να στηρίξει τις ρωσικές αρχές, εφόσον χρειαστεί.
Το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων (ECDC) δήλωσε στο Euronews ότι «παρακολουθεί προσεκτικά την κατάσταση» και βρίσκεται σε επαφή με την Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας.
«Είμαστε ενήμεροι για μια περίπτωση πνευμονίας άγνωστης προέλευσης στην ανατολική Ρωσία, η οποία θεωρείται ύποπτη για πανώλη. Η υποψία αυτή μέχρι στιγμής δεν έχει επιβεβαιωθεί», αναφέρεται σε γραπτή δήλωση εκπροσώπου του οργανισμού.
Μη επίσημες εκδοχές για τη μόλυνση
Στα μέσα ενημέρωσης και στα κανάλια του Telegram κυκλοφορούν δύο βασικές εκδοχές.
Η πρώτη υποστηρίζει ότι η εργαζόμενη μπορεί να έσπασε κατά λάθος δοκιμαστικό σωλήνα με τον λοιμογόνο παράγοντα της πανώλης κατά την εργασία της στο εργαστήριο. Αυτή η εκδοχή διαδόθηκε έντονα από τα κανάλια SHOT, Baza και μια σειρά περιφερειακών μέσων .
Ωστόσο, μια σειρά ειδικών θεωρούν την εκδοχή ότι μολύνθηκε επειδή δήθεν έσπασε δοκιμαστικό σωλήνα με τον λοιμογόνο παράγοντα της πανώλης μάλλον απίθανη. Όπως λένε, η εργασία με τέτοιου επιπέδου παθογόνα γίνεται σε ερμητικά κλειστούς θαλάμους και με προστατευτικές στολές, ενώ σε περίπτωση ατυχήματος υπάρχουν αυστηρά πρωτόκολλα απολύμανσης. Επιπλέον, τονίζουν ότι παρόμοια συμπτώματα μπορεί να προκαλούν και άλλες λοιμώξεις, ενώ δεν έχει δημοσιευθεί επίσημη ενημέρωση για αποτελέσματα PCR τεστ που θα μπορούσαν να επιβεβαιώσουν πανώλη.
Σύμφωνα με τη δεύτερη εκδοχή, η μόλυνση θα μπορούσε να συνδέεται με επιτόπιες έρευνες ή αποστολή σε περιοχή όπου υπάρχουν φυσικές εστίες πανώλης. Ωστόσο, ο επικεφαλής της Μπουριατίας, Αλεξέι Τσιντένοφ, δήλωσε δημόσια ότι οι πληροφορίες πως η γυναίκα είχε επισκεφθεί τη Μπουριατία δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα.
Καμία από τις δύο εκδοχές δεν έχει επίσημα επιβεβαιωθεί.
Πώς καλύπτουν το θέμα τα ρωσικά ΜΜΕ
Τα ομοσπονδιακά κρατικά μέσα ενημέρωσης αναπαράγουν κυρίως τη θέση του Роспотребнадзор και υπογραμμίζουν τη σταθερότητα της υγειονομικής κατάστασης. Δίνουν έμφαση στην απουσία επιβεβαιωμένης διάγνωσης «πανώλης» και στα αρνητικά αποτελέσματα εξετάσεων για τα άτομα επαφής.
Τα ανεξάρτητα και περιφερειακά μέσα, αντίθετα, επικεντρώνονται στην αναντιστοιχία ανάμεσα στις επίσημες δηλώσεις και στις πραγματικές ενέργειες των αρχών. Στις δημοσιεύσεις τους αναφέρονται συχνά τα μέτρα καραντίνας , ο μεγάλος αριθμός ατόμων σε απομόνωση και το κλείσιμο ιατρικών ιδρυμάτων.
Ουσιαστικά έχουν διαμορφωθεί δύο παράλληλα ενημερωτικά αφηγήματα: το κρατικό, που υποστηρίζει ότι δεν υπάρχει απειλή, και το ανεξάρτητο, το οποίο θέτει το ερώτημα: «Τότε γιατί χρειάστηκαν τόσο αυστηρά μέτρα;»
Κοινωνικά δίκτυα: πανικός, φήμες και έλλειψη πληροφόρησης
Τα κοινωνικά δίκτυα έγιναν ο βασικός κινητήρας της ιστορίας.
Τα κανάλια στο Telegram SHOT , Baza, Οστορόζνο, Νοβόστι και άλλα ήταν τα πρώτα που μίλησαν για πιθανή πνευμονική πανώλη και για τον θάνατο της εργαζόμενης του ινστιτούτου. Αργότερα άρχισαν να εμφανίζονται φωτογραφίες ανθρώπων με προστατευτικές στολές, πληροφορίες για καραντίνες και αφηγήσεις συγγενών ασθενών των νοσοκομείων.
Έτσι προέκυψε στο διαδίκτυο μια πραγματική πληροφοριακή θύελλα. Σύμφωνα με ρωσικά μέσα, τα ερωτήματα που σχετίζονται με την πανώλη έφτασαν μέσα σε λίγες ημέρες σε εκατομμύρια αναζητήσεις.
Χαρακτηριστικό είναι ότι πολλές συζητήσεις τροφοδοτούνταν ακριβώς από την έλλειψη επίσημης ενημέρωσης. Όσο περισσότερο οι αρχές απέφευγαν να απαντήσουν ευθέως στο ερώτημα της διάγνωσης της γυναίκας που πέθανε, τόσο πιο γρήγορα διαδίδονταν οι φήμες.
Τι παραμένει άγνωστο
Λίγες ημέρες μετά την έναρξη της ιστορίας, βασικά ερωτήματα παραμένουν αναπάντητα:
- Ποια είναι η τελική διάγνωση για την εργαζόμενη που έχασε τη ζωή της;
- Γιατί επιβλήθηκαν τόσο εκτεταμένα μέτρα καραντίνας;
- Απομονώθηκαν πράγματι εκατοντάδες άτομα επαφής;
- Γιατί στον δημόσιο λόγο εμφανίστηκαν αλληλοαναιρούμενες δηλώσεις από διάφορους αξιωματούχους;
- Και τελικά, είχε η ιστορία σχέση με την πανώλη ή όχι;
Προς το παρόν, οι επίσημοι φορείς επιμένουν στην εκδοχή περί πνευμονίας άγνωστης αιτιολογίας. Ωστόσο, η κλίμακα των μέτρων που ελήφθησαν και η διαρκής ένταση γύρω από την ενημέρωση δεν επιτρέπουν να θεωρηθεί το ζήτημα οριστικά κλειστό. Γι’ αυτό η υπόθεση από την περιφέρεια Ιρκούτσκ παραμένει μία από τις πιο ηχηρές και αινιγματικές επιδημιολογικές ιστορίες των τελευταίων ημερών.
Σπάνια αλλά επικίνδυνη: τι γνωρίζουμε για την πανώλη
Η πανώλη είναι οξεία λοιμώδης νόσος που προκαλείται από το βακτήριο Yersinia pestis. Στις φυσικές εστίες της, ο λοιμογόνος παράγοντας κυκλοφορεί ανάμεσα σε μικρά θηλαστικά και στις ψύλλους τους. Η πιο συχνή μορφή είναι η βουβωνική, η οποία προσβάλλει το λεμφικό σύστημα. Η πνευμονική μορφή εμφανίζεται σπανιότερα, αλλά θεωρείται η πιο επικίνδυνη, καθώς μπορεί να μεταδοθεί από άνθρωπο σε άνθρωπο μέσω σταγονιδίων.
Τα τελευταία κρούσματα πανώλης στη Ρωσία είχαν καταγραφεί στην περιοχή Αλτάι. Το 2016, η βουβωνική μορφή της νόσου εντοπίστηκε σε 10χρονο αγόρι από την Κος-Αγκατσά, το οποίο μολύνθηκε ενώ τεμάχιζε ένα αγριόγιδο μετά από κυνήγι. Νωρίτερα, παρόμοιες περιπτώσεις είχαν σημειωθεί στην περιοχή το 2014 και το 2015: τότε, μετά από επαφή με αγριόγιδα, νόσησαν δύο ενήλικες. Παρά το γεγονός ότι σε ορισμένες περιοχές της χώρας υπάρχουν φυσικές εστίες πανώλης, τα κρούσματα σε ανθρώπους στη Ρωσία παραμένουν εξαιρετικά σπάνια.